Druckschrift 
Prima pars (1493) super Genesim Exodum Leuiticu[m] Numeri Deutronomiu[m] Josue Judicu[m] Regum [et] Paralyppomenon
Entstehung
Seite
27a
Einzelbild herunterladen
 

Geneſis

veſꝑe intelligēdus ē dies artificial̓. cuiꝰ terminꝰ ad queꝫ ēveſꝑe ſiue nox. Et ꝯn̄r cū dr̄. Et mane. intelligēda eſt noxcuiꝰ terminꝰ ad quē ē mane ⁊ ſic pͥma ꝑs diei naͣlis ē diesartificial̓ ⁊ ſcd̓a nox ſequēs. nec vꝫ qd̓ dr̄ qd̓ ī pͥmordio tenebre p̄ceſſerūt lucē. nā ille tenebre nō erat dicēde ꝓprienox. nā ſicut dies ꝓprie loq̄ndo ē latio lucis ſeu ſolis ſuꝑterrā. ſic ⁊ nox occultatio talis lucis ſeu ſolis ſb̓ t̓ra qd̓ nocōpetit tenebris q̄ fuerūt ī pͥmordio an̄qͣꝫ aliqͣ lux corporalis ꝓduceret̉. Circa opꝰ ſcd̓e diei duo ſūt principalit̓ cōſiderāda. Primū ꝙ celū ſit illud qd̓ dr̄ firmamētū. ſcd̓mqͣliter hͦ intelligat̉ qd̓ dr̄. Ut diuidat aqͣs ab aqͥs. Circa pͥmū omiſſa varietate opinionū ⁊ ſeq̄ndo poſitionē Criẜ.q̄ magis vr̄ planiori ſenſui lr̄e cōcordare vt iā dictū ē videtur dd̓m ꝙ hͦ firmamentū de qͦ h̓ agit̉ ē celum ſydereū qd̓diuidit̉ in octauā ſperā q̄ ē ſtellaꝝ fixaꝝ ⁊ in ſeptē planetarū orbes. de qͥbus etiā ſtellis ⁊ planetis legit̉ plane infrain oꝑe qͣrte diei. Poſuit eas deꝰ .ſ. lumīaria ⁊ ſtellas in firmamēto celi. nec obſtat qd̓ dr̄ in prima die. An principiocreauit deꝰ celū. qꝛ ibi ſūmarie includit̉ totū opꝰ ſex diexvt dictū ē. Et qꝛ in prima die mētionē fecerat de pͦ mobili⁊ eiꝰ motu. vt ibi fuit expoſitū. nūc aūt in ſecūda die de firmamēto in qͦ ſydera fuerūt poſita mentionē facit. on̄dēsꝙ hͦ firmamentū fuit ꝓductū de nihilo in ſua ꝓpria ſpecieꝑ creationē. qd̓ cōſonat huic qd̓ dr̄. Fiat firmamentū nōexprimēdo aliqͥd de qͦ tale firmamētū fieret. Si eī d̓ abyſſo vel aliqͣ ꝑte eiꝰ firmamentū fuiſſet formatū vt qͥdaꝫ dicūt dixiſſet vtiqꝫ. Fiat abyſſus. vel fiat de abyſſo firmamētū. ſicut dixit de herbis ⁊ plātis q̄ de terra fuerūt ꝓducta.expͥmendo. Germinet terra herbā ⁊cͣ. Et ꝯn̄r dicit. Protulit terra herbā. Sil̓r ī qͥnta die dicit. Producant aqͣ reptile. ⁊ in ſexta. Producat t̓ra animā viuentē. Ex qͦ ſeqͥt̉ꝙ illa vbi nō exprimit̉ materia ſꝫ ſolū dicit̉. Fiat. non debent intelligi fieri ex materia p̄iacēte. ſꝫ in ſua ꝓpria ſpecietotalit̓ ex nihilo ꝑ creationē ꝓduci ⁊ ſic intelligēdū ē cūdr̄. Fiat iux. fiat firmamētū: fiant luminaria. Si āt ꝯͣ hͦ dicat̉ ꝙ ſi ſic ſcriptura debuiſſet vti in illis v̓bo creatiōis vtintelligerēt̉ talia de nihilo fieri ſeu ꝓduci. Dicēdū ꝙ hocnō requirit̉ ẜm opi. Cryẜ. ſupradicta quā h̓ ſeqͥmur. nā inhoc ꝙ dixit Creauit deꝰ celū ⁊ terrā intelligunt̉ omīa celeſtia ⁊ terreſtria in ꝓceſſu ſex dieꝝ a deo īmediate creari. p̄terqͣꝫ illa de qͥbꝰ in lr̄a aſſignat̉ ip̄oꝝ materia. vt iā dictū ē.Si āt q̄rat̉ de hoc qd̓ ſeqͥt̉. Et fecit deꝰ firmamētū. quō habeat intelligi cū eī dr̄ de deo in psͣ. Ip̄e dixit ⁊ facra ſuntcū dixiſſet. Fiat firmamentū. ſtatī debuiſſet dicere ⁊ factūē ita. ſicut in luce prima. Dicēdū ꝙ qꝛ fieri qn̄qꝫ importat̉acq̇ſitionē alicuiꝰ diſpoſitiōis accidētalis in re facta. ꝓutī poſtilla deducit̉. idcirco vt denotaret ſcriptura firmamētu in ſua prima ꝓductiōe fuiſſe a deo ẜm oēs ſuas qͣlitates accidētales ꝑfectū. iō ſubdit̉. Fecit deꝰ firmamentuꝫ.Idē ē dd̓m de luminaribꝰ cū dicit. Fecitqꝫ deꝰ duo magͣluminaria. de luce āt nō ſic nā lꝫ lux in pͥma die eēt factaꝑfecta qͣꝫtū ad hͦ ꝙ deꝰ ꝑ eā diuideret diē a nocte. non ſimplicit̓ tn̄ fuit ꝑfecta ſicut lux luminariū. vt infra patebit. ⁊iō de ea nō dr̄. Et fecit deꝰ lucē. ſicut dixit fecit deꝰ luminaria. Circa ſcd̓m principale attendendū ē ꝙ lꝫ de aqͥs ſuperioribꝰ multe ſint opiniones ſanctoꝝ doctoꝝ ſꝑ ſalua auctoritate ꝓſeq̄ndo in hoc loco q̄ ſupradicta ſūt. dicēdū eſtꝙ corꝑa dyaphana ſub noīe aquaꝝ intelligūt̉ ꝓpt̓ ꝯformitatē ꝑſpicuitatis. vn̄ ⁊ ꝓrimū mobile eadē ſil̓itudine aq̄ūdr̄ ſeu criſtallinū. vn̄ magiſter in lr̄a de aqͥs ſuꝑioribꝰ dic̄ꝙ nō vaporali tenuitate. ſꝫ glaciali ſoliditate ſuſpendūturne labant̉. ſꝫ qꝛ primū mobile ⁊ cet̓a corꝑa celeſtia maxīeobediūt motori. ſicut aqua int̓ oīa corꝑa viſibilia mixta hͦhabet. idcirco potiꝰ noīat̉ noīe aque in ſcriptura qͣꝫ nomine criſtalli. iuxta illud psͣ. ciij. Qui tegis aqͥs ſuꝑiora eiꝰnō ergo mere eqͥuoce ſuꝑiores ⁊ inferiores aq̄ dicunt̉. ſedquodāmō qͣſi analogice. Et notādū ꝙ hmōi firmamentūſ. celū ſydereū diuiſit aqͣs ſuꝑiores ab aquis inferioribusnō ſolū ẜm locū. ſꝫ ēt ẜm qͣſdā ꝓprietates eēntialit̓ ꝯſequētes motū eaꝝ ꝓut magiſter Bonauētu. ſuꝑ. ij. di. xiij. hocvidet̉ dicere. Aque eī ſuꝑiōres .ſ. celū criſtallinū ſeu aqueum ē primū mobile. qd̓ vniformit̓ et cōtinue vnico motu

mouer̓. ẜm quē reuoluit totū celū motu diurno maximevniformi. Aque v̓o inferiores .ſ. elemētares mouent̉ ml̓tipl̓r ⁊ difformit̉ ẜm qd̓libet genꝰ motꝰ ſicut mutatiōis etalterationis ⁊ hmōi. firmamentū v̓o .ſ. celū ſydereū ꝑticipat ꝓprietatē primi mobilis inqͣꝫtū ē immune ab alia mutatiōe qͣcunqꝫ. p̄terqͣꝫ ẜm ſitū imꝑfecte tn̄ attingit vniformitatē motꝰ primi mobilis. eo ꝙ celū ſydereuꝫ ẜm diuerſos orbes qͦs cōtinet motū variabilē habꝫ. ꝑticipat e itamhͦ firmamentū qd̓āmō ꝓprietatē infeiroꝝ aq̄rū nō formalit̓ ſꝫ effectiue. inquātū hꝫ v̓tutē cauſandi diuerſitatem generationis ⁊ corruptiōis ⁊ cuiuſcūqꝫ alterationis ſeu mutationis ꝑ azeeſſū ⁊ receſſū ꝑ diuerſas ſtellaꝝ ſeu ꝯſtellationū influētias. vn̄ hoc firmamentū ſic intellectū qͣſi mediū ine p̄dictas aqͣs ⁊ quodāmō ꝑticipās vtriuſqꝫ ſil̓itudinē extremoꝝ diſtinguit aqͣs ab aquis. Alij v̓o dicūt .ſ. ꝙfirmamentū die ſcd̓a factū intelligat̉ illa ꝑs aeris q̄ ꝯdenſat̉ in nubes ⁊ dicit̉ firmamentum ꝓpter ſpiſſitudinē acris ī ꝑte illa. ſꝫ qꝛ hͨ expoſitio lꝫ ab aug. ſuꝑ Gen̄. cōmendetur inqͣꝫtū nihil dicit ꝯtra fidē. qꝛ qd̓ ꝓponit ꝓmpto documento credi p̄t qꝛ tn̄ remota videt̉ a planiori ſenſu litterali ẜm quē tradit̉ plane ꝙ in qͣrta die poſuit deꝰ luminaria⁊ ſtellas in firmamēto celi. idcirco pͥma expoſitio videturverior. Ꝙ aūt ſequit̉. Uocauit deꝰ firmamentū celū. intelligendū ē ẜm Rab. moy. ꝙ vbi iſta vocatio diei habet̉intelligendū ē eē aliqͥd aliud. qd̓ hͦ noīe principaliꝰ vocatur ſꝫ appropriat̉ ad minꝰ principale ꝓpt̓ vſū cōem hoīmſicut dies principalit̓ dr̄ ſpaciū. xxiiij. horaꝝ. ꝓut ibi. Factū ē veſꝑe ⁊ mane dies vnꝰ. ſꝫ coius in vſu latio lucis ſeuſolis ſuꝑ terrā dies dr̄. vn̄ deꝰ vocauit lucē diē. Sil̓r ī hͦ loco celū principaliꝰ ſignificat oēs orbes .ſ. nouē ſperas ⁊ ētempyreū ⁊ celos īferiores ꝓut ibi. In pͥncipio creauit deus celū. vt sͣ. expoſitū ē. ſꝫ cōiori mō celū dr̄ ſydereū tm̄. etiō vocauit firmamentū celū. Sil̓r nō ſolū arida ſꝫ totū terre elementū principalit̓ dr̄ terra. ꝓut ibi. Terra āt erat inanis ⁊ vacua. ſꝫ cōiori mō loquēdi arida dr̄ terra. ⁊ iō vocauit deꝰ aridā terrā. De oꝑe tercie diei qͣlit̓ intelligat̉ hocCōgregatio aquaꝝ in vno loco nō modicā videt̉ hr̄e difficultate. cū em̄ terra ẜm nature ſue grauitatē abſolutā vndiqꝫ debeat eē aquis cooꝑta. nō vr̄ aliqͥs locꝰ ſuꝑ terrā adquē ſeu in qͦ aque naͣlit̓ ſint ꝯgregate. ſic vt terra diſcooperiet̉. ad quā difficultatē tollendā diuerſi vurie ſcripſeruntQuidā eī dicūt ꝙ terra p̄buit aliqͣs ꝑtes ꝯcauas in qͥbusaque ꝯfluētes ad ꝑtes terre q̄ nūc ē diſcoopta reciperent̉ſꝫ hͦ nō videt̉ poſſe ſtare. nā elementū aque ē multo rariꝰqͣꝫ terra. ſicut ⁊ aer multo rarior ē aqua: vt pꝫ ad ſenſū naͣmodica qͣntitas aque in vaporē aereū ꝑ operationē ignisreſoluta ml̓to maiorē quātitatē aereā facit. vn̄ qͥdā ph̓i dicūt elementū aque in deculpa quātitate ē maius t̓ra. ſil̓r⁊ elementū aeris in multo maiori ꝓportiōe excedē̓ quātitatē elemēti aque. ꝓut fatis pꝫ ꝯſiderāti loca ꝓpria elemētoꝝ. q̄ quāto magis recedūt a cētro v̓ſus circūferentiam.tanto ſunt multo maioris capacitatis. nō ergo terra hꝫ capacitatē recipiendi in cōcauitatibus ſuis tantā quātitatēaque quāta erat ſuꝑ totā terrā habitabilē. q̄ ē quarta ꝑs fere totius orbis ẜm aſtronomos. Unde alij dixerunt ꝙaqua ante eius congregationem erat valde nebuloſa quepoſt congregationem denſata eſt. idcirco minorem occupat locū qd̓ etiam nō videt̉ valere. Tum qꝛ litera nō dicit. Condenſent̉ aque. ſed congregent̉. Tum qꝛ ſenſibilit̓videmꝰ ꝙ aque recepte in concauitatibus terre nō ſt̓ magis condenſate qͣꝫ alie. Tum quia quantitas elementi aq̄ſemper excedit quantitatem elemēti terre. ꝓpter aque raritatem in magna ꝓportione. vt dictum eſt. ⁊ ſic ideꝫ incōueniens ſequitur ſicut prius. ſcꝫ ꝙ capacitas terre nō ſufficit ad tantam aque quantitatem inconcauitatibꝰ ſuis recipiendam. vnde aliter dicitur ab alijs. ſcilicet ꝙ aque inloco vbi nunc ſunt congregate in maiorē ſunt eleuate altitudinem. nam vt dicit Baſilius experimento compertuꝫeſt in mari rubro. mare eſſe altius terra. que quidē reſpōſio ad hoc nō totaliter videtur ſufficere. Tu quia pluriesin ſcriptura euntes ad mare deſcendere dicūtur. ſicut inpsͣ. cvj. Qui deſcendunt ad mare in nauibus

A d iij