LiberTercius
tionis. Propter duo qͥdē ē ſubiectū trāſmutatōnis etꝓpter vnū eſt ſubiectū receptōis. qꝛ em̄ ꝯͣrium ineſt ſibioportet hoc abijci ꝑ tranſmutatōem. ⁊ qꝛ inchoatio forme ineſt ſibi an̄ ꝑfectōem ẜm actū. oportet illā inchoatōnem ꝓcedere ad actū ꝑ tranſmutatōnem q̄ ē forma poſtformā. ex eo ꝙ ꝯtinue fluit potētia eiꝰ ad actū His em̄duabꝰ de cauſis oportꝫ ip̄am materiam pͥus tꝑe ſubijcitrāſmutatōi qͣꝫ receptōi. Receptōi em̄ ſubijcit̉ ꝑ id ꝙ receptio ē finis trāſmutatōis. ⁊ iō receptio ē in indiuiſibili tꝑis. ⁊ trāſmutatio in tꝑe. Potētia vero cui nō ineſtꝯͣriū nec inchoatio receptibilis. nō p̄t eē ſubiectū motꝰſꝫ erit ſubiectū receptōis ſimplicis Et illiꝰ exēplū ē qd̓tn̄ nō ꝑ oīa ſil̓e ē tabula raſa. ⁊ planata. ac polita in qͣ ſcriprura nec ẜm actū ē. nec ꝯͣriū ſcripture. nec inchoaº ſcripture ꝑ diſpōem mediā inter actu puꝝ ⁊ potētiā mediāq̄ ꝑ motū educat̉ ad actum. ſꝫ tm̄ eſt ſufficiēter p̄parataad recipiendū ſcripturā. et iō recipit eā ſine motū ⁊ nihilabijcit̉ a tabula. nec aliqͥd īꝑfectū ibi ꝓcedit in actuꝫ ſedquālibet lr̄am recipit vt actū ſine motu ad quē nō eſt inpotētia niſi receptiua ſolū. Et ſic oꝑtꝫ acciꝑe de intellectu poſſibili ꝙ ſit in potētia receptiua tm̄. cui ītelligibilia pͥma actu nō inſunt. nec ꝑ diſpoſitōem aliquā elemētaliū qͣlitatū (q̄ ſunt calor frigiditas) mediā inter actū ⁊potētiā inſunt ei. qꝛ tūc oꝑteret eū eē materialē ⁊ trāſmutabilē ad actū. ſꝫ tm̄ hꝫ reciꝑe ea ⁊ meliori mō qͣꝫ tabulaqꝛ ip̄e ē qͦdāmō formal̓ ad ea. qd̓ nō ꝯuenit tabule circaſcriptura. ⁊ ē oꝑatiuꝰ circa intelligibilia. qd̓ iteꝝ tabula minꝰ facit. Tabula tn̄ ē exēplū ꝯuenientius quod inrebus corꝑalibus poterat inueniri ad incorporearū rerum potentiam demonſtrandam.Et ip̄e āt intelligibil̓ ⁊ ſicut intelligibilia. Inhis em̄ q̄ ſunt ſine materia idē ē intelletꝰ ⁊ qͦd intelligit̉ Scīa nāqꝫ ſpeculatīa ⁊ ſicut ſcibile idē ēNō āt ſꝑ ītelligēdi cā ꝯſiderāda In habētibꝰ ātmateriā potētia vnūqͦdqꝫ ītelligibiliū. qͣre qͥdēillis nō inerit ītellectꝰ. Sine materia em̄ potentia eſt intellectus taliū. illud aūt intelligibile eritHic ph̓s ſoluit ſcd̓am dubitatōem dicēs. ꝙ ītellectꝰip̄e ꝑ intētōem ſuā vl̓em q̄ ē lumē ītellectꝰ agētis ē ītelligibilis ſicut etiā alia intelligibilia. In hͦ tn̄ ē drā int̓ eū ⁊alia ītelligibilia. qꝛ intellectꝰ ip̄e ē intētio ꝑ quā ītelligit̉.nō āt ē intētio qͣ alia res ītelligit̉. qꝛ hͦ mō ip̄e ē ītellectꝰ ⁊nō lapis lignū aūt alia res ītelligibil̓. nihil āt ītelligit̉ niſi ꝑ ſuā formalē ⁊ vl̓em intētōem. Nec ſeqͥt̉ ex iſto ꝙ intellectꝰ nō ſit ītellectꝰ qꝛ ītelligit ſe. ⁊ an̄qͣꝫ ītelligat nihilē ītelligibiliū ſꝫ purā ⁊ ſimplicē hꝫ ad taliā potētiā receptiuā. qꝛ cū ītelligit ip̄e ē ſeꝑatꝰ. ⁊ ſua ītētio ꝑ quā ītelligit ē ſeꝑata. In ſeꝑatꝭ āt ſiue in his q̄ ſtꝭ ſine materia idēē ītelliges ⁊ qd̓ ītelligit̉. qꝛ ſcīa ſpeculatiua ⁊ qd̓ ſpeculatū ē oīno idē ſtꝭ. qꝛ cū ip̄e ſeꝑatꝰ ē ſibijp̄i pn̄s exn̄s ꝑ intentionē nō īdiget abſtractōe In alijs āt naturalibꝰ nōſic ē. qꝛ illa de ſe nō ſunt intelligibilia ſꝫ ſolū in potentia.eo ꝙ materialia ſunt. ⁊ ſic nō ſunt ibi idē ſcīa ⁊ res ſcita.Ex iſto pꝫ rō qͣre ītellectꝰ nō ſꝑ ītelligit alia. qꝛ ex qͦ ſtꝭmaterialia ſunt ſolū ẜm potētiā ītelligibilia. Intellectꝰāt ē potētia īmaterial̓. nihil intelligens niſi ẜm ꝙ ē a materia abſtractū. qͣre alie forme in materia exn̄tes. nō ſtꝭintellectꝰ vl̓ ꝑ ſe intelligētes. Alij ꝟo in eādē vadūt ſenrētiā dicētes ad queſtionē motā ꝙ ītellectꝰ ē ītelligibil̓ ꝑ
ſpēs aliaꝝ reꝝ ſic̄ alia ītelligibilia. qꝛ an̄qͣꝫ hꝫ ſpēs aliarūreꝝ n̄ p̄t ītelligere alias res nec ſeip̄m Qd̓ oſtēdit̉ ſic. qꝛītellectꝰ ⁊ illd̓ qd̓ ītelligit̉ ī his q̄ ſunt ſine materia ſuntidē. qꝛ ſcīa ſpeculatiua ē eade cū illo qd̓ ſpeculatiue cognoſcit̉ ẜm ꝓportōem ſiue ꝯformitate. ſicut ſpeculū hn̄sin ſe imaginē idē ē cū re imaginata inqͣꝫtū hꝫ in ſe ẜm aliquē modū rei ſpēm. ſi gͦ ītellectꝰ ⁊ qd̓ intelligit̉ ſunt idēꝑ ſpēꝫ ītelligibilē ip̄ius rei intelligibilis q̄ ē in intellectu.tūc poſſumus aliquo mō ꝑ ip̄am deuenire in cognitōemintellectus ſicut ꝑ ſpēm ſenſibilem retentam in ſenſu aliqualiter deuenimus in noticiam ſenſus.Qm̄ āt ſicut in oī natura ē aliqͥd hͦ qͥdē materia vnicuiqꝫ generi. hͦ āt ē potētia oīa illa. Alteꝝāt cā ⁊ factiuū ꝙ in faciendo oīa. vt ars ad materiā ſubſtinuit. neceſſe ⁊ in aīa has eē drās. Et ēintellectꝰ h̓ qͥdem talis in oīa fieri. ille ꝟo in oīafacere ſicut habitus qͥdē et ſicut lumen quodamenim modo ⁊ lumen facit potentia exiſtentes colores actu colores.Iſtud ē terciū capitulū in qͦ ph̓s determinat de intellectu agēte. oſtēdens nccītatē eiꝰ. naturā eiꝰ. ⁊ ꝓprietates eiꝰ. Dicēs pͥmo Qm̄ in oī natura in qͣ eſt aliqͥd vtmateria exn̄s in potētia ad oīa illiꝰ generis. ibi ncc̄e ē eēalteꝝ in eodē genere qd̓ ſit effectiuū. oīa illa faciēs. q̄ ſtꝭin eo vl̓ fiūt in eo qd̓ ē potētia oīa illa q̄ ſunt in illo genere. Et hoc qͥdē in phyſicis planū eſt ex om̄ibꝰ illis q̄ inphyſicis ſunt determinata. In ſemine em̄ ordinauit natura agens. qd̓ eſt formans ad ſpēm. et id qd̓ ad ſpecieꝫformatur poſuit in materia ſeminis. In ſenſibilibꝰ etiaꝫpatet qꝛ potentia color nō fit actu color. niſi ab aliqͦ agente. Et hoc ſic ē in oībꝰ. Plura em̄ ad ſpēm vnā formataneceſſe eſt ꝙ habeant agens vniuocū qd̓ formet ea adſpēm illam. Eſt aūt oīm intelligibiliū ẜm ꝙ ſunt intelligibilia. ſicut oīm viſibiliū ẜm ꝙ viſibilia ſunt ſpēs vnaqua ſunt viſibilia. ergo neceſſe eſt ꝙ eis ſit agens vnumad formandū ſpeciem illam in eis Tale aūt agens duofacit in om̄ibus in qͥbus eſt. quorū pͥmum eſt ꝙ de ſe facit formas inductas. et quo ad hoc ſimile eſt arti. q̄ nonaccipit formas artificiatoꝝ aliunde. ſed facit eas de ſe.et inducit eas in materiam. Sed in anima nō eſt niſi facere formas intelligibiles ẜm ꝙ intelligibiles ſunt. ⁊ cōpoſitio earum in anima non eſt ad res. ſed potius ad intellectum poſſibilem. et quo ad hoc intellectꝰ agēs aſſimilatur arti. et poſſibilis materie. Sed quia forma intelligibilis prout comꝑatur ad illud cuius eſt forma informando mouet et diſtinguit intellectum poſſibilem. ⁊ nōmouet niſi vt eſt in actu et de ſe nō eſt in actu ſed tantuꝫin potentia. ideo ſcd̓o intellectus agens comꝑatur lumini quod potentia colores facit actu colores qui ẜm actum lucidi viſum mouent. Et ſic neceſſe eſt in anima eēduplicem intellectum. Quorum vnus eſt om̄ia in fieri.in quo anima facit intellecta qui formatur et diſtinguit̉ab intellectis. Et alius quo omīa intellecta facit et confert eis formas. vnde mouere poſſent intellectum poſibilem. Et ille non eſt habitus qui ſit accidens qd̓ noneſt pars anime. ſed habet ſimilitudineꝫ habitus in hocꝙ anima per ipſum agit quando vult et non indiget adhoc aliquo extrinſeco perficiente vel oꝑante. Eſt ergo