Druckschrift 
De anima : Mit Epitoma von Gerardus de Harderwijck
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De animaAreſtotelis.

re ſit imꝑfectiꝰ. Et videt̉ ꝙ nō. qꝛ viuere ſentire ⁊ intelligere. ſunt in genere cauſe formalis ꝯn̄r ordinata ſꝫ cāpͥma eſt potior cā ſcd̓aria. gͦ viuere eſt ꝑfectiſſimus gradus viuentiū. Sol̓o ſic. qꝛ pͥora ẜm viā generatōnisſunt imꝑfectiora. Sic eſt de viuere qd̓ p̄ſupponit̉ iuxtadicta ab oībus alijs. Ad obiectū in oppoſitū ē dd̓m.ꝙ in genere cauſe formalis. cā prior eſt potior et ꝑfectior. et in formādo fecundior. Sicut in generatōe homīsdeus qͥ eſt cā prima. eſt potior qͣꝫ generans ꝑticulare.ſcꝫ pater. qͥ in virtute cauſe pͥoris agit. Sꝫ cā formalisinformās q̄ iā eſt ī materia iacens quanto eſt pͥor tantoimꝑfectior qꝛ tanto eſt materie vicinior. Etiā in hoc ordine pͥus eſt imꝑfectius poſteriore. implicante pͥus. ſicut intellectiuū implicat p̄cedentes gradus.Decintū duonim eliAn aīe ſint ex traduce .i. vna ex alia ſicut corpꝰ ex corꝑeEt videt̉ pͥº ꝙ ſic. qꝛ virtꝰ formatiua ī ſemine n̄ p̄t eē exſemine. et cū hꝫ pͥncipiū aliqd̓ nccārio in natura. ſeqͥt̉ ꝙip̄a ſit in ſemine ab aīa generātis. ſꝫ ip̄a ē aīa. gͦ videt̉ ꝙaīa ſit ab aīa. Minor ꝓbat̉. qꝛ ip̄a agit in ſemine. actusaīe formādo figurādo. diſtinguēdo et cōponēdo mēbratalia aūt nō pn̄t eſſe niſi ab aīa. gͦ ip̄a eſt aīa. Scd̓o ſicNos videmꝰ ꝙ in moribꝰ filius imitat̉ patrē. pͥncipiumaūt moꝝ in aīa eſt. gͦ relinqͥtur ꝙ aīa filij traducatur abaīa patris Tercio ph̓s in .vij. ethicoꝝ ꝓbat ꝙ ira eſtnaturalior paſſio incōtinentia. ꝑ hoc qꝛ pater iracundꝰſepe generat filiū iracundū. Incōtinens āt nō ſepe incōtinentē. Narrat em̄ ꝙ qͥdā iracūdꝰ traxit patrē in ira vſqꝫ ad oſtiū. et genuit filiū qͥ ira ꝯcitatus etiā eum traxitad oſtiū ſicut ille traxit patrē ſuū. auum trahentis. qͥ cuꝫad oſtiū tractus eſſet. dixit Sufficit qꝛ et ego tantū traxi patrē meū. quaſi diceret. tm̄ innatum eſt tibi de ira exme et nō plus. Et ꝯfirmat̉ iſtud qꝛ filij nonnunqͣꝫ ſil̓esſunt parētibꝰ. qd̓ nō videt̉ niſi ex eo. qꝛ aīa filij ex aīa patris eſt. Quarto Niſi aīa generaret̉ ab aīa. ſicut corpus a corꝑe. generans vniuocū generaret imꝑfecte ⁊ e qͥuoce. qd̓ eſt incōueniens Sol̓o Alberti. Hereticumeſt dicere ꝙ ſint ex traduce. qꝛ ſi ſic. nō crearent̉ a deo ſꝫfierent ex aliquo. et hoc eſt ꝯtra pſalmographū dicenteQui finxit ſigillatim corda eoꝝ. vbi cor ponit̉ ꝓ aīa eoꝙ ſedes anime in corde eſt. Ad obiecta in oppoſitumAd pͥmum eſt dd̓m ꝙ virtus formatiua nō eſt animaniſi ẜm qͥd. ſicut nec embryo. accipiendo viuere ꝓprie. d̓rviuere. Sed ſi accipiat̉ viuere cōmuniter tunc omīa illadicunt̉ viuere qͥbus cōmunicat̉ aliqua oꝑatio vite. ſiuehoc ſit ex preſentia anime viuificātis id ē informātꝭ ſiueex ꝯtiguatōe vel ꝯtinentia cuiuſlibet viuuentis ex animep̄ſentia illud informātis. ſicut ⁊ poma viuere dicunturnō qꝛ viuificant̉ ex aīe p̄ſentia informantis vel viuificātis illa. ſꝫ ex influentia quā ex planta recipiunt cui cōtigua ſunt. Si vero dicat̉ ph̓s d̓t Cōceptū viuit ſicut arbores. gͦ eſt ibi aīa ꝑ informatōem ⁊ nō ẜm qͥd tm̄. Dicendū eſt ꝙ hoc aduerbiū ſicut. notat ſil̓itudinē quātuꝫad genus actꝰ. nō quantū ad modū vt ſit ſenſus. Cōceptū et arbores hn̄t hanc ſil̓itudinē inter ſe ꝙ vtrūqꝫvegetat̉ Sꝫ forte replicares ph̓us d̓t in eodē loco ꝙdici nō p̄t ꝯceptū aīam oīno nō habere. igit̉ ē in ſemineaīa q̄ nō videt̉ eē niſi ab aīa generātis deciſa. igitur ē aīaex traduce. Sꝫ iſtud facile ſoluit̉ ſi ponderent̉ ꝟba ph̓i.Dicit em̄ ꝙ dici nō p̄t ꝯceptū aīam oīno nō habere .i.

nō habere aīam quo ad oꝑatōem ſꝫ non hꝫ aīam informantē. Et vita q̄ ē pͥmus actꝰ aīe ſi eſt in aliquo formal̓rtūc eſt mediante aīa ibi informāte. Cū vero in aliquoeſt ex ꝯtiguatōe ⁊ ꝯtinētia alicuiꝰ alterius qd̓ ex animep̄ſentia ſe informātis viuificat̉ tūc vegetat̉ ⁊ ſentit mediante illo a quo ꝯtinet̉ ⁊ hoc ꝑ influentiā quā ab illo recipit. Ad ſcd̓m reſpōdet Albertꝰ ꝙ nō ſeqͥtur Faliqn̄ imitat̉ patrē in moribꝰ. gͦ aīa filij eſt ab aīa patris:qꝛ ꝙ filius aliqn̄ imitat̉ patrē in moribꝰ eſt ex eo. qꝛ licet̉factiuū pͥncipiū moꝝ eſt aīa. ad mores tn̄ inclinatiuū eſtcōplexio. Quō dicimus ſanguineos eſſe bonoꝝ morūet qͥetos. cholericos aūt acutos ⁊ furibundos. melācolicos aūt triſtes et ſtudioſos. vt d̓t ph̓s in ꝓblematibꝰ:Et iſto mō cū corpus filij deſcēdat a corꝑe patris. etiāmores patris naturales maxime ꝓpagant̉ in filiū. Etꝑ hoc ptꝫ etiā ſolutio ad tertiū. qꝛ naturalior ē ira qͣꝫ incōtinētia. qꝛ pͥncipia ire ſunt acceſio ſanguinis circa coret euaporatio fellis. ⁊ vehemens motus ſpūs. q̄ magisradicant̉ in cōplexionalibꝰ qͣꝫ pͥncipia incōtinentie queſunt imaginatio delectabilis in muliere. et motus dulcis humidi. ⁊ calor tꝑatus. ⁊ ſpūs nō vehemēter motꝰſed tꝑatus. Et ꝑ ide pꝫ ad ꝯfirmatōem de ſil̓itudine filioꝝ ad patres. qꝛ illa nō eſt ẜm aīam ſꝫ ẜm corꝑis lineamenta qd̓ vtiqꝫ depēdet a patrē generante ẜm modū ſepe ſuperius dictū. Ad quartū dd̓m ꝙ generans vniuocū generat ꝑfecte ſꝫ ip̄m cōponit̉ ex multis ꝟtutibꝰ inqͥbus oībꝰ pͥncipiat̉ ꝟtus pͥmi pͥncipij creantis Hec em̄oīa alia mouet et format ⁊ iō illud aliqn̄ generat ad imaginem ⁊ ſil̓itudinē ſuā. creādo ex nihilo. ⁊ tūc creatū eſtaīa rōnalis cuius cā eſt ꝙ nihil factū ex materia corꝑalip̄t eſſe ad imaginē et ſil̓itudinē creātis. ſed imprimit̉ ſibiveſtigiū creantis tm̄ etꝭ ſic hō vniuoce ꝓducit̉ ab hoīe.ſed nō ꝑficitur generatio ſine actu generantis pͥmi. Sicut em̄ d̓r in libro de cauſis. pͥmū pͥncipum eſt diues inſe et in omnibus alijs.Anōecimū dubium eſtAn in aīalibus anuloſis ſiue enthonijs et plantis diuiſis. manet vna anima vel ſunt plures aīe Et videturpͥmo ꝙ vna aīa. auctoritate Auguſtini in libro de qͣꝫtitate aīe dicētis. Secto vermiculi corꝑe quāqͣꝫ in minoriloco ꝑs. eo ip̄o quo ꝑs erat viueret. nō oīno aīam ſectaꝫnec loco minore. minorē factā eſſe. licet integri animātismēbra oīa ꝑ maiorē locū porrecta oīa ſil̓ poſſederit. ergo videt̉ eadē anima numero manere in vermiculo ſectoEt ꝯfirmat̉ qꝛ ea q̄ diuidunt̉. vel diuidunt̉ ꝑ ſe vel ꝑaccn̄s. ꝑ ſe vt quanta. per accn̄s. vt ea q̄ diuiſionē hn̄t inquāto vt albedo ⁊ hmōi. ſꝫ aīa neutro mō eſt diuiſibilisgͦ videt̉ ꝙ vna maneat in oībus ꝑtibꝰ diuiſi corporis.Scd̓o In plātis due aīe ꝯiungunt̉ in vnā. qꝛ ad cōiunctōem corpoꝝ ſeqͥtur ꝯiuctio aīaꝝ. Sꝫ videmus ꝙplāta vnit̉ cū ſtipite. gͦ videt̉ etiā aīa vniri cū aīa Solutio vt pͥus In aīalibꝰ īꝑfectꝭ ⁊ plātis ē vna aīa actu etplures potētia ſicut forma materialis. ⁊ ē vna ſpē ſꝫ plures nūero. vt d̓t ph̓s. qꝛ q̄ drn̄t loco dn̄t nūero. Sꝫ iſtadrn̄t loco. gͦ dn̄t nūero. Nec veꝝ ē qd̓ qͥdā dicūt ꝙ aīanō ē niſi in ꝑte vna vel in neutra. In reliqͣ em̄ vel in vtraqꝫ manēt qͥdā ſpūs vel ꝟtutes affixe illis qͥbꝰ manēt adtp̄s talit̓. ꝑtes aīaliū. Sicut vis ꝓiectiua remanet in me̓dio ꝑ qd̓ fit ꝓiettio. etiā ceſſante pͥmo ꝓijciēte. ⁊ iō etiātalia aī alia nō ꝯualeſcūt. qꝛ ſi hͦ veꝝ eſſet tūc nō poſſent̓