Libri primi de anima.Tractatus primus

ipſis ſubiectis quoruꝫ quidditates accepimus. ſed etiameconuerſo. cognitio eorum que per ſe accidūt alicui ſubſtātie multum confert ad quidditatem ſubſtātie. verbi gr̄a.ſicut ſi volumus cognoſcere quot numero anguli trianguli rectilinei ſunt equales rectis. vtile eſt nobis vt cognoſcamus tam quidditatem ſubſtantie qͣꝫ quidditatem paſſionis. vt verbi gratia ſciamus quidditatem recti ⁊ quidditatem obliqui que ſunt paſſiones. et quidditatē linee ⁊plani ſiue ſuperficiei que ſunt ſubiecta in geometria. tuncem̄ bene cōcludemus ꝙ triangulus qui eſt planum trigonum rectilinium habet tres numero angulos equales duobus rectis ⁊ non pluribꝰ. ⁊ ſic eſt in multis ꝙ aliquādopoſteriora ſunt nobis magis nota. que ſunt accidentaliarei. ⁊ aliquando econuerſo ſubſtantialia ſunt nobis magis nota que ſunt priora. In omnibꝰ em̄ mathematicis q̄vocant̉ ſcientie doctrinales priora in natura ⁊ re ſunt magis nota. ⁊ ex illis certificamus poſteriora. ⁊ ideo ille ſciētie ſunt certiſſime. In phyſicis autem frequenter ſunt occulta nobis que ſunt priora ẜm naturam ⁊ rem. ⁊ accidētalia nobis magis manifeſtantur. ⁊ oportet nos tunc expoſterioribꝰ incipere ⁊ venire in principia Et ideo ſcientiephyſice in quibuſdā nō hn̄t veraꝫ certitudinem ſicut mathematice. Sed quando incipimus ab accidentibꝰ oportet ꝙ illa accidentia ſint ꝑ ſe cōuenientia ⁊ nota nobis adſenſum ⁊ phantaſiam ⁊ imaginationem. Quoniam in illis primo accipimus phyſica. ⁊ ideo quandocunqꝫ beneet exquiſite ſciuerimus tradere ratiōem accidentium adphātaſiam ⁊ imaginationem nobis notorum ⁊ cognitorum. tunc etiam expediti erimus ad tradendum rationēde ſubſtantia ⁊ de eo qd̓ quid eſt. quia per accidentiū cognitionem ſtatim deueniemus in rationem ⁊ cognitionemſubſtantie. eo ꝙ accidentia magnam partem conferuntad cognoſcendum quod quid eſt. ſed cum procedemusa priori in poſterius tunc procedemus per demonſtrationem per quam paſſio oſtenditur ſubiecto ineſſe Omnisautem demonſtrationis principium ſicut medium eſt ipſa definitio dicēs rei quidditatem. ergo ipſum qd̓ quid ēeſt pͥncipium cognoſcendi accidentia. Ex quibus infertph̓us ꝙ definitiones dialectice que dantur ex ꝯmunibꝰeſſentialibꝰ ſubiecto vel paſſioni (que ꝯmunia collecta ſtꝭper intentiones dialecticas) ſunt caſſe ⁊ vane. eo ꝙ nō inducūt ad certitudinem demonſtrationis veram. Sicutſi dicatur. Ira eſt appetitus vindicte. per definitionem ilIam non poſſunt cognoſci paſſiones irati ⁊ cauſam propter quam ineſt ira ipſi irato. ⁊ ſubiectum cui ineſt ⁊ ſic dea ijs. ſicut melius determinabitur in dubijs. ⁊ ergo talesdefinitiones ſunt caſſe ⁊ vaneUbitationes autem habent ⁊ paſſiones anime vtrum ſint om̄es ꝯmuneset habentis an ſit aliqua ⁊ anime propria ipſius Hec em̄ accipere quidem neceſſarium eſt non autem leue. Uidetur autem plurimorum quidem nullum ſine corpore pati neqꝫ facere vt iraſci. confidere deſiderare ⁊ omnino ſentire. maxime autem aſſimilatur propriointelligere. Si autem eſt ⁊ hoc phantaſia quedam aut non ſine phantaſia nō continget vtiqꝫ neqꝫ hoc ſine corpore eſſe¶ Iſtud eſt quartum capitulum in quo philoſophꝰ mo

uet difficultatem de anima ex parte accidentium. dicēs ꝙdubitationem habent etiam paſſiones anime. Utrū omnes ſint communes anime ⁊ corpori. vel ſibi ⁊ habēti corpus. id eſt toti compoſito. Aut ſit aliqua paſſionum ſibipropria. que nec communicet corpori. nec cōmunicet habenti corpus. hoc autem neceſſarium eſt accipere ex doctrina anime ad ſciendum vtrum ipſa ſeparetur a corpore vel non. ſed tamen non eſt iſtud leue determinare.Quia poſſibile eſt ꝙ ſubſtantia incorporea exiſſēs in corpore vt actus corporis communicet corpori Et poſſibileeſt vt nō cōmunicet corpori ſed cōmunicanti corpori. Etpoſſibile eſt vt neqꝫ illo neqꝫ iſto modo cōmunicet ſed habeat operationes. que nullam ad corpus habeant dependentiam. ⁊ hoc inquirere de anima eſt neceſſarium valde ad ſciendum vtrum ipſa ſit ſeparata in agēdo vel nōet iſta eſt queſtio quam homines maxime deſiderant ſcire de anima. Uidetur aūt in pluribꝰ ſuis paſſionibus ⁊partibus anima nihil omnino pati aut facere ſine corpore. Quia neqꝫ ſine motu ⁊ paſſione corporis iraſcitur neqꝫ ꝯfidit. neqꝫ deſiderat. neqꝫ ſentit vniuerſaliter ẜm omnem ſenſum. Ira enim eſt accenſio ſanguinis circa cor cūeuaporatione fellis. Confidentia autem eſt ex protenſione ſpiritus ⁊ ſanguinis ex corde ad exteriora. Sētire aūtfit recepta ſenſibili forma in organo ſenſus. que omniadicunt motus ⁊ paſſiones corporis. Maxime vero proprium ⁊ ſeparatuꝫ opus videtur eſſe intelligere. eo quodvniuerſale quod eſt ſimplex denudatum a materia ⁊ materie appenditijs intelligitur. ⁊ ideo nō eſt forma imp̄ſſaalicui membro corporali. cuius motu expleatur intelligere. ſed potius eſt ſimplex conceptus mentis ſine hic ⁊ nūcet vbiqꝫ ⁊ ſemper in eadem ratione manens. quod nōconuenit alicui forme corporali. Si vero hoc ipſum ſcilicet intelligere qd̓ eſt operatio poſſibilis intellectus quando inactu fit eſt phantaſia. aut non ſine phantaſia. tūc necetiam tale opus ſcilꝫ intelligere erit ſine corpore quod mouetur vel patitur in ipſa operatione. ⁊ tunc non erit ſeparatum ꝯueniens ipſi anime ẜm feSi quidem igitur eſt aliquid anime operuꝫaut paſſionum proprium. continget vtiqꝫ ip̄aꝫſeparari. Si vero nullum eſt proprium ipſiusnon erit vtiqꝫ ſeparabilis: ſed ſicut recto inquātum rectum multa accidunt. vt tangere eneaꝫſpheram ẜm punctū. non tamen tanget ab hocſeparatum rectum. Inſeparabile em̄ ſiquideꝫſemper cum quodam corpore eſt¶ Hic ꝯſequenter ph̓us ponit cauſam quare neceſſariūfuit determinare queſtioneꝫ pͥus motam. volens ꝙ ex eofuit neceſſarium queſtionem iſtam determinare. qꝛ ex determinatione iſtius queſtionis cognoſcetur aliquid quodomnes homines ſcire deſiderant. ſcꝫ an ſit anima ſeparabilis a corpore an non. UInde dicit ph̓us. Si aīa habetaliquam paſſionem aut operatōem ꝓpriam qua nō ꝯmunicat corꝑi. nec cōicāti corꝑi tūc vtiqꝫ ꝯtingit aīam eē ſeparatā eo ꝙ operatio non p̄t eē magis ſeparata qͣꝫ potētiaet potentia qͣꝫ eſſentia. Si ꝟo nullam hꝫ oꝑatōem ꝓpriaꝫtūc etiā nō ꝯtinget ipſam ſeparari ẜm eſſe ⁊ ſubſtātiā licꝫforte ẜm definitōem aliquā. Et erit tūc de ipſa aīa ſicutde mathematicis. que nō habent eſſe. niſi in hac ſenſibilimateria. et tamen quedā accidūt eis ẜm eſſe quidditati-