Libri primi de anima.

nis vel vt ordinatum in finem. Si ſecūdum. ſic eſt vtilequia tale ordinatur in finē. Sicut diuitie dicūt̉ bonū vtile inqͣꝫtum non ꝓpter ſe. ſed ꝓpter finem alium ſcꝫ felicitatem ſunt q̄rende tanqͣꝫ quedam organa eiuſdē. Si appetitur vt finis. hoc eſt dupliciter. quia vel eſt finis appetitꝰſenſitiui. aut intellectiui. Si primum ſic eſt delectabile. qd̓tm̄ queritur ꝓpter delectationē. Si ſecūdum ſic eſt bonūhoneſtuꝫ. quod ꝓpter ſe queritur. De quo d̓t Tullius ꝙipſum ſua vi nos trahit ⁊ ſua dignitate nos allicit.¶ Ad obiecta in oppoſitum Ad pͥmū eſt dicendumꝙ bonuꝫ accipitur dupliciter. Uno modo tranſcendētervt ꝯuertitur cum ente. ⁊ ſic diuiditur in deceꝫ predicamēta. Alio modo accipitur vt eſt terminus appetitus. ⁊ ſicdiuiditur modo pretacto. Quia iſtis tribꝰ modis terminatur appetitus Ad ſecūdū eſt dicendum ꝙ bonū laudabile reducitur ad honeſtum. Pro illo tamē notanduꝫeſt ꝙ laudabile accipitur dupliciter Uno modo vt illuddicitur laudabile quod formaliter habet in ſe rōnem honeſti. qꝛ ſcꝫ ꝓpter ſe appetitur. ⁊ ſic coincidit cum honeſtoquia laus ⁊ honor ſolum differūt ẜm ratōnem. Quia honor debetur bono honeſto ẜm ſe accepto. ſed laus debeturſibi per comparationē ad finem. ⁊ ſic bona laudabilia ſtꝭhoneſta propter finem. Alio modo accipitur laudabileimpropͥe ẜm ꝙ laudamus aliqua naturalia ordinata advirtutem. ⁊ ſic laudabile poteſt contineri ſub bono vtiliſed ſic improprie accipitur. qꝛ dicit ph̓us tercio ethicorūꝙ ab his que a natura inſunt non laudamur neqꝫ vituperamur Ad terciū eſt dicendum ꝙ iſta tria bona poſſunt capi dupliciter. Uno modo cum p̄ciſione inqͣꝫtuꝫ invno p̄ciſe inuenitur honeſtū. ⁊ in alio preciſe vtile. ⁊ in aliodelectabile. ⁊ ſic diſtinguūtur. quia aliquid reperitur qd̓eſt ſolum honeſtū. ſicut ſcientia ſpeculatiua ⁊ beatitudo. ⁊reperitur etiā aliquod quod p̄ciſe eſt vtile ⁊ tamē nō delectabile neqꝫ honeſtū. ſicut potio medicinalis amara. q̄eſt vtilis ⁊ tamē non eſt delectabilis. Et hoc modo aliquid eſt delectabile quod nec eſt vtile nec honeſtuꝫ. ſicutſuꝑimpletio vini. Alio modo accipiūtur iſta tria ſine p̄ciſione. ⁊ ſic poſſunt materialiter in eodem concurrere. licꝫformaliter diſtinguantur inqͣꝫtuꝫ eſt alia ratio vtilis ⁊ delectabilis. ſicut pꝫ de dulci potione vini que abſolute accepta ē delectabilis. ſed relata ad finem. ſcilꝫ ſanitatem eſtvtilis. Et ſic illa diuiſio eſt analogi in ſua analogata. eoꝙ bonū dicitur primo de bono honeſto quod eſt ſimpliciter bonum. ſecūdo de bono delectabili. quod terminat appetitum ſimpliciter. ⁊ tercio de vtili quod ſolum terminat ẜm quid. inquantum eſt ſubfinale ordinatum in finem ⁊ non finis Et ẜm iſtam diſtinctionem eſt etiam triplex amicicia. Una eſt que fundatur in bono honeſto. ⁊ illa eſt permanens ⁊ vera. Alia in bono delectabili. ⁊ illa cito perit. ſicut delectabile cito vertitur in amarū. Tercia que fundatur in bono vtili. ⁊ illa ſtatim habet finem.quia ceſſante tali bono ſiue mouente ceſſat amicicia.Ad quartum eſt dicendum Q bonum delectabileaccipitur dupliciter. Uno modo generaliter ẜm ꝙ hoc ēdelectabile quod delectat ſenſum vel intellectum. ⁊ ſic coincidunt bonum delectabile ⁊ honeſtuꝫ. Quia ſunt multa bona que delectant intellectum. ⁊ ſic dictum eſt ꝙ philoſophia habet multas delectatiōes ſinceritate ⁊ puritate Alio modo accipitur delectabile pro eo quod delectatſenſum. ⁊ ſic diſtinguitur contra honeſtum. quia nunqͣꝫ hͦeſt honeſtum quod ſenſum delectat

Tractatus primusQuintum duptum eitUtrum omnis ſcientia ſit de numero bonorum honorabilium.Et videtur ꝙ non. Quia ſcientieſpeculatiue amminiculares non querūtur propter ſe. ſedpropter aliud ſiue alias ſcientias. ergo non ſunt de numero bonorum honorabiliuꝫ. ⁊ ꝑ conſequens non omnis ſcientia eſt de numero bonorum honorabilium¶ Solutio omnis ſciētia ſpeculatiua eſt de numero bonorum honorabilium. non autem practica. non tamen ꝓprie quelibet notitia. ſed illa que vere ſcientia eſt. Quedāvero ſunt ſcientie quas non querimus ꝓpter ſe. ſed vt nobis amminiculentur ad alias. ſicut ſunt ſcientia topicorūproblematum ⁊ ſcientia de inſtrumento ſcientiarum qd̓vocatur ſyllogiſmus. ⁊ vniuerſaliter ſciētie ſermocinalesEt ille non ſunt vere ſcientie. ſed modi omnium ſcientiarum. ⁊ notitia talium non vere vt dicit Albertus eſt denumero bonorum honorabilium. ſed potius de numerovtilium bonorum. Quia honorabile eſt quod ꝓpter ſe q̄rimus. vtile vero vt tactuꝫ fuit quod querimus propteraliud. Honor em̄ p̄mium vittutis eſt. ⁊ p̄cipue virtutisque hominis eſt vt homo. que eſt virtus contemplatiuavt ſcientia. ſapientia. intellectus. prudentia. ⁊ ars. vt dicitph̓us in ſexto ethicorum. Utile vero eſt ſicut inſtrumētum quo aliquid p̄ter ipſum intenditur ꝑ ipſum adipiſciEt ꝑ illud patꝫ ſolutio ad obiectumSextum dubium eſtQuare iſta notitia vocatur a ph̓o hiſtoria ¶ SolutioQuia ph̓s tractat h̓ de anima in quadaꝫ ſumma non ꝑueniendo ad finalem intentionem. Quod patet. quia depotentijs anime ꝯmunibꝰ ſibi ⁊ corpori. tractat latius inlibris paruorum naturalium. ⁊ completa notitia intellectus pertinet ad pͥmum ph̓m. Etiam procedit hic ex operationibus viuentiū ẜm omnem vitam quas in nobis experimur. ſed tractatꝰ de geſtis ⁊ operibꝰ humanis vocari ſolet hiſtoriaSeptimū dubiū eſt.Quare ph̓us in textu ponit tm̄ duos modos inueſtigādi ipſum ꝙ quid eſt. cum tamen ſint plures. ¶ SolutioQuia iſte due opiniōes tempore ſuo fuerūt magis famoſe. quarum vna fuit Hyppocratis quam tangit. ij. poſteriorum. improbans eam. Alia vero Platōnis qui dixitꝙ quidditates eſſent inueſtigande per viaꝫ diuiſionis ſyllogiſtice. ſed philoſophus vult ꝙ definitio per viam diuiſionis inueſtigari poteſt. ſed non ſyllogiſtice ſicut dixit plato. ⁊ illa via diuiſionis coincidit cum via compoſitiōis. qꝛad hoc genera diuidūtur. vt poſtea ꝯponātur cū eis differentie ad definiendū ⁊ certificandum ip̄m definitūOttauū dubtum eitAn actus ⁊ potentia non differunt paruꝫ ſicut dicit̉ in textu. cum tamē dicat phyloſophus nono metaphyſice ꝙpotentia identice tranſit in actum ⁊ fit met actusSolutio. Duplex eſt potentia. ſcilꝫ actiua ⁊ paſſiua.Actiua eſt triplex ẜm triplex genus cauſe agentis. ſcilicꝫ