De proemialibus

cauſe efficientis formalis ⁊ finalis Potentia effectiua ⁊ finalis diſtinguūtur a ſuis actibꝰ eſſentialiter. cuꝫ finis ⁊ efficiens ſint cauſe extrinſece. Unde efficiens agit tranſitiue ſicut finis retranſitiue. Sed potentia cauſe formalis ⁊ſuus effectus non differunt niſi modaliter. ſicut eſſentia ⁊eſſe. lux ⁊ lucere. quia forma agit intranſitiue ſeipſam ponendo in materiam. ita ꝙ eſſe ꝙ dat forma materie noneſt aliud qͣꝫ ipſa forma diffuſa in ſubiectum. Potentia vero paſſiua eſt duplex. ſcꝫ ſubiectiua. ⁊ formalis formabilis. Potentia ſubiectiua eſt eſſentia materie. dicēte commentatore. materia ſubſtantiuatur per poſſe. ⁊ hec potētia diſtinguitur eſſentialiter ab actu. Sed potētia formalis formabilis que vocatur inchoatio forme conueniensmaterie ẜm ꝙ ſtat ſub actu cauſalitatis cauſarum efficientium ⁊ generantium. illa eſt que identice tranſit in actūet fit actus. De prima loquitur ph̓us in textu. ⁊ illa nonparum differt ab actuNonum dubtum ettAn animal vniuerſale nihil eſt aut poſterius eſt.Solutio. ſic. quo ad actum vniuerſalitatis. non auteꝫquo ad aptitudinem. Cum enim duo ſunt de ratōe vniuerſalis ſcꝫ vnitas ⁊ communicabilitas. ⁊ hec ſolum ſintin intellectu. vniuerſale erit neceſſario poſteriꝰ ſingularibus. Quod ſic oſtendit Albertus. quia natura animalis que eſt principium eſſe huius vel illius animalis. ē inipſo eſſe animalis. ⁊ eſt particularis non precedēs ipſumtempore. ſicut voluit Plato. quia ſi precederet ipſum nōpoſſemus habere notitiam particularis. niſi per ipſum. ſicut non cognoſcimus modo res nature niſi ſcitis cauſisex quibus ſunt. Natura ergo forme generis vel differentie que eſt in iſta re demonſtrata in eſſe nature. eſt in vnoet non in alio. Sed cum intellectus noſter accipit intentiones eſſentialium principiorum huius rei demonſtrate q̄ſunt potentia ⁊ actus. ⁊ abſtrahit eas a materia ⁊ ab alijsindiuiduantibꝰ. tunc agit in eis vniuerſalitatem. Et hocmodo vniuerſale acceptum vt vniuerſale poſterius eſt.et non prius. ſicut dixit Plato. volens ꝙ precederet ſecūdum eſſe omnia ſua ſingularia. Hec tamē natura que eſtprincipium eſſentiale huius particularis demonſtrati. pͥus eſt ẜm cauſam ⁊ intellectū qͣꝫ res principiata per ip̄aꝫquia aliter non eſſet cauſa eius eſſentialis. Qꝭ autem iſtavera ſint q̄ dicta ſunt teſtatur tranſlatio Areſtotelis arabica que ſic dicit. Et debemus preſeruare nos ne ignoremus vtrum definitio eius ſit eadeꝫ vt definit̓io viui. autſit alia in quolibet. Uerbi graria definitio equi. hominis.et dei. Uiuum autem vniuerſale aut nihil eſt aut poſtremū eſt. Et hͦ exponit Auerrois modo predicto Greca autem tranſlatio diſcordat ab hac. ⁊ eſt mendoſa vt putatAlbertus. habet enim ſic. Uidendum eſt autem quātenus non lateat vtruꝫ vna ratio ipſius anime ſit an ſicutanimalis ẜm vnumquodqꝫ altera. Et ſi deberet concordari cum arabica ſic deberet habere. Utrum vna ratio ipſius ſit ſicut animalis. aut ſit ſecūdum vnumquodqꝫ altera. Tunc enim plana eſſet. Sed quia in multis inueniūtur tranſlationes grece emendatiores qͣꝫ arabice. ideo ſuſtinendo grecam Dicendum eſt. ꝙ animalis in ratōe generis conſiderati eſt vna ratio. que eſt iſta ſcilicet. ſubſtantia animata ſenſibilis. ſed eius in ſpeciebus acceptiet per differentias contracti. ratio eſt altera ⁊ altera. Et

definitionem vniuocorum in predicamentis declaratuꝫeſt. primū tn̄ magis conueniens eſt ad propoſitum Procuius ampliori notitia Albertꝰ diſtinguit triplex vniuerſale. ſcꝫ ante rem. in re. ⁊ poſt rem. et quia de illa diuiſioneet membris ſatis diffule diſputatum eſt circa ſecundumtractatum Petri hyſpani. ⁊ Iſagogas Porphirij. ideode ea ſuperſedendum eſt hoc in locoDecimū dubrum elt.An accidentia magnam partem conferunt ad cognoſcēdum quod quid eſt.¶ Solutio Sic. Illa que oriūturex principijs eſſentialibꝰ ſpeciei ſunt appropriati effectuset notionalia ſigna. proprius enim effectus vniuſcuiuſqꝫgerit in ſe ſimilitudinem ſue cauſe ẜm quam poteſt ſuamcauſam aliqualiter manifeſtare. que tamen manifeſtationon eſt niſi quia eſt ⁊ a poſteriori. Apriori vero demōſtratur paſſio de ſubiecto per medium quod eſt definitio paſſionis. vt in ſecūdo poſteriorum dictum eſt. Accidentiavero communia ducunt tm̄ in cognitionem diſpoſitionismaterialis ſiue complexionis quam conſequūtur. eo ꝙtalia non cauſantur a pͥncipijs eſſentialibus. ſed tm̄ ꝯplexionalibus. vt circa capitulum de accidente dictū eſt.ndecimū dubmū eltAn intelligere ſit propriū ſoli anime nullo modo in hacparte corpori communicanti.Pro reſponſione ad dubium Notandum eſt ẜm dominum Albertum ꝙ aliud eſt cōmunicare corpori in action vel paſſione anime. ⁊ aliud eſt cōmunicare ei qd̓ cōmunicat corpori. Cōmunicat em̄ illud corpori in actionevel paſſione. cuius actio vel paſſio nō expletur neqꝫ fit niſi inſtrumento corporali per virtutem affixam organo ſicut ambulatio ⁊ viſus que fiūt motu vel paſſione corporis ⁊ per virtutes affixas ipſis membris. quoruꝫ vnummotu explet operatōem. alterum autem paſſione. Quiarecipit ſpeciem coloris. Cōmunicare autem ei quod cōmunicat corpori dicitur illud cuius operatio licet nō fiatmotu vel paſſione alicuius partis corporis. tamen nō expletur ſine alia operatione que fit vel motu vel paſſionealicuius partis corporis. ſicut patet de operatione intellectus intelligentis ſenſibilia vel mathematicalia. Quia licet intelligere tale non expleatur motu vel paſſione alicuius corporalis membri. tamen non fit ſine acceptione forme ſenſibilis ⁊ imaginabilis per phantaſiam que cōmunicat corpori in hoc ꝙ operatio ipſius non explet̉ ſine motu ⁊ paſſione membri corporalis. quod eſt organū phantaſie. oportet em̄ formas imaginationis ⁊ phantaſie fieriꝑ motum a ſenſu factū in ſpiritu animali deferēte formashuiuſmodi. et recipi oportet eaſdem in parte cerebri queeſt organum phantaſie. ⁊ ſic aliud eſt cōmunicare corpori ⁊ cōmunicare cōmunicanti corpori.Iſtis igitur notatis dicendum eſt ꝙ intelligere eſt operatio propria anime ⁊ intellectus in qua licet non cōmunicat corpori. cumnullius corporis ẜm philoſophum ſit actus. tamen communicat ꝯmunicanti corꝑi intelligendo phyſicalia ⁊ mathematicalia Sed intelligēdo metaphyſicalia ꝯuertit̉ adſeipſum ⁊ non ad phantaſmata. ⁊ nec ꝯmunicat corporinec ꝯmunicanti corpori. et hoc modo non proprie dicitur intelligere. ſed potius ſapere. nec tunc ꝓprie vt hō intelligit. ſed vt in eo eſt exiſtens quiddam diuinū.b ij