Tractatus primusLibri primi de aīa

calis Si ſecundum hoc eſt dupliciter. Quia vel contrahitur ad formam ſimplicis clementi vel ad formam mixti ſi primū ſic eſt liber de generatōne ⁊ corruptōne. Si ſecundū hoc eſt dupliciter vel contrahitur ad formam mixti imperfecti. ⁊ ſic eſt liber metheororum. Uel ad formaꝫmixti perfecti ⁊ hoc eſt dupliciter. vel inanimati ⁊ ſic eſtliber de mineralibus ſicut ſunt aurum. argentum. plumbum. de quibus Albertus pulcrum edidit librum Uelanimati ⁊ hoc dupliciter. Quia vel determīatur de principio animatorum. ⁊ ſic eſt liber de anima de quo nunc eſtſermo. vel in ſpeciali ⁊ ſic ſunt libri de vegetabilibus etplantis. ⁊ de animalibus. Ex quibus luce clarius patetꝙ liber de anima ẜm illum proceſſum ſextum obtinet locum.d ob iecta in oppolicxxxx Ex.tum. Ad primum eſt dicendū. Qꝭ licet anima non caLCodit ſub ſenſu quo ad ſubſtantiam ſuam ⁊ naturam. tamen cadit ſub ſenſu quo ad operationes ſuas. ex quibꝰdeuenimꝰ in cognitionē ſubſtātie. Et ergo dicit Albertꝰꝙ deus glorioſus ad hoc nobis dedit rōnem ⁊ ītellectūvt rō et intellectus reflexi ad ſenſuꝫ. non tm̄ ſenſibilia. ſeda.etiam que ſub ſenſibilibus latent accipiant ⁊ pertractentLatent autem ſub ſenſibilibus inſenſibiles ſubſtantie. etquiditates. que per operatōnes nobis innoteſcunt. Sicetiam inſenſibilium cauſe innoteſcunt quando comparaC 40 xe mius ſenſibilia ad ſuas cauſas. ⁊ aduertimꝰ oppoſitas eēproprietates ſenſibilium effectuum ⁊ inſenſibilium. Licet igitur omnis noſtra cognitio a ſenſibilibus incipiattamen profundata circa ea omnia que ſenſibilibus quocunqꝫ modo attribuuntur. non ſemper ſtat et terminaturcirca ſenſibilia. ſed extollit̉ vehementer in immenſum adardua ⁊ remota a ſenſibilibus. ſicut cauſam primam. ⁊ intelligentias. et ſeip̄am. eo ꝙ aduertit circa ſenſibilia negociando raciocinando ⁊ intelligendo ſenſibilium quiditates. ac ꝑ hoc īcipit q̄rere de ſeipſa ⁊ de ſcip̄a hr̄e ſciētiā nobiliſſimam. Ad ſecundū eſt dicendū. Qꝭ duplices ſuntpotentie ipſius anime. Quedaꝫ ſunt intellectiue ſicut intellectus agens. poſſibilis. ⁊ voluntas. ⁊ de illis manifeſtum eſt ꝙ ſunt proprietates anime ſicut in textu dictumeſt. quia fluunt ab ea ſicut a completo ſubiecto. quas etiāhabet poſt ſeparationem ſui a corpore. Alie ſunt potentieque fluunt ab anima ⁊ corpore ſimul. ſicut potentie vegetatiue ⁊ ſenſitiue. Etde illis eſt dicendū. licet non fluantab anima ſicut a completo ſubiecto. fluunt tamen ab anima. ſicut a completo principio ⁊ ſicut a ſubiecto principali quia licet potentie ille ſunt in anima ⁊ corpore. principalius tamen ſunt in anima qͣꝫ in corpore. ⁊ ideo demonſtrātur de ea ſicut de ſubiecto principali qͣꝫuis non totali. Albertus ꝟo ꝓportionabiliter ad iſta ſicut circa textū tactuꝫfuit dicit ꝙ duplicia ſūt accn̄tia ꝓpria aīe. Quedā ſūt ꝓpria etẜm ꝙ ip̄a in ſub̓a ꝯſiderat̉ nō cointellecto corporeet talia ſūt intellectꝰ ⁊ volūtas. Alia ſūt accn̄tia cōia ſibiet corpori qd̓ hꝫ aīam. tn̄ nō accidūt corpori ẜm ꝙ corpuseſt tm̄. ſꝫ potius ẜm ꝙ aīa ē in tali corꝑe aīato qd̓ ē corpaīaliū. Et illoꝝ accn̄tiū q̄ paſſiones vocāt̉ adhuc ſūt duogenera qꝛ vna ē paſſio q̄ incipit ab aīa et explet̉ ꝑ corpusſicut viſus. auditus. ⁊ oīno ſenſus ⁊ oīs vegetatio. Aliaeſt paſſio q̄ incipit in corꝑe ⁊ redundat in aīam. vt ſomnꝰet vigilia q̄ incipiūt ab euaporatōne cibi. ⁊ efficiūt̉ ligamētū vel ſolutio viriū aīe. Et de oībꝰ his paſſionibꝰ tractat

hic liber. ⁊ ſunt paſſiones. que diuerſimode de aīa oſtendipn̄t. ⁊ gͦ falſum eſt qd̓ aſſumit̉ aīam paſſiones nō habere.Ad terciū eſt dd̓m ꝙ aīa ꝯſiderat̉ dupliciter. Unoºẜm ꝙ eſt forma ꝑtis ip̄ius corꝑis aīati. ꝯſtituens cum eovnum ineſſe realis exiſtentie ⁊ ſic nō eſt de ea ſcīa. Alioºaccipit̉ vt eſt q̄dam forma totius reſpectu ſuaꝝ ſpecierūſaltē in eſſe notionali ⁊ intellectuali. reſpectu ſcꝫ aīe vegetatiue. ſenſitiue. ⁊ intellectiue. ⁊ ſic de ea eſt ſcīa. Ad qͣrtum reſpondet Albertus licet anime ſubſtantia. paſſiones eius. ⁊ opera non ſint corpus mobile. quod eſt ſubiectum naturalis phyloſophie. eſt tamen anima principiuꝫeſſentiale talis corporis. et ideo ſcientia de anima ē naturalis ⁊ phyſica. Et iſtud manifeſtum eſt de anima vegetatiua ⁊ ſenſitiua. De rationali qͥdā vero dubitāt vtꝝipſa ſit principium corporis animati. ⁊ forma. eo ꝙ habetoperatōnes quaſdam quas non explet organis corporeis. ſicut ſunt intelligere ⁊ velle. Sed certum eſt animaꝫrationalem eſſe in corpore hominis ⁊ eſſe perfectionē eiuſdem ẜm ꝙ homo eſt. ⁊ ẜm ꝙ eſt eius perfectio non habetaffixionem cum hominis aliqua parte. ſed potius in eo ꝙlibere ⁊ vtiliter intelligit. ⁊ vult. diuiditur ſiue diſtinguit̉ab omnibus alijs. cum quibus in natura generis conuenit. ⁊ inqͣꝫtum talis anima perfectio eſt huiꝰ animati. vtiqꝫ cadit ſub ſcientia naturali. Et hoc eſt ꝙ ph̓s in ethicisdicit. Diſtinguens quedam eſſe naturalia homini ex genere. ⁊ quedam ex differentia que eſt conſtitutiua ſpecieihumane ⁊ cōmunicare homineꝫ in concupiſcere ⁊ ſentire etiam cum alijs animalibus ẜm cōmunionem generiseſſe tamen hominis inqͣꝫtum homo eſt. tantū intellectiuūeſt. Ad quintū eſt dd̓m ꝙ ſcīa de aīa ẜm ordinē dignitatis ⁊ ꝑfectōnis ꝓpter cauſas in textu tactas eſt in primis ponenda ſed ẜm ordineꝫ doctrine inter ſcientias naturales eſt pars ſexta ⁊ non prima vt dicit Albertus.Quia ordo doctrine non ſequitur prioritatē dignitatisſed ordinem rōnis tenet. ẜm quē de cōioribꝰ prior ē ſpeculatio. ſicut in proemio phyſicoꝝ dictū eſt. Sed diceresScd̓m ordinem dignitatis. ſcientia que eſt de toto. eſt dignior ea que eſt de parte. ſed ſcientia libri de ſenſu ⁊ ſenſato eſt de toto ⁊ iſta de parte. Ergo illa precederet ẜm ordinem dignitatis Ad quod dicendum eſt ꝙ in aliqua ſcientia dupliciter determinat̉ de toto. Uno modo deſcendendo etiam ad ſingulas partes hoc eſt de toto ſyncathegorematice ⁊ ſic ſcientia de toto eſt dignior ſcientia departe. Quia ſcientia de toto etiam includit ſcientiam departe. ⁊ cū hoc plus. ⁊ hoc modo liber de ſenſu et ſenſatoet de animalibus non determinat de toto. Alio modopoteſt fieri in aliqua ſcientia determinatio de toto cathegorematice id eſt ſub ratōne totius ſiue totalitatis ⁊ ẜmproprietates magis conuenientes toti qͣꝫ partibus. ⁊ ſicſcientia de parte poteſt eſſe dignior qͣꝫ ſcientia de toto qͥacontingere poteſt ꝙ partes habeant nobiliores proprietates qͣꝫ totum vt hmōi. ⁊ ſic eſt de anima. quia anima habet abſolute nobiliores paſſiones qͣꝫ corpus.Quelcio cecundaUtrum predicta anime ſcientia. inter ceterasnaturales magis difficil̓ ſit vtilis ac honeſta.Et videtur pͥmo ꝙ non ſit magis difficilis. Probat̉ſic. Quia nullum certum videt̉ eſſe difficile. ſꝫ ſciētia deanīa eſt certiſſima. igitur non videtur magis difficilis