De animaAreſtotelis
las que tenent ſe ex ꝑte anime. ſcd̓o eas que ſe tenent exꝑte corporis Ibi. et hoc. Primo inueſtigat An animaſit actus. ſcd̓o An ſit actus pͥmus. Quo ad pͥmum ꝙſit actus ſic probat. Quia anima ē ſubſtātia. ergo vel eſtmateria vel forma. vel cōpoſitum. Sꝫ nō poteſt dici corpus vel materia. qꝛ corpus cum ſit habens animā ⁊ vitam. per animā nō eſt in alio a ſe ſicut in ſubiecto. eo medo quo forma ſubſtātialis dicitur eſſe in ſubiecto. et nōeo modo quo accidens Sed ip̄m corpus magis ē ſicutſubiectū et materia. ergo anima ꝑ quam corpꝰ vitā habet nō eſt corpus. Nō etiam eſt cōpoſitū. qꝛ ip̄a naturaliter eſt pars. Relinquitur ergo ꝙ anima eſt ſubſtantia ſicut ſpecies corꝑis phyſici vitam habētis. talis aūtſubſtantia eſt actus corporis. ergo anima eſt actusHic aūt dicitur dupliciter Alius qͥdem ſicutſcientia Alius aūt ſicut cōſiderare. Manifeſtūergo ꝙ ſicut ſcientia. In exiſtere em̄ animam etſomnus et vigilia eſt. ꝓportionale aūt vigilantiaqͦuidē ip̄i conſiderare. Somnus aūt ip̄i habereet nō oꝑari. Prior aūt generatōne in eodē ſcientia eſt Unde anima eſt actus pͥmus corꝑis phyfici potentia vitam habentis:Hic ph̓us oſtendit qualis actus ſit anima. Dicensꝙ aīa eſt actus nō tamen eſt aīa qͥlibet actus naturalis.ſed eſt talis actus quo animatū poteſt agere actōes vite. Talis autem actus dicitur dupliciter vt dictum eſt.Quidam eſt pͥmus. qui eſt ſicut ſcientia qͥeſcens in aīaſcientis. Aliijs aūt eſt actus ſcd̓us qͥ eſt ſicut ꝯſiderare quod eſt actio ſcientis in actu ꝯſiderantis. Manifeſtum aūt eſt ꝙ anima eſt actus pͥmus ſicut ſcientia ē actus ſcientis. Et eſt ſicut ſomnus. qꝛ vigilantia que eſtexpanſio quedam anime in exteriora oꝑa ſenſuū. aſſimimilatur ei quod eſt conſiderare ſicut ſomnus ip̄i habere et nō oꝑari. Et ſicut ſcientia pͥor eſt eo quod eſt cōſiderare ẜm viam generatōnis. ita pͥus eſt ẜm viam generatōnis habere animā ẜm poteſtatē vite qͣꝫ agere actiones vite ẜm potentias emanātes ab anima. Et ergo anima eſſentialiter eſt actus primus et nō ſcd̓s ꝓpterquod definitio dicens quid eſt anima eſt. ꝙ ip̄a eſt actꝰcorporis phyſici vitam habentis in potentia.Tale aūt quodcūqꝫ organicū. Organa autēet plantaꝝ ꝑtes ſunt. ſꝫ penitus ſimplices vt folium fructiferi cooperimentū. fructifeꝝ aūt fructus. Radices vero ori ſil̓es ſunt. vtraqꝫ em̄ trahunt alimentū. Si aūt aliquid cōmune in om̄ianima oportet dicere. erit vtiqꝫ primus actꝰ corporis phyſici organici.Hic ph̓s inueſtigat vnā ꝑticulā tenentē ſe ex ꝑte ipſius corꝑis. Quia em̄ dictū eſt ꝙ aīa ē actꝰ corꝑis phyſici nō cuiuſlibet ſꝫ potius eiꝰ qd̓ in poteſtate hꝫ vn̄ exerceat oꝑatōes vite. oꝑtet ad explanatōem p̄dicte definitionis oſtēdere qͣle ſit illud corpꝰ qd̓ d̓r in tali poteſtate habere vitā. Et d̓t ph̓s ꝙ tale ē corpꝰ organicū .i. exorganis figura et ſitu differētibꝰ cōpoſitū. Organa aūtvocant̉ mēbra officialia qͥbꝰ oꝑatōes vite ab aīa exercentur ſicut ſunt caput. pedes manꝰ ⁊c̄. q̄ diſtinguunt̉ fituvt manifeſtū ē. qꝛ caput ē ſurſum. pedes deorſum manꝰ
a latere Et figura. qꝛ alia eſt figura capitis. alia manus̓alia pedis. vt cuilibet iteꝝ manifeſtū eſt. Qꝭ aūt aīa ſitactꝰ talis corꝑis organici ꝓbat per locū a minori dicēs.Si illud qd̓ minꝰ videt̉ ineſſe ineſt ⁊ illud qd̓ magꝭ videtur ineſſe inerit. Sꝫ minus videt̉ ꝙ in aīatis aīa vegetatiua .i. in plantis. ſit corpus organicū in qͥbus tameneſt. ergo a maiori debet eſſe in animatis alijs puta animalibus vt homine et equo. Qinor ꝓbatur. qꝛ plantarum ꝑtes ſunt organa ſpecialia officia vite habentia. licet ſint ſimplices illo modo ſimplicitatis quo diciturſimplex quod partes habet homogeneas. Holium em̄eſt in planta que vocatur fructiferū ad cooperiendū fructus ab imbribus et caumatibꝰ. Cortex aūt ad cooperiendum ſemen et humiditatē fructus vt ad maturitatem et digeſtionē que pepanſis dicitur deducatur ſicutetiam in ſpongia et aureo vellere. quedaꝫ ſunt ꝑtes quibus perficitur motus dilatatōnis et conſtrictōis ⁊c̄. inquibus ſugitur nutrimentū. Radices vero habetori ſimiles in animalibus quo ad officium. Quia ſicut orisofficium in animalibꝰ eſt nutrimentū trahere. ita etiamradicis in plantis Medullam aūt habet quaſi loco cordis. licet em̄ quelibet iſtarum partium in ſe ſit compoſita ex ſimilibus. tamē iſte partes habent diuerſa officiavite. Ex dictis igitur patet ꝙ ſi oportet aliquam com Prya ⁊ molerralismunem definitōnem dare anime tunc vtiqꝫ erit hec. eſt/ mactus primus corporis phyſici organici. quia hoc cōuenit tam anime plante qͣꝫbrutorum et conuenit etiā anime humane quam videmus operari in organis.Unde nō oportet querere ſi vnum eſt animaet corpus. ſicut neqꝫ cera et figura neqꝫ oīno vniuſcuiuſqꝫ materia et id cuius materia. vnū em̄ ⁊eē cū multipl̓r dicant̉. qͦd ꝓprie eſt. actus eſt.¶ Hic ph̓us ſoluit vnam dubitatōnem quam poſſꝫaliquis mouere de anima et corpore. que eſt iſta ẜm expoſitōnem Alberti. In om̄ibus actus eſſentialiter diſtinguitur ab eo cuius eſt actus. et precipue in animatꝭin quibus anima nō eſt forma corporea. Ideo nō oportet querere. ſi vnum ſint anima et corpus. Quia formanunqͣꝫ coincidit in eandem rem cū materia. Quod oſtēdit per ſimile in artificialibus. vbi tamen forma eſt vicinior materie qͣꝫ in naturalibus. Non em̄ querimus ſi figura eſt idem cum cera in ſigillo. Neqꝫ vniuerſalitervnqͣꝫ dubitamus ſi idem ſit actus et id cuius eſt actusſicut materie. Cum em̄ vnum et ens multipliciter dicūtur per analogiam de ſubſtantia et accidentē erit ſubſtātia principaliter et per ſe ens. et accidens eſt ens. quiaeſt aliqua diſpoſitio eius quod vere eſt. Et cum ſubſtātia iuxta ſuperius dicta diuidatur in tria. materiam ſcꝫformam ⁊ totum compoſitum. forma inter iſta tria proprie et primo eſt ens eo ꝙ materia nō habet actu eſſe niſi aforma. et ſimiliter cōpoſitum. Alij vero exponunttextum p̄cedentem ſic. Nō oportet querere ſi anima etcorpus ſunt vnum. id eſt nō oportet querere quō ex corpore et anima fit vnum. ſicut nec oportet querere quō exfigura ſigilli et cera fit vnum. quia actus vnit ſeipſumpotentie. et nō requiritur medium vniens. Et iſtud ꝓbat. quia eodem modo eſt aliquid ens ⁊ vnum. quia enset vnum cōuertuntur. ſed forma dat eſſe materie. ergofacit materiam eſſe ens. et ꝑ ꝯſequens facit etiā eā vnūd iiij