Tractatus primusTibri primi de aīa
Talium aūt accidentiū ꝓprioꝝ due ſunt differētie. Quedam em̄ ipſoꝝ ſunt ꝓprie paſſiones anime ẜm ꝙ ipſa in ſeꝯſiderat̉ nō cointellecto corpore. ſicut intellectus voluntas ⁊ rō. Alia ꝟo ſtꝭ accn̄tia ꝯmunia ſibi ⁊ corpori qd̓ hꝫanimā. tn̄ accidūt corpori non ẜm ꝙ eſt corpus tm̄ ſꝫ potius ex eo. qꝛ aīa eſt in tali corpore aīato ꝙ eſt corpus aīalium. Et illoꝝ accidentiū ſiue paſſionū iterū ſunt duo genera. Quia quoddā illoꝝ eſt paſſio que incipit ab aīa ⁊ expletur ꝑ corpus. ſicut viſus auditus ⁊ omnino ſenſus etvegetatio. Aliud vero eſt paſſio que incipit in corpore ⁊redūdat in aīam. vt ſomnꝰ ⁊ vigilia. que incipiūt ab euaporatione cibi ⁊ efficiunt̉ ligamentū vel ſolutio virium aīeHec igit̉ duo querimꝰ cognoſcere de aīa vt perfecte cognoſcamus eam qm̄ ſciēdo naturā ipſius ⁊ ſubſtantiā. ſcimus quid ipſa eſt. ſed quid poteſt ſcimus ex paſſionibuset viribus eius.Omnino aūt ⁊ penitus difficillimoꝝ eſt accipere aliquāfidem de ipſa. cū em̄ fit queſtio cōmunis multis alijs. Dico auteꝫ eam que circaſubſtantiā et eaꝫ que qd̓ qͥd eſt. fortaſſis alicuividebit̉ vna quedā methodus eſſe de omnibꝰde quibꝰ volumus cognoſcere ſub̓am ſicut ⁊eoꝝ que ẜm accn̄s propriorū demonſtratio eſtQuare querendū vtiqꝫ erit methoduꝫ iſtā. Sꝫaūt nō eſt vna quedā. et ꝯmunis methodꝰ deeo qd̓ quid eſt. amplius difficilius eſt negotiari. Oportebit em̄ acciꝑe circa vnūquodqꝫ qͥsmodus. Cum aūt manifeſtū fuerit vtrū demōſtratio aliqua ſit. aut diuiſio. aut ⁊ aliqua aliamethodus. adhuc multas habet dubitatiōeset errores ex quibꝰ oꝑtet querere. alia em̄ alioꝝſunt pͥncipia ſicut numeroꝝ ⁊ planoꝝ¶ Iſta eſt tercia pars ꝓemij in qua reddit diſcipulos attentos oſtendendo difficultatē iſtius ſcīe dicēs. ꝙ aliquāfidem. id eſt aliquā certitudineꝫ acciꝑe de aīa eſt omninoid eſt ꝑfecte ⁊ penitus difficile. ⁊ hoc tam quo ad moduꝫquerendi qͣꝫ etiā quo ad queſitū. Quo ad modū querēdi ſiue definiendi. qꝛ difficile eſt cognoſcere qūo debet inueſtigari definitio aīe. Quia primo dubium eſt vtruꝫ ſitvna via inueſtigandi quidditatem anime cum viā inueſtigandi quidditates ⁊ definitiones aliarum rerū. Et pͥmo probat duabꝰ rōnibus ꝙ ſic. Prima eſt iſta. De quibus eſt vna queſtio de illis erit vna inueſtigatio. ſꝫ de qͥdditate aīe et aliarū rerum eſt vna queſtio. qꝛ vndiqꝫ queritur quid eſt. ergo erit vnus modus inueſtigandi omnesdefinitiones. ¶ Secūda rō eſt. qꝛ ſicut eſt vna via cognocendi omniū ꝓprioꝝ accidentiuꝫ. que vocat̉ demonſtratioſic etiam videtur ꝙ erit vna via inueſtigandi quidditares omniū ſubſtantiarū. Paſſiones em̄ omnes inueſtigātur per demonſtratōem. ergo ſubſtantie omnes inueſtigabūtur per definitionem. Si ergo aliquis ſic dicat. tuncoportet querere. ſi ſubſtantia et quid eſt ipſius anime ſitẜm doctrinam illius ſcientie vel non. et hoc erit valde difficile. cum talis definitio ſit componenda per genus ⁊ differentiam. et cum occulta ſint genus ⁊ differentie rerumſpiritualiuꝫ. difficillimū erit inuenire definitionem animeẜm doctrinam illius methodi. Si vero dicat aliquis ꝙ
non eſt vna ꝯmunis ſcientia determinata in ſecundo poſteriorum. ſufficiens vt per eam cognoſcatur omne illudcuius querimus quid eſt ſiue definitionem ſubſtantialeꝫtunc erit magis difficile negotiari ad venandum animedefinitionem. Quia tunc oportet pͥmo circa quodlibꝫ genus rei inuenire propriam viam quam difficile eſt inuenire. Et cum manifeſtum ſit ꝙ eſt aliquis modus propͥus cuiuſlibet rei ad ſciendum ſubſtantiam ipſius. tunc qͣrendum eſt quis ſit iſte modus. vtruꝫ ex prioribꝰ eſt ſicutdemonſtratio. ſicut dixit Hyppocrates. Aut ex poſterioribus ſicut procedit diuiſio ſicut dixit plato. Aut eſt aliqua via que ē collectio definientiuꝫ per diuiſionem. ⁊ cōpoſitio eorundem definientium. ſicut docuit philoſophꝰEx parte rei queſite etiam multas habet dubitationes ⁊ errores. ex quibus proprijs principijs anime quidditatem oportet querere. eo ꝙ rerum diuerſarum diuerſaſunt principia eſſentialia. ſicut alia ſunt principia numerorum. et alia planorum ſiue ſuperficierum. ⁊ ẜm illa proprievariantur definitiones. Et iſtud potiſſime neceſſariumeſt in anima que non videntur habere cuꝫ alijs formis penitus aliquā ꝯuenientiā ſicut inferius magis patebitPrimū autem fortaſſis neceſſarium eſt diuidere in quo generum ſit et quid ſit. Dico autem vtrum hoc aliquid et ſubſtantia ſit. aut qͣlitas aut quantitas. aut in quiddam aliud diuerſorum predicamentorum. Adhuc autemvtrum eorum que ſunt in potentia aut magisentelechia quedam ſit. differt em̄ nō parum¶ Iſtud eſt ſecūdum capitulum In quo ph̓us iſtas difficultates incipit magis dearticulare monſtrās de ip̄a anima difficultatem vt eſt totum diffinitiuum. in quantumoſtendit qͣꝫ difficile ſit propriam anime definitionem inueſtigare. dicens ꝙ ad definiendum animam aliqua definitione. que debet neceſſario ex genere ⁊ differentia conſtitui. oportet fortaſſis primo quetere in quo genere ſit anima Dicit autem fortaſſis. quia anima forte non eſt resque ſit in genere directe. ſicut genus ſpecies vel indiuiduum. ſed forte eſt in genere ſicut principiuꝫ generis. Potentia em̄ ⁊ actus principia ſunt generum ⁊ eorum que ſuntin genere. quoniam principium alicuius non directe conſtituitur ſub ipſo. ſed eſt ante ipſum. eſſe autem in genereeſt eſſe ſub genere. ſicut in predicabilibꝰ dictū eſt. Querēdo igitur quocūqꝫ mō vtrū ſit in genere querēdū eſt vtꝝſit aliquid quod eſt ſubſtātia. aut quantitas. aut ſit aliqͥdaliorum generum. Licꝫ omnes conuenerint eam eſſe autſubſtantiam. aut qualitatem. Poſtea vero habito genereqd̓ eſt ſubſtantia. oꝑtꝫ q̄rere de drn̄a anime qualiter ſcꝫ ſitin genere. an ſcꝫ ſit in genere ſicut potentia. ſicut dixeruntilli qͥ poſuerūt eam humorē quēdam. an ſit in numero eorum q̄ grece vocant̉ entelechie. qd̓ latine ſonat actus ſiueꝑfectiones ſicut ſunt forme eſſentiales actus ⁊ ꝯplementa rerū naturaliū. Neceſſarium em̄ eſt hec de ipſa querere.Quia actus ⁊ potentia nō parum differūt.¶ Conſiderādum autem ⁊ ſi partibilis ſit autimpartibilis. Et vtrum ſit ſimilis ſpeciei omnis anima an non.