De animaAreſtotelis.
Simili mo videre. audire. ⁊ vniuerſaliter ſentire. nō agitur ſine inſtrumētis corꝑalibus. et formis corꝑalibꝰ. etimaginari nō fit ſine quātitate corꝑis ꝓpter qd̓ nihil horum ſeꝑat̉ neqꝫ ip̄a aīa ſeꝑari p̄t. q̄ ſic eſt in toto corporeſicut iſte poteſtates ſunt in ꝑtibꝰ corꝑis. Quandā veroaīam et ẜm quaſdā ꝑtes nihil ꝓhibet ſeꝑari. ꝓpter hocꝙ ille nullius corꝑis ſunt actꝰ. in quo vite exerceāt oꝑationes. ſicut in organo. ſicut poſtea patebit de intellectuagente et poſſibili. An̄ at̄ aīa ſit actꝰ corꝑis ſicut nautanauis queadmodū Plato dicebat adhuc īmanifeſtumeſt. ſed hec oīa ꝯſtabunt poſtqͣꝫ in. iij. de qͥditate aīe intellectiue fuerit determinatū. Figuraliter igit̉ hoc eſt ſuꝑficialiter et vl̓ ter ſic determinat̉ et deſcribit̉ aīa deſcriptione vniuerſali. ſolum quid eſt aīa dicente.Quoniā aūt ex incertis qͥdem. certius aūt fitquod et ẜm rōnem notius. tentandū eſt iteꝝ ſicaggredi de ip̄a. Nō em̄ ſolū qꝛ oportet definitiuam ratōnem oſtendere. ſicut plures terminoꝝdicunt ſed et ꝑ cauſam ineſſe et demōſtrare. nūcaūt ſicut ꝯcluſiones ratōnes terminoꝝ ſunt. vtquid eſt tetragoniſmus equale altera parte longiori orthogoniū eſſe eqͥlaterale. Talis aūt terminus ratio ꝯcluſionis. dicens āt quoniā tetragoniſmus eſt medie inuentio rei cauſam dicit.Iſtud eſt ſcd̓m capitulū in quo ph̓s inueſtigat ſecūdam definitōem aīe que eſt ſicut pͥncipiū demōſtratōisreddens pͥmo cauſam neceſſitatis eius dicens. Qm̄ exincertis ẜm naturā. nobis tamē certis. ſepe notū fit qd̓ẜm naturā certū eſt maxime in phyſica. oportet nos iterum tentare de aīa et inuenire aliā definitōem quā volumus ex effectibꝰ inueſtigare cū ip̄a nos lateat ẜm ſenſum. Ratio aūt quare iſtud fieri oporteat eſt. Quia nōſufficit ſolū definire definitōe. quid ſit. ſed etiā oportetoſtendere cām quare ꝑ ſe accidentia ſiue paſſiones inſunt. Et hoc ꝑ definitōnem dicentē. ꝓpter quid que definitio nō ſolū eſt mediū ad demōſtrandū paſſiones deſubiecto. ſed etiā eſt pͥncipiū demonſtratōis definitōisdicentis quid tm̄ de definito. Et iſtud ph̓s declarat induabꝰ definitōnibꝰ tetragoniſmi. Si em̄ q̄rat̉ qͥd eſt tetragoniſmus ſiue quadratū cui accidit ꝑ ſe eſſe equalequadrāgulo altera ꝑte longiori dupl̓r pōt definiri. Etvna definitio dicit qͥd eſt id quod ſubſtat paſſioni. Altera aūt dicet cauſam quare ineſt ei talis paſſio. Si em̄dicamus ſic. Tetragoniſmus eſt orthogoniū equilaterale quatuor lineis contentū. equale qͣdrangulo alteraꝑte longiori. tunc nō dicit̉ niſi quid abſolutē. qd̓ ſubſtātpaſſioni. Si aūt definiat̉ ſic. eſt inuentio medie rei. hͦ eſtinuentio ꝓportōnis quātitatū ex qͥbꝰ fit tetragoniſmuset altera ꝑte longius qͣdrangulū tunc talis definitio d̓tcauſam quare ineſt ei talis paſſio ſcꝫ ꝙ eſt equalis altera ꝑte longiori quadrato Sic igit̉ etiam erit in definitōnibus aīe. ſcꝫ ꝙ ꝑ cām ꝓbet̉ ꝙ ſit actus corꝑis phyſiciet hoc nō p̄t fieri niſi definitōne. que dat̉ de ea ẜm quālibet ꝑtem vt in ſequētibus magis declarabit̉Dicamus igit̉ pͥncipium accipientes intentionis determinari aīatum ab inaīato in viuendo. Multipliciter aūt ip̄o viuere dicto ⁊ ſi vnūaliquod horū inſit ſolum. viuere ip̄m dicimus.
vt intellectus et ſenſus motus et ſtatus ẜm locuAdhuc autem motus ẜm alimentū et decremētum et augmentum.Hic ph̓s incipit inueſtigare ſcd̓am definitōem aīe q̄eſt pͥncipiū demōſtrādi pͥma de definito. dicēs pͥmo ꝙoportꝫ illā inueſtigare ex effectibꝰ vite. q̄ ſunt oꝑatiōesaīe. Inuenimus em̄ ꝙ aīatū diſtinguit̉ ab inaīato viuēdo. hoc eſt ꝑ vitā. qꝛ viuere eſt actus ꝯn̄s oēm aīam Uiuere vero d̓r multipl̓r. eo ꝙ quatuor ſunt viuētiū gradus. Quoꝝ graduū ſi vnus ſolus ineſt alicui ip̄m d̓r viuere. Sunt aūt iſti gradus vite Intellectus. qͥ eſt primus ⁊ ſupͥmus. Senſus qͥ eſt ſcd̓s. Motus ⁊ ſtatusẜm locū qͥ eſt tercius. et motus ẜm alimentū et ẜm augmentū et decrementū. qͥ eſt quartꝰ Si aūt aliqͥs iſtoꝝquatuor alicui infuerit tale dicitur viuere.Unde ⁊ vegetabilia oīa vident̉ viuere: videntur āt in ſeip̄is habētia potentiā etꝭ pͥncipiū huiuſmodi ꝑ qͦd augmentū et decrementū ſuſcipiunt ẜm ꝯtrarios locos. Nō em̄ ſurſum qͥdē augentur. deorſum aūt nō. ſꝫ ſil̓r in vtroqꝫ. Et penitus q̄cūqꝫ alunt̉. et viuunt in fine quouſqꝫ poſſunt accipere alimentum.Hic ph̓s declarat dictū ſuū in ſingulis gradibꝰ viteꝑ ordine Et pͥmo qͦ ad aīam vegetatiuā. ſcd̓o qͦ ad aīaꝫſenſitiuā. ⁊ finaliter ꝯcludit de om̄ibꝰ. Quo ad pͥmumvult ꝙ aīa eſt pͥncipiū viuendi in plantis in qͥbꝰ eſt ſolaaīa vegetatiua. Qd̓ ſic ꝓbat. qꝛ plante in ſeip̄is hn̄t potentiā habitualē ꝑfectā q̄ eſt pͥncipiū vite ẜm actū. perqd̓ pͥncipiū ſuſcipiūt augmentū et decrementū nō mouente aliqua formā elemētali. qꝛ illa eēt aut corꝑis leuisaut corꝑis grauis Et ſi eēt corꝑis leuis tūc moueret̉ tale corpꝰ tm̄ ſurſuꝫ. Si āt eēt grauis tūc moueret̉ tm̄ deorſuꝫ. Et hͦ faceret ſiue eēt corꝑis ſimplicis ſiue cōpoſiti. Corpꝰ em̄ ſimplex hꝫ motū ſimplicē. ⁊ corpꝰ cōpoſitū inſeqͥt̉ motū ſimplicis ī ip̄o dominātꝭ. Alimētū ꝟo ꝑqd̓ fit augmētū ⁊ decremētū mouet̉ ẜm ꝯͣria loco .ſ. ſurſuꝫ ⁊ deorſuꝫ. an̄ ⁊ retro. dextrorſuꝫ ⁊ ſiniſtrorſuꝫ Hocāt eē nō poſſꝫ niſi mouēs eēt for̄a. q̄ ē altior qͣꝫ illa q̄ attīgit naturā corꝑis. talis āt forma ē aīa. gͦ nccārio motustales ſtꝭ ab aīa. nō em̄ tm̄ augent̉ corꝑa ſurſuꝫ. deorſuꝫāt nō. ſꝫ eqͣlit̓ ī vtroqꝫ loco. Ul̓it̓ igit̉ viuere dicunt̉ q̄ cūqꝫ alunt̉. illa āt tādiu viuūt qͣꝫdiu pn̄t acciꝑe alimētūSeparari aūt hoc ab alijs poſſibile eſt. aliaaūt ab hoc īpoſſibile eſt in rebꝰ mortalibꝰ. Manifeſtū eſt aūt in his q̄ vegetant̉. neqꝫ em̄ vna ineſt ip̄is potentia alia anime. Uiuere qͥdē igitur.ꝓpter hoc pͥncipiū ineſt om̄ibꝰ viuentibusHic ꝯn̄r ꝯꝑat iſtd̓ pͥncipiū vite .ſ. vegetatm̄ alijs gradibꝰ vite. volēs ꝙ ip̄m loco ⁊ ſubiecto p̄t ab alijs ſeꝑari.Sꝫ alia pͥncipia vite q̄ ſtꝭ. ẜᵐ locū motiuū ſenſitm̄ ⁊ intellectiuū. īpoſſibile ē ſeꝑari ab iſto ī gn̄e mortaliū In immortalibꝰ em̄ ſic̄ ī corporibꝰ celeſtibꝰ ẜm opinionē ꝑipateticoꝝ. ē vita ītellectīa ſeꝑata a ſenſu ⁊ nutritīa ⁊ vegetatiua. Qꝭ āt vegetatiuū ſeꝑat̉ ī mortalibꝰ p̄dicto mō abalijs pꝫ ī plātꝭ qͥbꝰ nec vnā aliā potētiā videmꝰ ineē ſꝫſolū tres q̄ ſtꝭ potētie aīe vegetabil̓ q̄ ſtꝭ nutritiua augmētatiua ⁊ generatiua. Igit̉ viuere in his q̄ viuūt ſoluꝫineſt ꝓpter hoc pͥncipiū qd̓ eſt aīa vegetabilis.