Prologus
notatūr cū dr̄. Liber: conſiderandū ꝙ liber hꝫ ſimilitudinē ſpeculi. qꝛ ſicut in ſpeculo apparet forme ſenſibiles ſicin libro relucēt intelligibiles vitates. Unde ⁊ diuina preſcīa in qua relucēt oēs veritates liber vocat̉. in qͦ libro legerunt ſancti apl̓i ⁊ ꝓph̓e qͥ hāc ſcīam tradiderūt. ⁊ hoc ē qd̓dicit glo. ſuper illud Eſa. xxxviij. Diſpone domui tue ⁊cͣ.Glo. Proph̓e in ip̄o libro p̄ſcīe dei in quo oīa ſcripta ſūlegere pn̄t qd̓ tamē nō eſt ſic ītelligendū ꝙ ꝓph̓e viderintip̄am dei eſſentiā: que idē eſt cū eiꝰ p̄ſciētia: qꝛ ꝓphetica cognitio cū habeat enigma. euacuat̉ in tali viſione ẜm ꝙ dicit Apo. j. Coꝝ. xiij. Sꝫ ꝓ tāto dicunt̉ ꝓph̓e in libro p̄ſcīedei legiſſe: qꝛ ꝑ ſpēs diuinitꝰ imp̄ſſas mētibꝰ ꝓphetarū ⁊lumē ꝓpheticū eis ꝓportionatū: videbāt ſuo mō veritatē adei ſcīa ad eos deriuatā ꝑ reuelatōeꝫ: ſicut intellectꝰ poſſibilis v̓tute lumīs intellectꝰ agētis inſpicit in ſpēbus a fantaſmatibꝰ acceptis ſibi ꝓportionabiles veritates. Nos aūtqͥ talē cognitōeꝫ nō hēmus: qꝛ lumīe ꝓph̓ico illuſtrati nōſumꝰ nō poſſumꝰ lege in dicto libro: ſꝫ in libro ſcripture ſacre nobis tradito a ꝓphetis. Hꝫ tn̄ iſte liber hͦ ſpāle. ꝙ vnalr̄a cōtinet plures ſenſus. Cuiꝰ rō eſt: qꝛ principalis huiuslibri auctor eſt ip̄e d̓s in cuiꝰ ptāte ē nō ſolū vti vocibꝰ adaliqͥd ſignificandū: qd̓ etiā hoīes facere pn̄t ⁊ faciūt. ſꝫ etiārebꝰ ſignificatis ꝑ voces vtit̉ ad ſignificandū alius res. ⁊ iōcōe eſt oībus libris: ꝙ voces aliqͥd ſignificēt. Sꝫ ſpāle eſthuic libro: ꝙ res ſignificate ꝑ voces aliud ſignificēt. Scd̓ꝫigit̉ primā ſignificatōeꝫ q̄ eſt ꝑ voces accipit̉ ſenſus lr̄alishyſtoricꝰ. Scd̓m v̓o aliā ſignificatōeꝫ q̄ eſt ꝑ ip̄as res: accipit̉ ſenſus myſticꝰ ſeu ſpūalis: qͥ ē triplex in generali. qͥaſi res ſignificate ꝑ voces referant̉ ad ſignificandū ea q̄ ſutin noua lege credēda: ſic accipit̉ ſenſus allegoricus. Si ātreferant̉ ad ſignificandū ea q̄ ꝑ nos ſunt agēda: ſic ē ſenſus moralis vel tropologicus. Si aūt referant̉ ad ſignificandū ea q̄ ſūt ſperāda in btītudīe futura: ſic ē ſenſus anagogicꝰ. dr̄ ab ana qd̓ eſt ſurſum ⁊ goge qd̓ ē ductio. vn̄ verſus. Ir̄a geſta docet: qͥd credas allegoria. Noral̓ qͥd agasqͦ tendas anagogia. Et iſtoꝝ quatuor ſenſuū pōt poni exemplū in hac dictōe hierl̓m: q̄ ẜm ſenſum lr̄aleꝫ ſignificatquandā ciuitatē q̄ fuit quondā metropolis ī regno iudeeque pꝰ fuit fundata a melchiſedech. poſtea ꝑ ſalomonē dilatata ⁊ fortificata. Scd̓m ſenſum v̓o moralem: ſignificataīam fidelē: ẜm quē ſenſum dr̄ Eſa. lij. cap̄. Conſurge ſedehieruſalē ⁊cͣ. Scd̓m v̓o ſenſum allegoricū ſignificat eccleſiam militantē: ẜm quē dr̄ Apo. xxj. Uidi ciuitatē ſanctāhierl̓m nouā deſcendentē de celo: ſicut ſponſaꝫ ornatā viro ſuo. Scd̓m v̓o ſenſuꝫ anagogicū ſignificat eccīaꝫ triūphantē: ẜm ꝙ dr̄ Gal̓. iiij. Illa q̄ ſurſum eſt hirl̓m eſt libera. que eſt mater nr̄a. Et ſic̄ poſitū eſt exemplū in vna dictōe ita poſſet poni in vna or̄one. ⁊ ſicut ī vna ita ⁊ in alijsIgitur de iſto libro ſub vna littera continente plures ſenſus dr̄ Ezech̓. ij. Ecce manus miſſa ad me ī qua erat inuolutus liber expandit illum coram me qui erat ſcriptus intus ⁊ foris. Et apocͣ. v. Uidi in dextera ſedentis ſuꝑ thronum librum ſcriptum intus ⁊ foris. Scriptura exterior ēſenſus lr̄alis: qui eſt patientior: quia per voces immediate fignificatur. Scriptura autem interior: eſt ſenſus myſticus vel ſpiritualis: qui eſt latentior: qꝛ per res ſignificatasvocibus deſignat̉ vt p̄dictum eſt. ⁊ ſic patet tercium. Circa quartū in quo notat̉ efficatia ſalutaris cū dr̄: vite: conſiderandū ꝙ ſicut dictū eſt a principio. nulla alia ſcripturaniſi iſta ducit īmediate ad vitā beatā. que eſt ſola vita ſimpliciter: qꝛ mortē neſcit. Ideo ſaluator Ioh̓. v. loquens d̓efficatia huius ſacre ſcripture dicebat iudeis in lege ꝑitis.Scrutamini ſcripturas in qͥbus putatis vos vitaꝫ eternaꝫhr̄e. Circa quod ſciendū: ꝙ hoc verbū putatis: qd̓ importat falſi opinionē: vel ſaltē veri dubitatōeꝫ: nō refertur adip̄am ſacrā ſcripturā que nulluꝫ falſum ꝯtinet vt pꝫ ex ſupradictis. nec eſt etiā dubiū quin ad vitā ꝑducat btām. cuꝫſit quoddā inſtr̄m ꝑueniendi ad eternā felicitatē. vt ptꝫ exverbis beati Aug. ſuꝑius inductis. Sed refert̉ ad legiſpitos ſcripturā ſacrā male exponētes: ⁊ male viuētes ꝓpt̓ qͣmerito priuandi erant a cōſecutōe btītudinis et̓ne: q̄ eſt fi-
nis huiꝰ ſcīe quā ſine dubio ꝯſequunt̉: eaꝫ ſane intelligentes. ⁊ ẜm ſanu ipſius intellectum pie viuentes: ẜm ꝙ dicit̉Eccl̓. xxiiij. Qui elucidāt me: vitā eternā habebunt. elucidatur aūt ſacra ſcriptura in vera ipſius expoſitōne ⁊ ī ſancta oꝑatōne. qꝛ hec ſcriptura tanqͣꝫ oībus eminentior continet ꝑfectōnes ſcientie practice ⁊ ſpeculatiue. Et ſic ꝑ veri cognitionē: ⁊ boni oꝑatōnem. ꝑducit ad vitam beatamquā nobis ꝯcedat qui ſine fine viuit ⁊ regnat.¶ Explicit primus ꝓlogus de ꝯmendatōne ſacre ſcripture in generali. Incipit ꝓlogus ſecundus de intentōne auctoris ⁊ modo ꝓcedendi.Idi in dextera ſedentꝭ ſuꝑ thronū librū ſcriptuꝫintus ⁊ foris Apoc̄. v. Sic̄ dictū eſt in ꝓlogo p̄Acedēti. liber iſte eſt ſacra ſcriptura: qͥ dr̄ ſcriptusexteriꝰ qͣꝫtum ad ſenſum lr̄alem: ⁊ interiꝰ qͣꝫtumad ſenſum myſticū ⁊ ſpūalem. qͥ lꝫ triſariā diuidat̉ in gnāli: vt p̄dictū ē: tn̄ ſub qͦlibet mēbro p̄t fieri expoſitionū myſticarum multiplicatio in ſpāli: om̄s tn̄ p̄ſupponunt ſenſum lr̄alem tanqͣꝫ fundamentū: ꝓpter qd̓ ſicut edificiū declinās a fundamēto diſponit̉ ad ruinā: ſic expoſito myſtica diſcrepās a ſenſu lr̄ali. reputāda eſt indecēs ⁊ inepta: vl̓ſaltē minus decēs ceterꝭ paribꝰ: ⁊ minꝰ apta: ⁊ ideo volētibus ꝓficere in ſtudio ſacre ſcripture neceſſariuꝫ eſt inciꝑeab intellectu ſenſus lr̄alis maxime cū ex ſolo ſenſu literali: ⁊ nō ex myſticis poſſit argumentū fieri ad ꝓbatiōeꝫ veldeclaratōeꝫ alicuiꝰ dubij: ẜm ꝙ dicit Aug. in epl̓a ꝯͣ Uincentiū donatiſtā. Ulteriꝰ ꝯſiderandū ꝙ ſenſus lr̄alis a qͦ ēincipiendū vt dictum eſt. vr̄ multū obfuſcatꝰ diebꝰ modernis: ꝑtim vicio ſcriptoꝝ: qͥ ꝑꝑ ſil̓itudinē lr̄aꝝ in multis locis aliter ſcripſer̄t qͣꝫ hēat veritas textꝰ: ꝑtim imꝑitia aliqͦrum correctoꝝ qͥ in pluribꝰ locis fecer̄t pūcta. vbi nō deberet fieri ⁊ v̓ſus inceper̄t vel terminauer̄t vbi nō debēt incipi ⁊ terminari. ⁊ ꝑ hͦ ſnīa litere variat̉ vt patebit in ſuis locis infra ꝓſequendo dn̄o ꝯcedente: ꝑtim ex modo tranſlationis nr̄e. q̄ in multis locꝭaliter hꝫ qͣꝫ libri hebraici: ẜm ꝙdeclarauit Hiero. in li. de hebracis qōnibꝰ: ⁊ in pluribusalijs locis. ⁊ alij expoſitores ſacre ſcripture legēdo vel ſcribendo idem dicūt: ⁊ tn̄ ẜm hiero. in ſcd̓o ꝓlogo ſuꝑ Gen̄.et in pluribꝰ alijs locis ꝓ veritate lr̄e habēda inſcripturave. te. recurrendū eſt ad codices hebreoꝝ In hoc tn̄ valdecauendū eſt. qͣꝫtum ad paſſus ſcripture ve. te. qͥ de deitatexp̄i ac de ꝯn̄tibꝰ ad hͦ loquūt̉. quoꝝ aliqͦs iudei corruperūtad defenſionē ſui erroris. ꝓut in ꝑte declaraui in quadā q̄ſtione de diuinitate xp̄i. ⁊ adhuc declarabo plenius: quādo paſſus tales occurrent dn̄o cōcedēte. In illis aūt in qͥbus nō eſt veriſil̓e ꝙ aliquid īmutauerint cū nec cām hocfaciendi habuerint: nullū vr̄ ꝑiculum: ſꝫ magis ſecuꝝ: ẜmdcm̄ btī hiero. in dubijs recurrere ad textū. hebraicū tanqͣꝫad originale ꝓ v̓itate textus declaranda. Sciendū etiamꝙ ſenſus lr̄alis eſt multum obumbratus ꝓpter moduꝫ exponendi cōmuniter traditū ab alijs: qui licet multa bonadixerint. tn̄ parū tetigerūt lr̄alem ſenſum: ⁊ ſenſus myſticos intantū multiplicauerunt. ꝙ ſenſus lr̄alis inter tot expoſitōes myſticas interceptus ꝑtim ſuffocatur. ¶ Item textum in tot ꝑticulas diuiſerunt. ⁊ tot concordantias ad ſuum ꝓpoſitum induxerunt: ꝙ intellectum ⁊ memoriā in ꝑte confundunt ab intellectu lr̄alis ſenſus animū diſtrahētes. Hec igitur ⁊ ſimilia vitare ꝓponens: cū dei adiutoriointendo circa litteralem ſenſum inſiſtere ⁊ paucas valde ⁊breues expoſitōnes myſticas aliquando interponere licꝫraro. Similiter intendo non ſolum dicta doctoꝝ catholicoꝝ: ſed etiam hebraicorum: maxime Rabbi ſalomō qͥ inter doctores hebreos locutus eſt rōnabilibꝰ ad declaratōnem ſenſus litteralis inducere. Aliqua etiā dicta hebreoꝝvalde abſurda aliquādo. lꝫ valde raro interponā. nō ad tenendū ea vel ſequendū. ſꝫ vt ꝑ hec appareat quāta cecitascontigerit in iſrael. ẜm dictū pauli apl̓i ad Romo. xj. propter qd̓ etia dictis hebreoꝝ non eſt inherendū. niſi qͣꝫtumrōni conſonāt ⁊ lr̄e veritati. Item omiſſis prologis a pͥncipio gen̄. incipiam: tū quia reſiduum vite mee non credoad expoſitionem totius ſacre ſcripture ſufficere. Et ideo