Tractatus primusLibri primi de aīa

tates actiue et paſſiue ⁊ non habet principium materialeex quo fit. ſic dicitur nobile. Et hoc patet ex eo quod dicitur ante finem primi de anima. impoſſibile eſt aliqͥd eſſemelius aīa. Inconuenientius adhuc eſt intellectum eſſevt materiam. Rōnabiliſſimū em̄ eſſe. aīa habet nobiliſſimū ⁊ ꝓpriū ẜm naturam. Rōnabiliſſimū eſt qd̓ maximeſpeciei ⁊ rōnis eſt tributiuū. Nobiliſſimū autē eſt cum ſicnon alligatur materie ſicut qualitas quedā elementalisẜm quam eſt agere ⁊ pati ſed mouet corpus ẜm ꝓprietatē ſuarum virium. vt infra patebit. Propriū enim eſt ẜmnaturam quia diſtinctū ab alijs phyſicis eſt. Aliter em̄anima generat qͣꝫ ignis vel aliud elementū. quia aīa generat determinata virtute. determinato organo. ꝑ deciſionem ſuperflui nutrimenti corꝑis cuius ip̄a eſt actus etmotor. Alia vero corpora inanimata non ſic. ⁊ ſimili modo eſt dicendū de alijs motibꝰ ⁊ actibus. Dicit̉ etiā anima honorabilis per relationē ad ea que perficiunt ip̄amſcd̓m bene eſſe vt ſunt ſcientie et virtutes quibus nō ē alianatura perfectibilis puta aſmni leonis vel plante.Ad opiecta in oppolitum. Ad primū eſt dicendū ꝙ ſcientia de aīa eſt difficillima nobis. quo ad cognitōnem propter quid ⁊ a priori. licet ſit certiſſima in ſe ẜm naturam. ꝓpter qd̓ dicit ſecūdometaphyſice ꝙ intellectus noſter ſe habet ad manifeſtiſſima nature ſicut oculus noctue ad lumen ſolis Ad cōfirmatōnem eſt dd̓m licet aīa ſit ſibijpſi maxime preſensin eſſe nature vt ꝓbat argumentū non tamē in rōne obiecti intelligibilis. quia ſic non intelligit ſe niſi poſtqͣꝫ intellexerit alia vt in tercio huiꝰ dicet̉ Ad ſecūdū eſt dicēdū ꝙ diuiſio boni in bonū vtile delectabile ⁊ honeſtū nōeſt diuiſio in oppoſitas res ſed in oppoſitos modos ⁊ ergo vnū et idem bonū dici poteſt honeſtuꝫ ⁊ vtile. qꝛ ſicutdicit Tullius in libro de amicicia. Omne honeſtū plurimas ſibi habet adiunctas vtilitates licet neqꝫ nomē neqꝫ diffinitōnem ſortiat̉ ex illis Ad terciū eſt dd̓m dupliciter. pͥmo ꝙ magice ille ſunt honorabiles qͣntū ad id ſciētie ſiue noticie qd̓ eſt in eis. ſed ꝓhibite ſunt ⁊ male inqͣꝫtūperuertunt affectum ⁊ ꝓpter illicitam diſcipuli cū tali doctore pactionem. de qua verificat̉ illud. Percuſſiſti feduscum morte. Uel dd̓m eſt melius ꝙ triplici de cauſa ſcīaaliqua ꝓhibetur. Uno modo ex parte ſcīaꝝ. ⁊ ſic ꝓhibentur piromantia. geomantia. necromantia que cōmunicantur homini a demone ex pacto vero vel interp̄tatiuo inito cum eo. ⁊ iſte ſcientie ſunt ſimpliciter prohibite qꝛ nonlicet alicui chriſtiano habere pactum cum demone qͥ nunqͣꝫ docet aliquam veritatem niſi in finem deceptōnis. Secundo dicuntur ſciētie ꝓhibite ꝓpter vſum quia timeturde malo vſu earum qͣꝫuis in ſe ſint bone ſicut ſcientia conficiendi toxicum. Tercio ſunt alique ſcientie prohibite in ordine ad diſcentem ⁊ certam perſonam qͣꝫuis in ſeſunt bone ⁊ etiam hoībus neceſſarie. ⁊ ſic interdicitur p̄ſbyteris ſtudium medicine ⁊ legum. Quia debent eſſe intenti altiori ſtudio puta theologie ⁊ ſacroꝝ canonum.Tirca preorcta iūt multa dubia. Primū eſt. Utrum de aīa ſit vna ſcīa. Et videtur pͥmo ꝙ non. Quia de infinitis nō eſt ſcientia vna.ſed anime ſunt infinite. ergo de eis non eſt vna ſcīa. Qnor patet quia indiuidua in ſpecie humana ſunt infinita.

ſed qd̓libet tale habet aīam. Secūdo ſic. Illa que ſunt diuerſoꝝ generū non cadunt ſub vna ſcīa. ſed aīa vegeta tiua ſenſitiua ⁊ intellectiua ſunt diuerſoꝝ generū. ergo nōcadunt ſub vna ſcientia. Minor ꝓbatur quia differūtſicut corruptibile ⁊ incorruptibile Solutio ſic. quia habet vnū ſubiectū. qd̓ ſub vna rōne formali conſiderat̉. ſeda ſubiecto formaliter accepto ſumit̉ vnitas ſciētie Primūꝓbatur qͥa ſubiectū vt ſtatim dicet̉ eſt aīa ẜm ꝙ ip̄a ē pͥncipium originale ſuaꝝ potentiaꝝAd obiecta in oppoſitum. Ad primū eſt dd̓m ꝙ aīe accipiūtur dupl̓r. Unomō ẜm numerum ⁊ ſic ſunt infinite id eſt indeterminate.Nec eſt etiam eaꝝ numerus. quia indiuidua ẜm Porphiriū ſunt infinita tam quo ad nos qͣꝫ quo ad naturam. Alio mō accipiūt̉ aīe ẜm ſpēs ſuas. et poſtea ẜm ſuas ſpēsſubalternas. ⁊ ſic ſunt finite ⁊ habēt finitas potentias dequibꝰ in poſterioribus erit ſermo.Ad ſcd̓m eſt dd̓m ꝙilla que ſunt diuerſoꝝ generū ſcibiliū nō cadunt ſub vnaſcientia. ſed illa que ſunt diuerſoꝝ geneꝝ phyſicaliū. vl̓ logicaliū. cadere poſſunt ſub vna ſcīa. ſcut patet de ſubiectoet ꝓpria paſſione. ⁊ de decem p̄dicamentis que ſunt pͥmodiuerſa. Anime vero diuerſe ſunt bene diuerſi actus diuerſarum materiaꝝ. ⁊ tamē cōuenit eis vna cōmunis ratioet definitio vt in ſecūdo huiꝰ patebit.ecunduꝫ duotum eſtUtrū iſta ſcientia de aīa ſit pars ph̓ie naturalis. Et videtur pͥmo ꝙ non. Quia aīa rōnalis eſt quedam intelligentia creata vt dicit Iſaac in orizonte eternitatis et tꝑisigit̉ eſt metaphyſice cōſideratōnis in qua determinat̉ dedeo ⁊ de ītelligētijs ⁊ ꝑ ꝯn̄s nō cadit ſub ꝯſideratōe phifici. Et cōfirmat̉ qꝛ mouentia non mota nō ſunt phyſicecōſideratōnis. vt vult ph̓s ſcd̓o phyſicoꝝ. ſed aīa mouetcorpus. ⁊ nō mouet̉. igit̉ non eſt phyſice cōſideratōnis.Solutio ſic. qͥa illa ſcientia eſt naturalis ſiue pars ph̓ienaturalis. que conſiderat de corpore mobili vel parte eiꝰſed ſic eſt de iſta. Minor ꝓbatur. qͥa aīa de qua eſt iſta ſcientia eſt pars aīati corporis. eo ꝙ corpus aīatū cōſtituit̉ex aīa ⁊ corꝑe. Secūdo Illa ſcientia naturalis eſt que cōſiderat de forma que neceſſario habet eſſe in materia velneceſſario habet creari in materia. ſed ſic eſt de aīa. Quiaaīa vegeratiua ⁊ ſenſitiua neceſſario habent eſſe in materia. Ita ꝙ nunqͣꝫ ſine ea eſſe poſſunt. Anima vero rationalis neceſſario habet creari in materia qͥa non ſunt create anime ante corpora vt erronee putauit Plato. licꝫ poſt ſeparationem a materia. ſine corpore poſſunt manere vt q̄dam intelligentie. Ad obiecta in oppoſitū. Ad pͥmumeſt dd̓m. ꝙ aīa intellectiua accipit̉ dupliciter. Uno modoẜm ſe ſiue ẜm eſſe ſuū ſuperiꝰ. ⁊ ſic eſt quedā intelligentiacadens ſub conſideratōne metaphyfici. Alio modo accipitur ẜm eſſe ſuum inferius ſiue ẜm ꝙ eſt anima animāsip̄m corpus ⁊ ſic eſt forma materie (que ſaluo gradu ſueentitatis) ſine materia ꝓduci vel creari nō poteſt. ⁊ ſic vtiqꝫ eſt phyſice ꝯſideratōnis eo ꝙ de omni forma materiephyſicus ſe intromittit. Ad ſecundū eſt dd̓m ꝙ licet anima per ſe non moueatur eſt tamen pͥncipium formalecorporis mobilis. Et hoc ſufficit quia ſcientia non eſt tm̄eoꝝ que ſunt vnum ſed etiam eoꝝ que ſunt ad vnuꝫ. Etſic illa que quocūqꝫ moordinē habēt ad ſubiectū. illa ſubſcientia cadunt. Sed forte diceres. Conſideratio anīeſpectat ad moralem ph̓iam. Igitur non ad naturalemAn̄s ꝓbatur quia virtutes de quibus determinatur in