SecundusLiber

Ul̓iter quidem igit̉ dictuꝫ eſt quid ſit anima.Subſtantia em̄ eſt q̄ ẜm ratōnem: hec autē eſtqͥd erat eſſe huiuſmodi corporis. ſicut ſi aliquodorganoꝝ phyſicū eſſet corpus vt dolabra Eratem̄ dolabre eē ſubſtātia ip̄ius et anima hec Diuiſa aūt hac nō vtiqꝫ amplius dolabra erit. ſedaut equiuoce. nunc aūt eſt dolabra. Nō em̄ huiuſcemodi corꝑis quod quid eſt eſſe. eſt ratō aīaſed phyſici huiuſcemodi habentis in ſeip̄o pͥncipium motus et ſtatus.¶ Hic ph̓us manifeſtat totam definitōeꝫ anime. ⁊pͥmo per ſimilitudinē ad artificialia. ſcd̓o manifeſtat eaꝫin ꝑtibus animaliū. Quo ad pͥmum dicit ꝙ vniuerſal̓rdefinitōne dictū eſt quid ſit anima. qꝛ eſt ſubſtantia ẜmꝙ ratio rei ſubſtātia et forma eſt. et hec ſubſtantia ē qͥderat eſſe. id eſt qͥditas eſſentialis huiuſmodi corporisquale dictum eſt. et ideo corpus amittit nomē et rationem ſuam quando expirat ab eo anima. Sicut ſi diceremus aliquod inſtrumentoꝝ artificialiū eſſe animalanatura ꝑfectum. ſicut ſi dolabra eſſet animal et corpusphyſicum. tunc id quod eſt ſubſtātia ip̄ius formalis eſteſſe ſuum. eo ꝙ eſſe nihil aliud eſt niſi diffuſio forme inmateria ſibi ſubiecta. Et tale eſſe phyſici corporis eſtanima. in cōmuni ratōne accepta. et ſic poſitōne pͥori retenta ꝙ videlicꝫ dolabra ſit corpus phyſicum ⁊ corpusdolabre quod eſt ferrū ſeꝑetur a forma dolabre. Iā nōhabebit eſſe aut nomē dolabre. niſi forte equiuoce. neqꝫferrum habebit ratōnē ferri. ſed ꝙ ferrum adhuc eſt ferrum. ſeꝑata ab ip̄o figura dolabre. apud vſum loquendiideo eſt. qꝛ dol abra eſt organum artis. et nō phyſicum.Corpoꝝ aūt artificialiū pͥncipia ſunt corꝑa phyſica. q̄formas phyſicas retinent in eis. Hoꝝ em̄ corpoꝝ accidens eſt forma artis. ⁊ ideo talis corꝑis nō eſt eſſe ⁊ rōaīa. ſed potius talis phyſici qd̓ habet in ſeip̄o pͥncipiuꝫquo moueīmotu vite. ⁊ ẜm locū. et qd̓ in ſe hꝫ poſſe qͥeſcendi qn̄ voluerit. Et iō ſeꝑata aīa ab hmōi corꝑe. corpus iā nō erit hn̄s eſſe et nomē. et ideo mortuus hō noneſt homo. neqꝫ caro eius eſt caro ſed potius corruptuꝫa carne hominis.Conſiderare aūt in ꝑtibus oportet quod dictum eſt. Si em̄ eſſet oculus animal. anima vtiqꝫ ip̄ius viſus eſſet. hec em̄ ſubſtātia eſt oculi. q̄eſt ẜm ratōnem. Oculus aūt materia viſus eſt.quo deficiente nō eſt adhuc oculus niſi equiuoce. ſicut lapideus aut depictus. Oportet igituraccipere quod eſt in ꝑte in toto viuente corpore.ꝓportionabiliter nanqꝫ habet ſicut pars ad ꝑtem totus ſenſus ad totum corpus ſenſitiuumẜm ꝙ huiuſmodi.Hic ph̓us declarat definitōem eandem ex parte ꝑtium animaliū. dicens. Sicut ſe habet ꝑs ad ꝑtem. itaſe habet totum ad totum. Sed alique ꝑtes anime ſuntactus aliquaꝝ partiū corporis. ergo tota anima eſt actus totius corporis. Maior patꝫ. qꝛ om̄ino ſil̓e eſt. Sicut em̄ poteſtas ꝑticularis anime ſenſibilis ſe hꝫ ad vnāorganicā ꝑtem corporis in eo ꝙ dat ei eſſe ⁊ rōem taleꝫ

corpus organicū qd̓ ab ea recipiet nomē et fōem. Minor ꝓbat̉. qꝛ ſi nos ꝑ impoſſibile ponamus oculū eſſe ſeꝑatum et eſſe animal tūc abſqꝫ dubio viſus et potentiaviſiua erit eius aīa. qꝛ hec potētia agit in eo actōem viteẜm naturā et cōplexionē oculi. Uiſus ergo erit ſubſtātia formalis oculi dans ei rōem oculi et nomē. et ip̄e oculus qͥ pupilla vel corpus oculi vocat̉. eſt materia viſus.et iō deficiente viſu in oculo. iā nō eſt oculus niſi eqͥuoceſicut lapideus vel depictus.Eſt aūt nō abijciens aīam potentia ens vt viuat. ſꝫ ꝙ hn̄s. Semē āt ⁊ fructus potētia hmōicorpꝰ ē. Sicut qͥdē igit̉ inciſio et viſio ſic ⁊ vigilantia actus. vt aūt viſus et potētia organi aīa.Corpꝰ āt qͦd potētia ē ſꝫ ſicut oculꝰ ē pupilla ⁊ viſus et ibi aīa ⁊ corpus animal.Hic ph̓us declarat vltimā ꝑticulā ſcꝫ Anima ē actus corporis habentis vitam in potētia. dicens ꝙ anima nō eſt actus corporis habentis vitā in potentiā abijciente actum. que eſt potētia eſſentialis ad actum pͥmūquō ſemen dicit̉ in potentia viuum vel fructus eo ꝙ ſemen animalium et fructus plantaꝝ nō ſunt corpora organica niſi in potētia incōpleta. in quibus nō eſt animaniſi ſicut artifex in artificiato quod eſt eſſe in fieri ⁊ nō infacto eſſe ſed eſt actus corporis exiſtentis in potētia habituali actiua ſeu formali ad vitā ſcd̓am que eſt in operibus animati viui. nutriendo. ſentiendo. mouēdo de loco ad locum. et intelligendo q̄ ſunt in animali ſicut vigilantia. que nō eſt aliud niſi expanſio caloris et ſpūs adexteriora. qꝛ illis duobus mēbra ꝑficiunt̉ ad opera viteꝓpter quod dictū eſt ſuꝑius ꝙ anima eſt perfectio ſicutſomnus. oꝑari aūt oꝑa vite ꝑfectio ſicut vigilia. ſicut inartificialibꝰ inciſio. ⁊ in phyſicis viſus ſiue videre ẜm actum eſt ꝑfectio ſcd̓a. Et hoc modo corporis animati vitam habentis in potētia eſt anima actus. ⁊ ſicut ex pupilla et viſu conſtituit̉ oculus. ita ex anima et corpore cōſtituitur animal.Ꝙ qͥdem igit̉ nō ſit aīa ſeꝑabilis a corꝑe aut ꝑtes q̄dā ip̄ius ſi ꝑtibilis apta nata ē nō īmanifeſtum ē. Quarūdā em̄ actus ꝑtiū ē ip̄aꝝ. Atueroẜm quaſdā nihil ꝓhibet ꝓpter id ꝙ nulliꝰ corporis ſunt actꝰ. Ampliꝰ āt īmanifeſtū ē ſi ſit corꝑisactꝰ aīa ſicut nauta nauis. Figuraliter qͥdē igit̉ſic determinetur et deſcribat̉ de animaHic ph̓s ex p̄dictꝭ infert corrollariū dicēs ꝙ ex p̄dictis facile determinat̉ queſtio qua queritur An animaſit ſeꝑabilis a corpore vel nō Quia manifeſtū eſt ꝙ anima nō vniuerſaliter ſeꝑabilis eſt a corpore. ⁊ ſimil̓r ꝙ q̄dam pars ip̄ius nō ſeꝑatur a corpore. Quecūqꝫ em̄ forma eſſentialiter eſt pars corporis aut actus. nullam vite actōnem habens niſi in aliqua ꝑte corporis. nō p̄t ſeꝑari ẜm eſſe a corpore. qꝛ ſi ſeꝑaretur. tūc ſeq̄retur ꝙ ſeꝑata nullam haberet vite actōem et hoc eſſe nō p̄t. Tales aūt ſunt anima vegetabilis in plantis ⁊ ſenſibilis inbrutis. Hec em̄ duplex anima eſt actus et ꝑfectio quarundam ꝑtium corporis ſine qͥbus nullam om̄ino habet vite actōnem. Nō enim intelligi poteſt nutritiua etaugmētatiua et generatiua agere ſine cibo et ſemine corporali. et ideo a corpore non ſeꝑantur in ſuis actōnibus