Liber

quia partibus eius. ſic eternitas ſimul eſt cū toto tēpore ⁊cū oībus que fluūt in tempore. ita ꝙ totum tempus ⁊ quicquid eſt ſucceſſiuū in tempore. eſt pn̄s eternitati. vt ſi pōatur eternitas ſicut centrū: ⁊ totū tempus ſicut circūferētiatūc lꝫ circūferentia cōtinue moueatur ⁊ pars toti ſuccedattamē in comparatiōe ad centrū vniformiter ſe hꝫ. Aliudexemplum ponitur de aliquo qui vadit per viam ⁊ non videt homines poſt ſe venientes. ſed ille qui de alta turri reſpiceret: videret totam viam ⁊ homines per eam tranſeuntes tā p̄cedentes qͣꝫ ſequētes. ſic deꝰ de ſpeculo ſue eternitatis reſpiciens oīa pn̄tial̓r videt tā preſentia qͣꝫ futura.¶ Hic ſi dicas Quod euenturū deus videt: id nōeuenire nō poſſe. quod autem non poteſt nō euenire: id ex neceſſitate cōtingere: meqꝫ ad hͦ nomēneceſſitatis aſtringas. Fatebor reꝫ quidē ſolidiſſime veritatis: ſed cui vix aliquis niſi diuini ſpeculator acceſſerit. Reſpōdebo nāqꝫ idē futurū cūad diuinam notionem refertur neceſſarium. cuꝫvero in ſua natura perpenditur: liberū ꝓrſus atqꝫ abſolutum videri:¶ Hic ſi dicas. Hic philoſophia redit ad primā rōnem ſuperius poſitaꝫ: ipſam fortificando: vt formalius ſoluat̉.⁊ fortificat eā. Secūdo ſoluit. Tertio ſolutionē declarat ſecunda ibi. Reſpondebo. tertia ibi. Due enim. Primo dicit. Si dicas hic .ſ. obiiciendo illud non poſſe non euenirequod deus videt euenturum. quia tunc deus falleretur.quod autem non poteſt non euenire id ex neceſſitate poteſtꝯtīgere. et ſic aſtrigas me ad nomē neceſſitatis: vt ꝯcedācōtigens aliquo modo eſſe neceſſarium. Ego fatebor remſolidiſſime veritatis cui vix aliquis acceſſerit eam concedendo. niſi ſpeculator diuini .i. diuine nature. Tunc ſoluitobiectionem dicens. Si coartaueris me vt concedā aliqͣꝫneceſſitatem futurorum. Reſpondebo idem quod futurūeſt quo ad nos. cum refertur ad diuinam notioneꝫ cui ip̄ꝫeſt preſens. dico neceſſarium eſſe .ſ. neceſſitate conditionata .ſ. ratione preſentie. cum aūt idem futurum ꝑpenditur īſui natura ratione cuius habet futuritionem et indeterminationem in ſui cauſa neceſſe eſt videri liberum. ¶ Notandum ꝙ ſicut illud quod in ſe eſt contingens quando eſt nobis preſenſratione preſentie ſortitur quandam neceſſitatēqua neceſſe eſt ipſum eſſe dum preſens ſit. quia omnia ſūtdeo preſentia. ratione iſtius preſentie in ordine ad ipſamdiuinam cognitionem ſorriuntur quandam neceſſitateꝫ:licꝫ in ſui natura prorſus videantur libera.¶ Due ſunt enim neceſſitates: ſimplex vna: veluti ꝙͣ neceſſe eſt omnes homines eſſe mortales. altera conditionis. vt ſi aliqueꝫ ambulare ſcias eūambulare neceſſe eſt. Quod enim quiſqꝫ nouit:id eſſe aliter ac notuꝫ eſt nequit: ſed hec conditiominime ſecum illam ſimplicem trahit. Hanc .n.neceſſitatem non propria facit natura. ſed conditionis adiectio. Nulla enim neceſſitas cogit incedere voluntate gradientem ꝙͣuis eum tamencum graditur incedere neceſſarium ſit. Eodemigitur modo ſi quid prouidentia preſens videt idneceſſe eſt eſſe. tamētſi nullam habeat nature neceſſitatem. At qui deus ea futura que ex arbitriilibertate proueniunt: preſentia contuetur. Hecigitur ad intuitum relata diuinuꝫ neceſſaria fiūtper conditionem diuine notionis: per ſe vero cōſiderata ab abſoluta nature ſue lib̓tate n̄ d̓ſinūt.¶ Due enim ſunt neceſſitates. Hic philoſophia declarat ſo

lutionē per quādā diſtinctionem neceſſitatis. ⁊ eā applicatad propoſitū. Secūdo concludit ex premiſſis ſimul ſtareꝙ aliqua ſunt ẜm ſe contingentia et incerta: que tamē eucniunt certitudinaliter inquātū a deo preuiſa. ſecunda ibi.Fient igitur ꝓculdubio cuncta. Primo dicit. Due ſūt neceſſitates. vna ſimplex que eſt neceſſitas nature. ſicut oēshoīes neceſſe eſt eē mortales. Alia eſt neceſſitas conditinis vt ſi ſcias hominem ambulare: illum ambulare neceſe eſt. quia quod quiſqꝫ nouit. illud non poteſt aliter eē qͣꝫnotum eſt. ſed hec conditio. ideſt neceſſitas conditionat.minime trahit ſecum ſimplicem neceſſitatem. quia neceſſitatem conditionis nō facit propria natura ſed adiectio cōditionis. Nulla enim neceſſitas cogit incedere ideſt ambrlare voluntate gradientem .i. ambulantem. qͣꝫuis neceſſarium ſit ipſum incedere .i. ambulare tunc cum graditurideſt ambulat. Hanc diſtinctionem applicat ad propoſitidicens. Eodem modo ſi quid prouidentia diuina pn̄s videt illud eſſe neceſſe eſt .ſ. ea conditione qua prouiſum eſet qua ponitur ſibi p̄ſens. qͣꝫuis nullam habeat neceſſitatem nature ſed deus ca futura contuetur tanqͣꝫ preſentia.que ex libertate arbitrii proueniunt. igitur hec relata ad intuitum diuinum fiunt neceſſaria per cognitionem diuinnotionis. per ſe vero .i. in ſui natura non habito reſpectiad diuinam cognitionem. ipſa non deſinunt ideſt deficiūab abſoluta. id eſt a perfecta libertate ſue nature. ¶ Notandum ẜm intentionem boeti iſta ratio. quicquid eſt prouiſum a deo neceſſario euenit: ſoluitur dicendo. ꝙ verumꝙ neceſſario euenit neceſſitate conditionata. ſed non neceſitate abſoluta. Alii aliter ſoluunt. ꝙ illa propoſitio eſt vera in ſenſu compoſito: ſed falſa in ſenſu diuiſo. vnde cumdicit̉. Quicquid prouiſum eſt neceſſario euenit. verumēin ſeniu compoſito: quia impoſſibile eſt prouiſum a deo īeuenire. tamen in ſenſu diuiſo falſa eſt: quia euentus reſaltem contingentis in ſe non eſt neceſſarius.¶ Fiunt igitur proculdubio cūcta que futura deeſſe prenoſcit. Sed eorum quedam de liberoficiſcuntur arbitrio. que qͣꝫuis eueniant exiſtendotamen propriam naturam non amittūt. quia pruſqͣꝫ fierent etiam non euenire potuiſſent.¶ Fiunt igit̉ proculdubio cuncta que. Hic ph̓ia concludex predictis ꝙ iſta ſimul ſtant. ꝙ aliqua ẜm ſe ſunt contirgentia et incerta: que tamē certitudinaliter eueniunt in q̄tum preuiſa a deo. Secundo obiicit cōtra hoc ibi. Quiigitur refert non eſſe neceſſaria cum. Primo dicit. Preculdubio cuncta futura ſunt que deus prenoſcit eſſe: alioquin falleretur diuina prouidētia: ſed quedam eorum proficiſcunt̉ .i. ꝓcedunt de libero arbitrio. ita ꝙ quantuꝫ eſde eſſe ipſorum poſſunt nō euenire. vnde ſubdit. que qͣꝫuiſeueniant tn̄ nō amittunt propriam naturam libertatis. ꝙpriuſqͣꝫ fierent potuiſſent non euenire. ¶ Nota ꝙ tota intentio Boetii fundatur ſuper hoc. ꝙ aliquid libere futuriex ſui natura in cōparatiōe ad preſcientiā diuinam neceſtrio euenit. et talis eſt neceſſitas conditionata. quia inquetum preuiſum eſt ſic neceſſario euenit. ſed non abſolute cicumſcripta prouiſione.¶ Quid igitur refert non eſſe neceſſaria cum prepter diuine ſcientie conditionem modis omnibꝰneceſſitatis inſtar eueniant. Hoc ſcilicꝫ ꝙ ea quepaulo ante propoſui ſol oriens ⁊ gradiens homoque dum fiunt non fieri non poſſunt: eoruꝫ tamēvnum prius quoqꝫ ꝙͣ fieret neceſſe erat exiſterealterum vero minime. Ita etiam que p̄ſentia deus habet: proculdubio exiſtunt. Sed eoruꝫ hocquidem de rerum neceſfitate deſcendit illud v̓ode poteſtate facientium. Haud igitur iniuria diximus