Tellius ractatus Pruc Libel̓

plexio et cōpoſitio opiniōis et ſenſus. ſiue eſtimatōis ⁊ſenſus. qꝛ ſi phātaſia eēt opinio cū ſenſu. tūc phātaſia n̄eēt niſi eiꝰ cuiꝰ ē ſenſus ẜm actū vel potētiā. Et hͦ ſuperius oſtenſum ē eſſe falſum. Idē īcōueniēs ſeq̄ret̉ ſi phātaſia eſſet opinio facta ꝑ ſenſum. Si aūt phantaſia eſſetcōplexio ſiue cōpoſitū qͥd. ex opinione et ſenſu. Sicut ſidiceret̉ exēplariter ꝙ phantaſia eſt reſultans ex albi opnionē cuiꝰ albi eſt vere ⁊ per ſe ſenſus. tunc ſeq̄ret̉ ꝙ aliqͦ mō haberet vtriuſqꝫ ꝓprietates. eo ꝙ componētia ẜmaliquē modū ſunt in cōpoſito. et dicunt̉ de eo. Sꝫ nihilhoꝝ ꝯuenit phātaſie. gͦ nō ē qͥd ex illis cōpoſitū Qinorꝓbat̉. qꝛ nos videmꝰ res ſepe falſas ẜm ſenſum. de qͥbꝰtn̄ cū ſenſu falſo habemꝰ verā opinionē vel acceptōnemſcientie. ita ꝙ ſepe ē ꝯtradictio ſenſus et opinionis Cuius eſt exemplū. Sol ẜm ſenſum viſus videt̉ eē vniꝰ pedis in quātitate diamētri et tn̄ credimꝰ ip̄m maiorē eſſehabitatōe tota terre ꝑ opinionē vel ſcīam. Si igit̉ vt ip̄idicunt phātaſia ſit qͥd cōpoſitū ex opinione et ſenſu tūcē duobꝰ vnū oportet eligere modū. ſcꝫ ꝙ hō abijciat opinionē talē et retineat ſenſum. aut ſiml̓ vtrunqꝫ retineat.ſcꝫ ſenſum falſum et opinionē verā. Si abijcit opinionēverā ꝓpter ſenſum tunc abijcit̉ opinio vera de re aliqͣ q̄ ēſaluata in eadē veritate. nulla obliuione vel diſcredulitate interueniente (qꝛ altero illoꝝ modoꝝ corrūpit̉ opinio) qd̓ ē īpoſſibile. eo ꝙ ſic ꝯtingeret idē ſaluatū credere et diſcredere .i. credere et nō credere. eo ꝙ ſalꝰ rei ſiueꝑmanentia facit credere. et cū nulla ſit facta in re mutatio vel in opinante. abiectō acceptōis ſiue opiniōis facitnō credere et hoc eſt manifeſtū impoſſibile. Aut ſi talisretinet opinionē. et nō abijcit eā et phantaſia ē talis cōplexio opinionis et ſenſus. tunc phantaſia erit ſiml̓ veraet falſa. et hoc iteꝝ ſtare nō p̄t. qꝛ opinio vel acceptio facta eſt alia qn̄ mutata ip̄a re. mutatio latet diſcredenteꝫ.hic aūt nulla om̄ino facta eſt mutatio. Relinquit̉ igiturꝙ nō eſt phantaſia aliquid p̄dictorumSꝫ qm̄ accidit moto hoc moueri alteꝝ ab hͦ.phantaſia aūt motus videt̉ eſſe. et nō ſine ſenſufieri Sꝫ in his q̄ ſentiunt et quoꝝ ſenſus eſt Eaūt motū fieri ab actu ſenſus. et hunc ſil̓em neceſſe eſt eſſe ſenſui. erit vtiqꝫ hic motus non ſineſenſu ꝯtingens. neqꝫ nō ſentientibꝰ ineſſe.Poſtqͣꝫ ph̓s oſtendit qͥd nō eſt phantaſia qꝛ nō ſenſus. nō ſciā. nō opinio. nec aliqͥd ex ſenſu et opinione cōpoſitū. ꝯn̄r inqͥrit qͥd ſit. ponēs pͥmo quatuor ſuppoſitiones. Quaꝝ pͥma eſt In oībus q̄ ſic ſe hn̄t ꝙ aliquid ēmotū ad formā pͥmi mouentis. ſic eſt ꝙ ip̄m in actu factum ꝑ talē formā. mouet ꝯn̄s ip̄m. ⁊ ſibi ẜm cōmunionem mouentis et moti ꝓportionatū. Sicut ſenſus exterior in actu factus motus ꝑ formā ſui obiecti mouet virtutes apprehēſiuas interiores ſibi proximas ad ſpecieꝫſenſibilē quā hꝫ. Scd̓a ſuppoſitio eſt. Phantaſia ē motus qͥdam. eo ꝙ videmus eā ad forma pͥmi ſenſibil̓ mop̄dicto motam. Tercia eſt Phantaſia nūqͣꝫ eſt niſi in eoſubiecto in quo eſt ſenſus. ita ꝙ nunqͣꝫ eſt ſine ſenſu.Quarta eſt ꝙ in ſenſu in actu facto p̄t fieri alquis motꝰẜm formā ſenſibilis que facit ip̄m in actu. et talis motꝰquē facit ſenſus in actu exiſtēs neceſſario eſt ſil̓is illi motui ẜm quē ſenſibile exterius mouet ſenſum. Concluditur ergo ꝙ phātaſia ẜm veritatē eſt motꝰ factus a ſen-

ſuẜm actū. Uel ē potētia in qua eſt motꝰ ẜm actū factꝰEt multa aūt eſt ẜm ip̄am facere et pati hn̄s.et eſſe verā et falſam. hoc aūt accidit ꝓpter hocꝙ ꝓprioꝝ qͥdem ſenſus eſt verus aūt qͣꝫ pauciſſimum habes falſum Secūdo aūt de accidere hͦet hoc iam ꝯtingit mentiri. ꝙ qͥdem em̄ albumnon mentit̉. Si aūt hoc albū aūt aliquid mentitur Sercio aūt cōmuniū et ꝯſequentiū accidētia quibus inſunt ꝓpria Dico aūt vt motus. etmagnitudo accidunt ſenſibilibꝰ circa q̄ eſt maxime iam decipi. Scd̓m ſenſum motus aūt ab actu factus differt a ſenſu. qui ab his tribus ſenſibus Et pͥmus qͥdem p̄ſentis ſenſus verus: alijaūt preſentis et abſentis erunt vtiqꝫ falſi et maxime cum procul ſit ſenſibileHic ponit ph̓s duas ꝓprietates phantaſie. Prima §.eſt ꝙ aīalia multa oꝑantur et patiunt̉ ẜm phantaſiam. §. oaScd̓a ꝙ ꝯtingit eā aliquādo eſſe verā et aliqn̄ falſam.4 FEt hanc ſcd̓am ꝓprietatē ꝓbans d̓t ꝙ cauſa illius ori­ atur ex diuerſitate ſenſibiliū. q̄ ſunt in triplici drn̄a. vt inſcd̓o huius dictū eſt Senſus em̄ ꝑ ſe et ꝓprioꝝ ſenſatorum ſemꝑ eſt verus. etſi hꝫ falſum hoc eſt paruiſſimumqꝛ nō ꝯuenit ei falſum ex ſe. ſed potius ex ſentiente. vel ꝙ P..ex medij diuerſitate. vel ex diſtantia ſenſibilis. Uoca­ ⁊tur aūt diuerſitas ſentientis qn̄ ꝯtingit ꝑ infirmitatemmale diſponi organū ſenſus. Diuerſitas vero medij vocatur qn̄ ip̄m nō in ſincera et pura natura medij mediatſed habet aliqͥd ſibi immixtū. Diſtantia vero ſenſibilisimpedit vires ſenſibilis ſiue obiecti agentis in ſenſum.eo ꝙ virtus om̄is agentis in aliud eſt ꝓportionata ad determinatā diſtantiā. alias nō poſſet errare ſenſus ꝓpriuscirca ſenſibile ꝓprium. eo ꝙ hoc eſt ꝑ ſe actiuū in ſenſumPer ſe vero actiuū nō imprimit in paſſum niſi tm̄ formam ꝓpriam et cū illā recipit ſenſus. nō p̄t eſſe error circa id qd̓ ſic recipit. Et quo ad hoc motus factus a ſenſu eſt verus eadē veritate qua ſenſus eſt verus niſi aliquid aliud impediat. Eſt aūt aliud ſenſibile vt hec indiuidua demonſtrata q̄ accidunt ſenſui. et tale ſenſibile d̓rꝑ accn̄s. et in illo incidit mendaciū in ſenſum. qꝛ illud ēꝑ cōpoſitōem et diuiſionē ſenſibilis ꝑ ſe ad illud qd̓ nonaccipit ſenſus. et aliqn̄ cōponit vere aliqn̄ falſe. Un̄ viſus albi nō mentit̉ ꝙ albū ſit. Inqͣꝫtū ꝟo d̓t albū eē hͦvl̓ illd̓. puta hoīeꝫ vl̓ aſinū ꝑ affirmatōeꝫ vel negatōeꝫ ſepe mētit̉. Terciū āt ſenſibile ē cōe ſenſibile ⁊ hͦ ē ꝯn̄s ſenſata ꝓpͥa. ꝓpria āt ſenſata īſunt cōibꝰ Oīa em̄ ſtꝭ ī magnitudine ⁊ figura. ⁊ iō iteꝝ hec ꝯponit ⁊ diuidit ⁊ iō circailla maxīe fit deceptō ẜm ſenſuꝫ Et ꝓpt̓ hͦ ſenſus īteriorqͥ ē phātaſia factꝰ ab actu ſenſus exterioris (qͥ actꝰ ē abhis tribꝰ ſenſibilibꝰ)duas hꝫ cauſas falſitatꝭ. Quarumvna ē diſtātia a re qꝛ accipit̉ rē. ea ẜm eſſe materiale nonpn̄te. ⁊ iō nō dirigit formā ſenſibilis quaꝫ hꝫ ad rē ſicutſenſus facit. ⁊ iō frequētes ſunt illuſiones in ip̄a phantaſia et in ſenſibilibꝰ ꝓprijs. Alia cā falſitatis ē a ſenſibili ꝑ accn̄s. ⁊ a ſenſibili cōi. in qͦꝝ cōpoſitōe ⁊ diuiſionefrequēs ē deceptio. Un̄ lꝫ exterior ſenſus qͥ ē pn̄tꝭ aliqn̄ſit verꝰ. tn̄ alij interiores ſenſus qͥ ſunt pn̄tis. ⁊ abſentꝭerūt vtiqꝫ frequēter falſi. et maxime tunc quando illudquod ſentimus eſt ꝓcul ẜm eſſe.