Tractatus primusLibri primi de ara

lem aiunt dicentes animam eſſe quod eſt ſeipſum mouens aut poſſibile mouere ſed vnuꝫquoddam impoſſibilium ineſſe ipſi motum:Hic conſequenter ph̓s reprobat opiniones iſtas deanima eo ꝙ iſti ſic dicentes in multis errabant Et pͥmoconſiderandum eſt de motu quo ipſi dicunt animaꝫ eſſedefiniendam ita ꝙ improbanda eſt opinio eorum qui dicebant eam moueri a ſe ipſa non autem eorum qui dicebant eam eſſe motiuam ⁊ hoc ei eſſe ſubſtantiale ⁊ intrāseius definitōnem quia hoc verum eſt. Dicit igitur ꝙ conſiderandum primo an anima dicatur a ſeip̄a moueri. Ethoc rōnabile eſt inquirere quia magis videtur hoc ſibi repugnare qͣꝫ alia duo ſcꝫ cognitiuū eſſe ⁊ incorporeū Quiafortaſſis non tm̄ falſum eſt. moueri ſibi ineſſe ſicut ſubſtātiale ineſt ei de cuiꝰ ſubſtātia ē. ſed vnū etiam impoſſibiliūeſt ꝙ ipſa per ſe moueatur. ſicut mobile de cuius eſſentianon eſt motus. Si em̄ de eſſentia ſua eſſet motus. ip̄a nōcōſtitueret̉ in eſſe neqꝫ ſaluaretur niſi per motuꝫ. ſicut patet de definitōne venti qͥ ſic definitur. Uentus eſt aer motus. A quo ſi auferatur intellectus motus. iam non eritventus. Et ſicut ꝓcella definitur. ꝙ eſt aqua mota. ſi igit̉auferatur motus ab aqua. iam non erit procella Similimodo ſi anima definiretur per motū. intelligendo ꝙ motus auferatur ab aīa. iam non erit aīa Sed hoc eſt irriſoriū ⁊ impoſſibile. igitur per motū definiri nō debet. Et cōfirmatur extra textū ſic. Quia motus eſt actus imperfectus ⁊ imperfecti ſicut in tercio phyſicoꝝ dicit̉. cum igiturhoc maxime imperfectum eſt in quo motus iam non eſtſolū vt in ſubiecto ſed etiā intrat in eſſentiam ip̄ius ſicutdefiniens intrat in eſſentiam definiti. eſſet anima imperfectiſſima inter om̄es res ſi motus eſſet definitiuꝰ eiꝰ. Hisigitur rōnibꝰ ꝓbatur aīam non debere definiri ꝑ moueri.Quod quidem igitur non neceſſe ſit mouenset ipſum moueri prius dictum eſt.Hic ph̓s remouet vnū ſuppoſitū falſum quod ip̄i ſuꝑpoſuerunt Dicens ꝙ falſum eſt dictū eoꝝ quo dicūt omne mouens neceſſario moueri. qꝛ in octauo phyſicorumoſtenſum eſt oppoſitum eo ꝙ in quolibet ordine primummouens non mouetur. ⁊ ita etiam in motibus aīalium inquibus inuenitur mouens motum ⁊ inuenitur motumtm̄ ac proinde eſt neceſſariū inuenire mouens tm̄. Motūem̄ mouens eſt cor. motū forte tm̄ manus vel pes. nulluꝫaūt corpoꝝ aut pars corporis poteſt eſſe mouens tm̄. ergo nō eſt corporeum qd̓ eſt mouens tm̄. ⁊ hoc eſt animanon igitur ineſt ei motus ſicut ſubiecto. eo ꝙ illud cui meſtmotus ſicut ſubiecto mouetur. Anima aūt non moueturDupliciter enim mouetur omne. Aut em̄ ẜmalterum. aut ẜm ſeipſum. Scd̓m alterum dicimus quecunqꝫ mouentur ex eſſe in eo qd̓ mouetur vt naute. Non enim ſimiliter mouet̉ naui. Hec quidem ẜm ſeipſam mouentur. illi autem ex eſſe in eo quod mouetur. Manifeſtumautem in partibus eſt. proprius quidem enimmotus pedum ambulatio. hec autem ⁊ hominum eſt. Non ineſt autem nautis tunc.Dicit ph̓s ꝙ omne quod mouetur altero duoꝝ mo-

dorū motus mouetur. vel vtroqꝫ modo. Aut em̄ mouet̉ẜm ſeip̄m ⁊ ꝑ ſe. aut ẜm alterū. Scd̓m aūt alterū dicimꝰaliqͥd dupliciter moueri. Aliqͥd em̄ alterius motu mouet̉eo qd̓ ineſt illi qd̓ mouetur ſicut contentū in continente ſicut nauta. nauis motu mouet̉. Aut ineſt ei ſicut pars eſtin toto ſicut manus mouet̉. motu totius corporis. ⁊ vtrūqꝫ iſtoꝝ ſeparatū ab eo cui ineſt poteſt moueri per ſe. Qꝭaūt nauta in naui non moueatur ꝓprio motu ⁊ ꝑ ſe manifeſtum eſt. Quia nauta cū ſit homo non habet motuꝫ cōuenientem ſibi per ſe. niſi motū pedū qui eſt ambulatio.hoc aūt quando eſt in naui. ⁊ mouetur motu nauis. nonvtitur. ſed potius nauigatōne. non ergo tunc mouetur ꝑſe. Scd̓m aūt alteꝝ etiā dicit̉ moueri qd̓ mouet̉ motu alterius. ⁊ cū ſeparatur ab eo nullo modo poteſt moueri. ſicut mouet̉ albedo ⁊ ſcientia ſortis moto ſorte. licet ẜm ſenunqͣꝫ moueri poſſit.Dupliciter itaqꝫ dicto moueri tunc intendimus de anima ſi per ſeipſam mouetur ⁊ participat motū. Quattuor autem motus cumſint loci mutatōnis alterationis augmenti etdecrementi: aut ẜm vnum horum mouebituraut ẜm plures aut omnes. Si vero moueturnon ẜm accidens. natura inerit motus ipſi.Si autem hoc et locus. Omnes enim dictimotus in loco ſunt. Si autem eſt ſubſtantiaanime mouere ſeipſam. non ẜm accidens moueri ipſi inerit. ſicut albo et tricubito. mouent̉enim et hec ſed ẜm accidens. Cui enim inſuntmouetur illud corpus. vnde non eſt locus ipſorum. anime autem erit ſiquidem natura motu participat.Hic ph̓s oſtendit de quo motu loqͥtur quando dicitꝙ aīa non definit̉ ꝑ moueri dicens. Cū dupliciter dicaturaliquid moueri ſcꝫ per ſe ⁊ per accidens nunc non intendimus inquirere ſi anima moueatur per accidēs. ſed potiꝰſi mouetur ꝑ ſeipſam. ⁊ ſic participat motū tanqͣꝫ intrantem definitōnem. ⁊ hoc iam improbatum eſt. Reſtat igit̉querendū vtrū aīa etiā moueat̉ ꝑ ſe. Et ꝓbat ph̓s ꝙ nonmouetur per ſe. dicens cum quattuor ſunt motus ſpēs ſiẜm generales termīos numerentur licet tm̄ tres ſint ẜmgenera ſicut in quinto phyſicoꝝ habet̉ hoc eſt loci mutatio. alteratio. augmentatio. diminutio oportet concedereſi anima per ſe mouetur ꝙ mouetur vna iſtarum ſpecieꝝmotus. aut ẜm plures eaꝝ aut ẜm omnes. Si igitur nōmouetur anima ẜm accidens tunc oportet ꝙ naturaliterſit mobilis ⁊ vt naturaliter ei inſit motus. ergo et locusei conuenit per ſe Quia omnes iſti motus ſunt in loco ẜmaliquem modum ⁊ hoc planum eſt de locimutatōne recta. Quia illa de loco ad locum eſt. Similiter autem planum eſt de augmento ⁊ decremento. Quia ibi incrementum fit in locū maiorem ⁊ decrementū in locū minorem.De alteratōne phyſica palam eſt quoniam illa non fit niſi qualitatibus actiuis ⁊ paſſiuis tranſmutantibus corpora phyſica. Qualitates actiue ⁊ paſſiue diſſoluūt vl̓ cōſtringunt partes materie quas mouent. ⁊ hec diſſolutiovel conſtrictio. non fit ſine motu locali partium que adinuicem accidunt in locum maiorem quando diſſoluur