De proemialibuseiuidem
¶ Hic ph̓s mouet difficultates de anima ẜm ꝙ eſt topotentiale. dicēs ꝙ dubiū eſt de anima an ſit partibilis localiter. et ſubiectaliter diuiſibilis. an impartibilis. quia qͥdam dixerunt in omnibꝰ corporibꝰ eſſe vnā aīam ſpecie etnumero. que tamen pro diuerſitate corpoꝝ diuerſa operatur. Alij vt Plato ⁊ ſui ſectatores dixerūt etiā in vnocorpore plures eſſe animas ſpecie differentes. ita ꝙ intellectiua eſſet in cerebro. ꝯcupiſcibilis ſiue appetitiua in ep̄ate. iraſcibilis in felle ſiue cyſti fellis. vitalis in corde. ⁊ generatiua in teſticulis. ſicut poſterius particularius in ſcd̓otractatu iſtius pͥmi patebit Si vero dicatur ꝙ ſit impartibilis ſiue indiuiſibilis. tūc oportet querere vtrū ſit ſimilis ſpeciei omnis aīa et tm̄ diuidatur per indiuidua Autnon ſit ſimilis ſpc̄i omnis anima. Etſi concedatur ꝙ nōſit ſimilis ſpeciei tūc oportet querere vtrum ſit tm̄ ſpeciedifferēs. ⁊ ſint omnes ſpecies anime ſub vno ⁊ aſſignatogenere. Aut cū hoc etiam differant genere. Hoc auteminquirere eſt valde neceſſarium. quia quidaꝫ ſupponebātomniū animatorum eſſe eaſdem animas ſpecie. et quādotractant de anima ſolum loquūtur de humana. ⁊ per hoccredunt ſe ſufficienter de omni anima determinaſſe. eo ꝙomnes anime vt credūt in ſpecie cōueniunt cum animahumana Et in hoc peccato videtur fuiſſe plato. qui dixitomnē ſpēm anime eſſe in corpore hominis. et in corꝑe humano ſpēs plures eſſe animarū ſubiecto differētes ⁊ forma. Hec aūt non eſt ſententia Areſtotelis ⁊ peripatēticoꝝ. ſed potius ꝙ anima hoīs vna ſit ſubſtantia ⁊ ſubiecto. et habet pluralitatem in viribꝰ ⁊ poteſtatibꝰ ſiue potentijs ſuis. vt poſtea dicetur¶ Si autē nō ſimilis ſpeciei vtrum ſpecie differant aut genere. Nunc quidam em̄ dicēteset querentes de anima. de humana ſolum videntur intendere. Formidandum aūt quatenus nō lateat vtrum vna ratio ipſius ſit ſicutanimalis aut ẜm vnūquodqꝫ altera. vt equi canis hominis deiqꝫ. animal autem vniuerſaleaut nihil eſt aut poſterius Similiter autē et ſialiquod cōmune aliud predicetur¶ Hic ph̓us aſſumit partem negatiuā predicte diuiſionis dicens. Suppoſito ꝙ anime non ſunt eiuſdem ſpecieitunc inquirendum eſt omni ſtudio ſic ꝙ nullo modo noslateat vtrum ſit vna ratio omnis anime. ſicut eſt vna ratio generis ẜm omnes ſuas ſpecies. aut ſit altera ⁊ alteraratio anime. ſicut eſt altera ⁊ altera ratio ſpecierum. Cuꝫem̄ queſiuerimus vtrū aīa ſit vnū genus ad omnes aīasvel nō. tūc oportet nos cauere ne ignoremus vniuocationem vel equiuocatōem ſue definitionis. vtrū ſcꝫ definitiodata de aīa ſit vniuoca tribꝰ animabꝰ. vegetabili ſcꝫ. ſenſibili. ⁊ rōnali. ſicut eſt vna rō aīalis ſiue viui ad ea que ꝯtinent̉ ſub eo. aut nō eſt ſic Sꝫ eſt altera ⁊ altera rō ẜᵐ vnūquāqꝫ triū animaꝝ. ſicut eſt altera ratio equi ⁊ canis hominis ⁊ dei. Iouis ſcꝫ vel Eſculapij. Hec aūt ideo dicuntur qꝛ animal vl̓e vt vniuerſale. aut nihil eſt de qͥdditateparticularis ⁊ realis animalis. aut poſterius eſt ipſo. Etſil̓i mō eſt de oī cōi qd̓ vl̓iter p̄dicat̉ de aliquo¶ Amplius aūt ⁊ ſi nō multe anime ſed partesvtꝝ oportet querere pͥus totā aīam aut partesDifficile āt ⁊ haꝝ determinare quales aꝑte nate ſunt altere adinuicem eſſe. Et vtrum partes
oportet prius querere aut opera ipſarum vt intelligere aut intellectiuum et ſentire aut ſenſitiuum. Similiter aūt et in alijs. Si autē opera prius. iterum vtiqꝫ dubitabit aliquis. ſi obiecta horum prius querenda ſint. vt ſenſibileſenſitiuo: ⁊ intelligibile intellectiuo¶ Iſtud eſt terciū capitulum in quo poſtqͣꝫ philoſophusmouit dubitatōes de anima ẜm quod eſt totū potentiale et ẜm ꝙ eſt totum vniuerſale. Conſequenter cōtinuatdubitationem de ea inqͣꝫtum eſt totum potentiale dicensSi dicamus ꝙ in vnoquoqꝫ corpore hominis vel alterius animalis nō multe ſunt anime ſed vna in ſubſtātiaque pluralis eſt in partibus poteſtatiuis. tunc eſt queſtiovtrū prius oportet inquirere de tota anima ẜm genus.vel prius de partibꝰ. Cum autem multe ſunt partes difficile erit determinare differentias partium ad ſe inuicemquales apte nate ſunt habere Quia inferior ſemper claudi videtur in ſuperiori. ſicut minor poteſtas clauditur inmaiori poteſtate eiuſdem ordinis. Sicut poteſtas preſidis vel tribuni clauditur in poteſtat imperatoris. eſt tamen hoc in quibuſdam magis difficile qͣꝫ in alijs. Dubium autem iterum eſt vtrū partes anime que ſunt potētie pͥus querende ſunt. aut opera ſiue actiones potentiarūExemplum eſt vt vtrum pͥus querendum ſit de intelligere ⁊ ſentire. que ſunt opera ſiue actiones potentiarumvel de intellectiua ⁊ ſenſitiua potentijs prius ſit inquirendum. Similiter autem ⁊ in alijs. Et ſi conſtiterit ꝙ deoperibꝰ potentiarum prius ſit inquirendum tunc iterumaliquis dubitabit an oportet primo querere de oppoſitꝭid eſt de obiectis circa que ſunt opera. aut de ipſis operibꝰprius ⁊ poſtea de obiectis. Exemplum eſt vt querendūeſt. an prius determinandū ſit de ſenſibili vel de ſenſu etde ſentire. vel de intelligibili aut de intellectu ⁊ intelligereaut econuerſo¶ Uidetur aūt non ſolum quod quid eſt cognoſcere vtile eſſe ad cognoſcendū cauſas accidentium in ſubſtantijs. ſicut in mathematicisquid rectum ⁊ quid obliquū. aut quid linea etplanū. ad cognoſcendū ꝙ rectis trianguli anguli ſunt equales. ſed ecōtrario accidentia cōferunt magnam partem ad cognoſcendum qd̓quid eſt Cum em̄ habeamus tradere ẜm fantaſiam de accidentibꝰ aut omnibꝰ aut pluribustunc et de ſubſtantia habebimus aliquid dicere oportunum. omnis em̄ demonſtrationisprincipium eſt quod quid eſt Quare ẜm quaſcūqꝫ definitiones non ꝯtingit accidentia cognoſcere ſed neqꝫ imaginari de ipſis facile. manifeſtum auteꝫ eſt dyalectice dicte ſunt ⁊ vaneomnes¶ Hic conſequēter phyloſophus ꝯtinuat difficultatem de anima ẜm qd̓ eſt totum diffinibile dicens. ꝙ nonſolum videtur vtile in ſcientia de anima. vt cognoſcamꝰſubſtantiā per eſſentialia ipſius. que ſunt quidditas eiusvt per illam cognoſcamus cauſas eoꝝ que accidunt ꝑ ſe