Tractatus iecūdusLibri primi de aīa
non eſt vt ſenteria id eſt vt anima ſenſibilis vel deſideratiua. quia ſenſibilis anima eſt virtus in corpore. ſimiliter ⁊ deſideratiua. ⁊ nō poſſunt ei aliqualiter adaptari ꝓprietates circuli. qꝛ nō reuertūtur ſupra ſe ſicut intellectualis aīa. que incipit in ſe querēdo d̓ intelligibili ⁊ reflectit̉ſuꝑ ſe qn̄ inuenit ſeipſuꝫ. nec eſt aīa ſicut hec ſenſibilis terra. que non habet niſi motum rectum ꝓpter diſtantiaꝫ ſuia celo. ſed anima intellectualis eſt imago eternitatis ⁊ qͦdāmodo cauſa temporis. ⁊ ideo ſuperioꝝ motus inueniuntur in ea potius qͣꝫ in alia. qꝛ ipſa eſt quaſi quoddā pͥncipiū nature. ⁊ ideo motus pͥmi in natura in ea inueniunt̉¶ Intellectus aūt vnus ⁊ cōtinuus ſicut ⁊ intelligētia eſt. intelligentia aūt vt intellectualiaHec auteꝫ eo ꝙ ꝯſequentur vnū ſicut numerus ſed non ſicut magnitudo. ꝓpter qd̓ quideꝫneqꝫ intellectus fit ꝯtinuus ſed aut impartibilis aut nō. ſicut magnitudo aliqua cōtinua eſt¶ Hic ph̓us reprobat pͥmo rōnem p̄dictam ⁊ opinionēdicens Si motus intellectus ſunt tales tunc motus eiꝰſunt corporales. ⁊ tunc ſequitur ꝙ ipſe intellectus vel ſitcorpus. vel virtus in corpore que nō explet motus ſuosniſi ꝑ corpus. qꝛ circuli forma eſt corporalis actus. ⁊ actus corporalis eſt alicuius virtutis operantis corporee.Dicendū ergo eſt ſi intellectus debet habere ꝯtinuitateꝫꝙ rōnabile eſt ꝙ habeat ꝯtinuitatem talem qualem habꝫoperatio eius que vocatur intelligentia ſiue intelligere.Similiter aūt ⁊ ipſa actio intellectus ſiue intelligere rōnabile eſt qd̓ habeat formam eorum que intelligūtur. quevocantur intelligibilia ſiue intellecta. eo ꝙ actus ſunt preuij potentijs ẜm rōnem ⁊ obiecta actibꝰ. Sunt aūt intellecta ꝯſequenter ⁊ non ꝯtinua. ⁊ ſunt magis ſimilia numero qͣꝫ ꝯtinuo. ergo intellectus nō erit ſic ꝯtinuus vt circulus. ſed oportet vt aūt ſit impartibilis aut nō ꝯtinuuꝫſicut magnitudo ſiue qͣꝫtitas eſt ꝯtinua¶ Qualiter em̄ intelliget magnitudo cū ſit qualibet partiū ipſius. parte autē aut ẜm magnitudinem aut ẜm pūctum ſi oportꝫ ⁊ hoc partem dicere. Si quidem igitur ẜm pūctuꝫ. hecaūt infinita manifeſtū eſt. qm̄ nequaqͣꝫ ꝑtranſibit. Si vero ẜm magnitudinē. multotiens ⁊infinities intelliget idem. videtur auteꝫ ⁊ ſemelꝯtingens. Si aūt ſufficiens quālibet partiumtangeret qd̓ oportꝫ circulo moueri. aut ⁊ omnino magnitudinem habere:¶ Hic ponit ſecūdam rōnem dicens. ſi aūt detur ꝙ intellectus eſt magnitudo quedā ꝯtinua tunc querat̉ a Platōne qualiter poſſit intelligere magnitudinē mathematicā vel aliā quācunqꝫ qͣꝫtitatem ꝯtinuā. Aut em̄ intelligit eam accipiendo totā ſimul. aut capiēdo partes. et ſi intelligit accipiēdo ꝑtes. aut hoc eſt ſic ꝙ accipiat partes indiuiſibiles q̄ ſtꝭ pucta ſi tn̄ pūcta pn̄t vocari ꝑtes. aut accipit partes diuiſibiles que ſunt vere ꝑtes magnitudinisQuocūqꝫ aūt iſtoꝝ modoꝝ fiat acceptio intellectus nōerit niſi tactus quidā. quo magnitudo que eſt intellectustangit magnitudinē que intelligit̉ quādo ſimul ſunt in vl
timis. ſi aūt intellectus accipiendo magnitudinē intellectam tangit pūcta ipſius. cū pūcta ſunt infinita in qualibetmagnitudine. ⁊ infinita tangendo qd̓libet nō ꝯtingat ꝑtranſire ip̄m tangentē. ſeqͥtur ꝙ intellectus nunqͣꝫ finietquācūqꝫ magnitudinē paruā intelligendo. qd̓ ſcimus tn̄falſum eſſe. Si vero tangit ẜm ꝑtes que magnitudinemhabent hoc poteſt fieri dupliciter. Aut ille ſunt partes aliquote que numerant totū. vt due decime vel due medievel quatuor quarte. ⁊ ſic de alijs. Aut non ſunt aliquoteet ſic nō numerant totum. et ſi tangit aliquotas intelligēdo magnitudinem. tunc multotiens intelligendo tangitidem. Si aūt intelligendo tāgit eas que non ſunt aliquote. cum tales infinite in qualibet magnitudine oportet intellectum intelligendo infinities tangere idem. licet enimtangat diuerſas partes in numero ipſe tamē omnes ſunteedem rōne ⁊ intellectu. qꝛ omnes ſunt eiuſdem ſpeciei ⁊forme ẜm ꝙ ſunt partes ꝯtinui. Omnia autem hec experimur in noſtris intellectibꝰ. Quia videmus ꝙ quādo intellectus noſter intelligit magnitudinem aliquā. intellectus noſter non tangit eam ꝓut intelligitur niſi ſemel. necpoteſt dici ꝙ ſufficit intellectum tangere vnāquāqꝫ partem. eo ꝙ omnes ꝑtes magnitudinis intellecte ſunt vnius rōnis. ideo ſufficit aliquam tangere ⁊ per illam que ēeiuſdem rōnis cum alijs tangit alias. Quia tūc que rendum eſt quare ẜm hoc oportet eum eſſe ſicut circulum autetiā omnino ſiue etiā vniuerſaliter eſſe alicuius magnitudinis. quia ſine forma circuli bene tangeret partem illamet ſine magnitudine exiſtens bene eſſet acceptiuus ſpecietmagnitudinis ſicut modo¶ Si aūt neceſſariū intelligere toto circulo tāgentem. quis eſt partibꝰ tactus. Ampliꝰ quomodo intelliget partibile in partibili. aut impartibile partibili. Neceſſariū aūt eſſe circulūintellectum hunc. intellectus quidem em̄ motus intelligentia circuli aūt circulatio. Si ergo intelligentia circulatio ⁊ intellectus vtiqꝫerit circulus. cum hmōi circulatio ſit intelligētia. ſemper aūt aliquid intelliget: ſi quidem ꝑpetua ſit circulatio. Practicarum quidem em̄intelligentiarū termini ſunt. omnes em̄ alterius cauſa ſunt. ſpeculatiue aūt rōnibꝰ terminātur ſimiliter. Ratio auteꝫ omnis definitio eſtaut demōſtratio. Demonſtrationes vero et apͥncipio ſunt ⁊ habent quodāmodo finē. ſyllogiſmū aūt ꝯcluſionē. ſi aūt nō ꝯcludantur ſednō reflectūtur iteruꝫ in pͥncipium accipientesſemꝑ medium ⁊ vltimū recte procedūt. ſed circulatio iterum in principiū reflectit. Definitiones aūt omnes finite ſunt.¶ Hic ponit terciā rōnem dicens. ꝙ circularis intellectꝰnō tangit intellectā magnitudinē ẜm ꝑtes. ſed ncc̄ariumeſt vt totus totū tangat. ⁊ cū totū nō ſit extra ſuas ꝑtesẜm ꝙ tangitur. non poteſt tangi totum niſi ẜm partes etin partibꝰ ſuis omnibꝰ. ⁊ tunc querenduꝫ eſt ſicut pͥus qͥserit ꝑtium tactus. quando ſicut totū tangit intelligendocircularis noſter intellectus. Si vero dicat̉ ꝙ intellectꝰ nr̄non eſt circulus vel circularis forme ꝯtra hoc eſt. quia in