Druckschrift 
De anima : Mit Epitoma von Gerardus de Harderwijck
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De̓ ANIMA &yuu occiadu. Al̓l̓ſlOIyllg. etiaus inellacē poſib̓. lio

māteriā in eſt carnis et regirat in ſeip̄am trahensvl̓em rōnem ex intellectu cōi carnis. hoc āt oportuit facere ſi ſeꝑatū inuenit ꝓpriā ratōnem intellectumſiue intelligibile quod intellexitIteꝝ aūt in his abſtractōne ſunt rectū ſicutſimu. ꝯtinuo em̄ eſt: Qd̓ āt qͥd erat eſſe ſi eſt etalteꝝ recto eſſe et recto alio. Sit em̄ dualitas altero itaqꝫ aut aliter habente ſe iudicat. Oīno ergo ſicut ſeꝑabiles res a materia ſic et que circaintellectum ſunt.Hic ph̓s reſpōdet cuidā tacite queſtioni. poſſet em̄aliqͥs dicere mathematicalia illa ſunt abſtracta a materia. intelligunt̉ intellectu reflexo Ad qd̓ reſpōdet ph̓s implicite lꝫ ſit in mathematicis ſeꝑatꝭ adeomagna reflexio. ſicut in phyſicis ꝯceptis materia ſenſibili. tn̄ ē in his q̄dā reflexio intellectꝰ. eo mathematicalia ſolū abſtracta ſunt ẜm rōem. Qd̓ ꝓbat ph̓s. qꝛ rectum ſicut oīs paſſio mathematica definit̉ ſuū ſit inquodā ſubiecto. ſꝫ in hoc ē drā. qꝛ ſimū ē ī eo qd̓ ē naſuset hoc ꝯcipiens materiā ſenſibilē et determinatā. Rectum ꝟo ꝯcipit ſubiectū imaginabile qd̓ ē ꝯtinua lōgitudo ſiue materia imaginabilis. igit̉ intelligit̉ rectuꝫniſi in hoc. et ſic oportꝫ reflexionē in ſuo intellectu Et qn̄cūqꝫ intellectꝰ alicuiꝰ ē alterius qd̓ ē eiꝰ pͥncipiuꝫſicut caro pͥncipiat̉ a calido. frigido. humido et ſicco. etrectū qd̓ pͥncipiat̉ a ꝯtinuo. ſicut oīs ꝓpria paſſio pͥncipiat̉ a ſuo ſubiecto tunc oꝑtꝫ intellectu pͥmo egredi adpͥncipiū. ſiue illud ſenſibile ſiue imaginabile. ſiue etiā intelligibile. et tūc reflectit̉ ad intellectū eiꝰ qd̓ ītelligit Scut in intellectu recti pͥmo venit ꝯtinuū hn̄s pͥncipiummediū et finē. et tūc venit in intellectū recti hoc videt mediū exire ab extremis. Sic āt indiget egredi in intellectu magnitudinis. qm̄ lꝫ aliud habeat eſſealiud ſit ip̄a. tn̄ ſuū qd̓ hꝫ in materia ē de intellectu. in intellectu ip̄ius egredit̉ intellectꝰ in aliud qͥddāSil̓r āt eſt de aqua. qꝛ illa ſimplex pͥmū eſt. hꝫ inſe pͥncipians aliqͥd ad qd̓ oportꝫ intellectū egredi qn̄ accipit verā aque intelligentia. Qn̄cunqꝫ igit̉ definitio dicens. qͥd erat. eſt quorūdā alioꝝ pͥncipiantiū id qd̓intelligit̉. ſicut recti ē qͦrūdā alioꝝ. et carnis ē qͦrundam alioꝝ. tūc fit q̄dā dualitas intellectoꝝ. et tūc oportet aūt altero. aut eodē aliter ſe habēte talia diſcernat.Et ſi ea pͥncipiant ſenſibilia ſint vel imaginabilia. tūc ſcaltero diſcernunt̉. qm̄ diſcernunt̉ potētia aīe ſenſibilis Qn̄ āt cōꝑant̉ tūc diſcernunt̉ eodē aliter ſe habēte qꝛdiſcernunt̉ intellectu reflexo ad ſeip̄m poſtqͣꝫ fuerat reflexus ad ſenſibile vl̓ imaginabile Et vl̓r loquēdo modum res intellecte in ſuis definitōnibꝰ ſunt ſeꝑate velꝯcepte materia. Ita etiā oportꝫ drn̄ter ītellectꝰ ſitde ip̄is. Sꝫ aliqn̄ hec diuerſitas ē in ſolis intelligibilibꝰet aliqn̄ inter intellecta et imaginata. et aliqn̄ inter intellecta et ſenſata. Si em̄ velimꝰ intelligere paſſiones diuinas ſicut intellgētiaꝝ entis. vel ſub̓e ẜm ſub̓a. erit aliud. alid̓ qd̓ ip̄a ſunt. qꝛ alioꝝ ſunt in qͥbꝰ ip̄a hn̄t.et tn̄ ibi intellectꝰ egredit̉ extra ſe ſꝫ in ſuis intelligibilibꝰ regirat ab vno in alteꝝ. Sꝫ ſeꝑata oīno in qͦꝝ intellectu nihil accipit̉. ſicut pͥma pͥncipia. intelligit intellectus ſtans in ſeip̄o. Prima em̄ cōmuniſſima pͥncipia hintellectꝰ apud ſeip̄m. et alia accipit ab imaginatōe etip̄a. et alia a ſenſu et ip̄o. ſicut pꝫ ex inductis exēplis.

Et inde ē intellectꝰ īdiget cogitatiua ſic d̓r. qꝛ coagitat ꝑticularia ad eliciendū ea ſunt in ip̄a. illa eſtſine rōne. ſꝫ in ea ingredit̉ et iuuat̉ ſenſibilibꝰ potētijset laſſitudo ꝯtingit excogitādo. nūqͣꝫ accideret intellectui ſi ſolꝰ ſtaret in ſeip̄o. et egrederet̉ extra ſeip̄m.ſicut pꝫ ex inductis Om̄e igit̉ qd̓ ītellectꝰ poſſibilisintelligit vel ītelligit intelligētia ſimplici. ſicut ea ſuntaliud qͣꝫ ip̄a ſunt. et aliud eſſe eoꝝ. Et illius ē. qꝛ illaintellectū ſuū nulli debēt. qꝛ ſunt pͥma ſiue ſint naturaliaſiue mathematicalia. ſiue diuina Aut intelligit intelligētia circūflexa ſicut ea idē ſunt et ip̄oꝝ. qꝛ intellectuꝫſuū debēt alijs. Et hoc tripl̓r variat̉. qꝛ qn̄qꝫ debēt intellectū ſuū ſenſibꝰ. qn̄qꝫ imaginatōibꝰ. et qn̄qꝫ intelligibilibꝰ. et triplicē oportet intellectꝰ egreſſionē. et in ſeip̄am reflexionē Et egreſſus qͥdē vocat̉ extēſio. reflexioāt circūflexio vocat̉. qꝛ terminat̉ in intellectu a incipitpͥma extēſio. Et hec ē expoſitio textꝰ ẜm intētōem dn̄iAlberti. Sanctꝰ Thomas ꝟo alit̓ exponit dicēs aliud ē magnitudo .i. ſuppoſitū in mathematicalibꝰ.aliud magnitudinis .i. qͥditas ſiue definitio. Et aliudē aqua .i. ſuppoſitū in naturalibꝰ ſiue phyſicalibꝰ rebꝰ etaq̄ .i. qͥditas ī eiſdē rebꝰ Et eodē e ī oībꝰ rebꝰ alijs mathematicalibꝰ qͣꝫ phyſicis. Hoc tn̄ ē vl̓r ī oībꝰſcꝫ aliud ſit ſuppoſitū et qͥditas. qꝛ in qͥbuſdam ſcꝫ inſeꝑatis a materia idē ē caro et carnis. i. idē eſtʸ ſuppoſitum et qͥditas. Ex qͥbꝰ ip̄e infert aliud ſunt ſuppoſitum et qͥditas in naturalibꝰ in ordine ad potētiā cognitiuā. et ſicut ſuppoſitū cognoſcit̉ ſenſuꝫ ita qͥditasintellectū. vl̓ ſi eadē ꝟtute cognoſcit̉ vtrūqꝫ tūc illa ꝟtꝰreflexa ad ſenſum ſiue phantaſmata cognoſcit ſingulare.ſꝫ directa et reflexa cognoſcit vl̓eOirca textū expoſitūmouet̉ queſtio. Utꝝ intellectiua aīa vl̓e et ꝑticulare cognoſcat diuerſis potētijs vl̓ vnaEt videt̉ pͥmo ip̄a aīa indiget ambabꝰ iſtis potentijs ad cognoſcēdū vl̓e et ꝑticulare Probat̉ qꝛ vtrūqꝫ iſtoꝝ p̄t cognoſci ſenſum. Qd̓ de ſingulari manifeſtum ē. De vl̓i ꝟo ꝓbat̉ Areſtotelē pͥmo poſterioruꝫdicentē Senſus eſt vl̓ium. ſentire vero ꝑticulariū Etꝯfirmat̉. qꝛ equus appetit hauenā et hanc vel illā. ergo vl̓em. nihil aūt appetit qd̓ non cognoſcit. cognoſcithauenā vl̓em et hꝫ intellectū. cognoſcit ſenſuꝫScd̓o Uidet̉ vtrūqꝫ p̄t cognoſci intellectū Qd̓ſic oſtēdit̉. Primo de vl̓i manifeſtū eſt. De ſingularibatur ſic Quicqͥd p̄t potētia inferior. ſuꝑior. Sed inferior potentia ſcꝫ ſenſus p̄t cognoſcere ſingulare. ergoa fortiori intellectꝰ Et ꝯfirmat̉. qꝛ angeli cognoſcuntſe. et tn̄ ſunt ſingulares. hn̄t niſi intellectū. intellectus cognoſcit ſingulare Cōfirmat̉ ſcd̓o. qꝛ intellectꝰformat ꝓpoſitōes de ſingularibꝰ. hꝫ de eis ꝯceptuꝫ ꝯn̄s ip̄m intelligit Tercio videt̉ vl̓e intelligat̉ intellectū. Probat̉ qꝛ vl̓e intelligit̉ niſi abſtractionem a materia et materie appēditijs. Sed in qͥbuſdā ētanta ſimplicitas a materia et appenditijs materie abſtrahi pn̄t ſicut pꝫ de intellectu et intellectualibꝰ naturis intelligunt̉. et tn̄ ſunt vl̓es. ibi intellectꝰ eritꝑticulariū. Quarto Tūc vnūqd̓qꝫ vere intelligimꝰet ſcimus ſicut in pͥmo phyſicoꝝ d̓r qn̄ cognoſcimꝰ cauſas pͥncipia elementa ip̄ius. cauſe aūt pͥncipia elementa reꝝ ſunt ꝑticulariter ꝯſtituentes res et ꝑticula