Druckschrift 
De anima : Mit Epitoma von Gerardus de Harderwijck
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De animaAreſtotelis.

ſomnio oꝑatur. Et qn̄ in cōpoſitis ſuis diſcurrit de vnoad alteꝝ in hoīe tunc d̓r vis cogitatiua. ſolū ē hoīs. exꝑticipatōe diſcurſus rōnis. Cogitare em̄ eſt multa ꝑticularia coagitare et ad ſeinuicē ꝯferre. Licet alij aſcribant eſtimatiue. Si aūt fiat talis diſcurſus reſpectu alicuius p̄teriti obliti tunc d̓r reminiſcentia etiam ſolumeſt hoīs Sed ꝯtra p̄dicta arguit̉ ſic. Oēs iſte potentie noīate ſunt paſſiue et patiunt̉ a formis indiuiduiſunt pͥncipia cognitōnis ſenſibilis ſed forme tales ſunteedē. ergo videt̉ prenoīate potentie diſtinguunturSed ad hoc reſpōdet Albertꝰ Licet forme tales eēdēaliquo ſunt. tn̄ modꝰ paſſionis quo patiunt̉ ille potentie eſt idē. ſed variat̉ ẜm differente gradū abſtractionis. et ergo potentie penitꝰ ſunt eedē. Sꝫ quēadmodū ſupͣ dictū ē de ſenſu cōmuni. ita videt̉ tota formalitas ſenſibilis ꝟtutis eſſe in phantaſia. et hec materialiter drām hꝫ. ẜm inchoat ab organo vniꝰ vel ab organo alterius motus ſuos Et hoc vident̉ oēs iſtevirtutes aīe ſenſibilis interiores. eſſe in vna eſſentialitate et cōi ſub̓a differētes ẜm eſſe materiale in diuerſistibus cerebri. in quo organiſant̉ iſte potentie. oēs ſtiorganice. Et hec eſt quare ph̓us in pleriſqꝫ locis vtit̉iſtis virtutibꝰ tanqͣꝫ eiſdē. et eqͥuoce ponit nomē vninoīe alteriꝰ. tn̄ ſi ſubtiliter diſtinguant̉ tūc hic diſtincte ſunt hn̄t diſtingui. Conſiderandū ꝟo ē potentie iſte qn̄ ꝯiuncte ſunt rōni ſicut ſunt in hoīe. tūc accipiunt ordine agendi et oꝑandi regimē a rōne. Et qꝛdiuerſificat̉ ẜm diuerſitatē eoꝝ de qͥbꝰ rōcinatio fit. ideooꝑatōes phantaſie multiplicant̉ valde. Qn̄ ꝟo ſunt rōne tūc ip̄e agūt ad inſtinctum nature ſolū. Et qͥanatura vnoº ē in hn̄tibꝰ ſpēm vnā ſiue ſunt eiuſdē ſpei. oꝑa phantaſie in oībus irrōnalibꝰ habentibꝰ ſpeciemvnā ſiue ſunt eiuſdē ſpēi ſunt vnoº et vniformiter. Et oīs hirundo. vnoº facit nidū. et oīs formica eodēꝓuidet cibū et ſic de alijs ẜm viſa phantaſie ad inſtinctum nature oꝑantibꝰ. Homo āt ſic oꝑat̉ ꝓpter diuerſa pͥncipia oꝑis de qͥbꝰ rōem inqͥrit Et dixerunt ph̓iqͥdā excellentes in ph̓ia iſte ꝟtutes in brutis potiꝰagunt̉ qͣꝫ agāt. In hoīe āt potiꝰ agūt qͣꝫ agant̉. qꝛ in hoīenatura tm̄ inſtrumētal̓r ſubſeruit eis In brutꝭ at ẜm aliqͥd mouet eas potiꝰ qͣꝫ moueant̉ ab eis Iſta etiā vis ēmultū īpedit intellectu. eo nimis occupat aīam cōpoſitōe diuiſione imaginū et intētionū. qͣꝝ magna copiaē apd̓. qꝛ tm̄ p̄t cōponere accepta a ſenſibꝰ. ſꝫ etiaꝫfingere eis ſil̓ia. vt tactū fuit. Et qꝛ ꝯceptōnes ītellectꝰfrequēter ſunt ſil̓es imaginatōibꝰ fictōibꝰ phātaſie.qn̄ miſcet ꝯcepta imaginibꝰ intētionibꝰ plerūqꝫ generat deceptōeꝫ errore. maxīe qn̄ aliqͥd de celeſtibꝰ diuinis ītellectui īpͥmit̉. Et hec ē ſomnia ſtꝭ ꝓphetie futuroꝝ plerūqꝫ applicata ad imagines fiūt illuſiōeset deceptōes. Sꝫ qn̄ applicat ꝯceptibꝰ ītellectꝰ imaginationes ītētōes ꝯgruās tūc adhuc īdigent īterp̄tatōibꝰꝓpt̓ cōpoſitōes imaginationū ītētionū. eo ꝯueniunt ꝯceptibꝰ celeſtibꝰ diuinis imagines ītētonesniſi ẜm metaphorā. Iſta āt potētia multa aīalia carent.ꝓpt̓ cerebri defectū vl̓ diminutōeꝫ in talibꝰ aīalibꝰ Totūem̄ cerebrū taliū parū differta natura medulle fluidain ē ſenſus tenuis imaginatio. ſpūs iſtoꝝ depurant̉. cerebrū eoꝝ ꝯfortat̉ ad hmōi oꝑatōes aīales ꝑfectas Quīta potētia īterior ē memoria reſeruat hec iudicia vt ea reflectat ſe ad pͥus ſenſata. eoip̄a ē theſaurꝰ p̄cedētiū ſenſuū in ſtꝭ reſeruata ſeu the-

ſauriſata phātaſmata reflectit ſe ad pͥus ſenſata. vtēdo phātaſmate vt imagine p̄teriti cogniti. Et ē ꝓprius eiꝰ actus. Phātaſie ꝟo actꝰ ē ꝯuerti ſuꝑ phātaſmata abſolutē. Et qꝛ de potētia memoratiua ph̓s ad lōgūdeterminat in libro de memoria reminiſcentia. ideo ibide ea inquiratur plenius.Ad obiecta in oppolitūAd pͥmū ē dd̓m Qꝭ aīa intellectiua hꝫ triplex ſcꝫintelligētie. aīe. et nature. ſicut ītellectiua duplex tm̄hꝫ ſcꝫ aīe et nature. Si ꝯſiderat̉ igit̉ aīa vt intelligentia ſic ſtat ꝯuerſa ad ſe et emanāt ab ea potētie intellectiue. Si ꝟo vt natura ꝯuerſa ad corpꝰ dando ſibi emanant ab ea potentie ſenſitiue exteriores. Si ꝟo vt aīatunc ē ſtans ꝑtim ꝯuerſa et ꝑtim auerſa ſic emanāt abea potētie ſenſitiue interiores. ſunt inter intellectiuaset exteriores medie ita eas fit reductio aliaꝝ ad intellectū eſt pͥma potentia ẜm ordinē pͥmarie inſtitutonis. lꝫ ẜm viā reſolutorie cognitōis ſit ecōtra oīno. Etex iſto ptꝫ quō vtiqꝫ poſſunt inter potētias ſenſitiuasexteriores et intellectiuas mediare aliq̄ potentie interiores. Quando ꝟo dicitur ſenſus exteriores oriuntura natura dꝫ intelligi de natura ē tm̄ forma naturalis. ſꝫ a natura .i. ab aīa accepta in rōne nature. ita natura in aīa eſt altioris gradꝰ qͣꝫ natura ẜm ſe ſicut ſuꝑidictū fuit de tactu Ad ſcd̓m eſt dd̓m penes illā abſtractōem a materia vel a materia ſumit̉ diſtinctōſenſuū interioꝝ. qꝛ fere oēs ꝟtutes ſenſibiles interioresſunt ſuꝑ formā abſtractā a pn̄tia materie. et variatioforme pn̄tia materie vel ſine pn̄tia materie eſt diſtinctio forme in genere et in rōne ſpēali. Et iuxta ſententiā Maioris ſumit̉ penes diſtinctio ꝟtutū in genere apprehenſiuam deintus et apprehenſiuā deforis.Ad terciū ē dd̓m pn̄tis ẜm pn̄tis ē ſenſus. pteriti ẜm p̄teriti ē memoria et reminiſcētia Futuri ꝟop̄t aliqͣ ꝟtꝰ. eo futura ſunt aut fiunt ſꝑ. aut frequēter. aut raro. vt d̓t ph̓s. ij. phyſicoꝝ. Que fiūt raro nonpn̄t hr̄e ſpēm apd̓ ſenſuꝫ nec in ſe nec in ſuis cauſisqͥdē in ſe. qꝛ ſunt in ſe. In cauſis non pn̄t. qꝛ ſic cauſeſunt accn̄s indetermīate ad ſpēm illā. Illa ꝟo fiūtfrequēter et ſpēm qͥdē ad ſenſum et in ſe hr̄e pn̄t. qͥain ſe ſunt. In cauſis ꝟo cognoſcunt̉ niſi rōem et ꝟtutē ſenſibil̓ aīe. Sꝫ diceres. q̄dā bruta fugiūtfutura. tm̄ pn̄tia. p̄ſagiūt aliqn̄ futura. vt formicelatētes in foraminibꝰ p̄ſagiūt futurā pluuiā vl̓ ſerenitatem. aut aliqͥd hmōi. ſenſus ē futuri. Ad qd̓ dd̓m ēſicut ſupra in ꝑte dictū fuit fit ex aliqͣ apprehēſione futuri. ſꝫ potiꝰ ex inſtinctu nature. vt d̓t Auicēnaem̄ mutant̉ elemēta ad futurā pluuiā cauſandā vl̓ futuram ſerenitatē vl̓ aliqͥd hmōi. īmutant̉ corꝑa taliū. eximmutatōe mouent̉ vl̓ qͥeſcūt ex inſtinctu natureAd qͣrtū qd̓ fuit ꝯͣ ſuppofit p̄noſticū qͥddā de futurſitū. Qd̓m ſenſus cōis ē bn̄ pͥncipalior reſpectu ſenſuū exterioꝝ. ſꝫ reſpectu ſenſuū interioꝝ Primū ptꝫqꝛ actiue cāliter influit ſenſibꝰ exterioribꝰ vim ſenſitiuam. vt dictū fuit. Miniſterial̓r ꝟo ſubẜuit oībꝰ ſenſibꝰinterioribꝰ. exn̄s mediū int̓ hos ſenſus inqͣꝫtū ē terminꝰexterioꝝ pͥncipiū īterioꝝ. inqͣꝫtū ip̄m tāqͣꝫ portamſenſibilia deforis īgrediunt̉ ad vires ſenſitiuas deintusCauſal̓r ꝟo ſenſibꝰ īterioribꝰ īfluit potētia altior int̓eas ad actiuas apprehēſiuas ē phātaſia. et ad reſeriij