PARS .II. De DiuiſioneGratie.DS .XII.

dicit in libro cele. iher̄. Cum igit̉ gratia ad hocordinetur ut homo reducat̉ in deum ordinequodā hoc agit̉. vt ſcꝫ quidam ꝑ alios in deuꝫreducant̉. Secundū hoc igit̉ duplex eſt gratīaVna quidem ꝑ quā ipſe homo deo coniungitur que uocat̉ gratia gratum faciens. Alia uero ꝑ quā unꝰ homo cooperat̉ alteri. ad hoc ꝙad deum reducat̉. hmōi aūt donum uocat̉ gratia gratis data. quia ſupra facultatē nature &ſupra meritū ꝑſone hoī cōceditur. Sed quia n̄datur ad hoc ut homo ipſe ꝑ eam iuſtificeturſed potius ut ad iuſtificatōem alterius cooperetur. ideo non uocat̉ gratum faciens. & de hacdicit apl̓s. i. ad coꝝ. xii. Vnicuiqꝫ dat̉ manifeſtatio ſpiritus ad utilitatem alioꝝ. ¶ Ad ſecundum ſcꝫ de diuiſione gratie in operātem etcooperantē. dicendū ꝙ ſicut dictum eſt gratiadupſir poteſt intelligi. vno mō diuinū auxilium. quo nos mouet ad bene uolendū & agēdum. Alio modo habituale donū nobis diuinitus inditū. vtroqꝫ aūt modo gratia dicta cōuenienter diuidit̉ per operantē & cooperantēOperatio em̄ alicuius effectus non attribuit̉mobili. ſed mouēti. In illo igit̉. effectu in quomens noſtra eſt mota & nō mouēs ſolus autēdeus mouens operatio deo attribuit̉. & ſcd̓mhoc dicit̉ gratia operans. In illo autē effectu īquo mēs noſtra & mouet & mouet̉ operationon ſolū attribuit̉ deo. ſed etiā aīe. & ẜm hocdicit̉ gratia cooꝑans. Eſt aūt in nobis duplexactus. Primus quidem interior uolūtatis. &quantuꝫ ad iſtum actum uolutas ſe habet utmota. deus aūt ut mouēs. & p̄ſertim cum uoluntas incipit bonū uelle que prius malū uolebat. & ideo ẜm ꝙ deus mouet humanaꝫ mētem ad hunc actū dicit̉ gratia operans. Aliusaūt actus eſt exterior. qui cum a uoluntate imperet̉ ut ſupra habitum eſt. cōſequēs eſt ꝙ adhunc actū operatio attribuat̉ uoluntati. & qͥaetiā adhunc actum deus nos adiuuat & interius confirmādo uoluntatē ut ad actum ꝑueniat. & exterius facultatē operādi p̄bendo. reſpectu huius actus dicit̉ gratia cooperans. vn̄Augꝰ dicit in li. de gra. & libero arbi. ut auteꝫuelimus oꝑatur. Cum aūt uolumus ut ꝓficiāmus nobis cooperat̉. Sic igit̉ ſi gratia accipiatur ꝓ gratuita dei motiōe qua mouet nos adbonum meritoriū. cōuenienter diuidit̉ gratiaper operātē & cooperantē. Si uero accipiaturgratia ꝓ habituali dono. ſic etiā duplex ē gratie effectus ſicut & cuiuſlibet alterius forme.quoꝝ primus eſt eſſe. ſecūdus eſt operatio. ſic̄caloris operatio eſt facere calidum & exterior.calefactio. ſi igit̉ habitualis gratia inquantuꝫaīam ſanat ul̓ iuſtificat ſiue gratam deo facitdicit̉ gratia operans. īquantū uero ē principium operis meritorii. quod etiā ex libero arbitrio ꝓcedit dicit̉ cooperans. ¶ Ad tertiuꝫ ſcꝫde diuiſione gratie in p̄uenientē & ſubſequētem. dicendū ꝙ ſicut gratia diuidit̉ in operātem ẜm diuerſos effectus. ita etiā in preueniētem & ſubſequētem qualitercūqꝫ gratia acci-

piatur. Sunt aūt quinqꝫ effectus gratie ī nobis. quoꝝ primus eſt ut aīa ſanet̉. Secūdus ēut bonum uelit. Tertiꝰ eſt ut bonū qd̓ uult efficaciter operet̉. Quartus ē ut ī bono ꝑſeueretQuintus eſt ut ad gloriā ꝑueniat. & ideo gratia ẜm ꝙ cauſat ī nob̓ primū effectū vocat̉ p̄ueniens reſpectu ſecūdi effectus. & ꝓut cauſat in nobis ſecundū uocat̉ ſubſequens reſpectu primi effectus. Et ſic unꝰ ē poſterior ūnoeffectū. & prior alio. ita gratia poteſt dici & p̄ueniens & ſubſequēs ſecūdū eundē effectuꝫreſpectu diuerſoꝝ. & hoc eſt qd̓ Augꝰ. dicit īlibro de natura & gratia. p̄uenit ut ſanemurſubſequit̉ ut ſanati uegetemur. preueīt ut uocemur. ſubſequitur ut glorificemur. ¶ Adquartū ſcꝫ de diuiſione gratie gratis date. dicendū ꝙ ſicut dictum ē gratia gratis data ordinatur ad hoc ꝙ hō alteri cooperet̉ ut reducatur ad deū. homo aūt operari ad hoc n̄ poteſtinterius mouēdo hoc em̄ ſoliuſ dei eſt. ſed ſol̓exterius docendo. uel ꝑſuadendo. Et ideo gratia gratis data illa ſub ſe continet quibus homo indiget ad hoc ꝙ alterum inſtruat in rebꝰdiuinis que ſunt ſupra ratōꝫ. Ad hoc aūt triarequirunt̉. primo quidem ꝙ homo ſit ſortitꝰpleitudinē cōgnitōis diuīoꝝ. ut ex hoc poſſitalios inſtruere. Secundo ut poſſit cōfirmareuel probare ea que dicit. alias non eſſet efficax eius doctrina. Tertio ut ea que ꝯcipit poſſit conuenienter auditoribus ꝓferre. quantūigit̉ ad primū tria ſunt neceſſaria. ſicut & apparet in magiſterio humano. Oportet em̄ ꝙ ille qui debꝫ aliū inſtruere in aliqua ſcientia. prinio quidem ut principia illius ſcientie ſint eicertiſſima. & quantū ad hoc ponit̉ fides q̄ eſtcertitudo de rebus inuiſibilibus que ſupponūtur ut principia in catholica doctrina. Secundo oportet ꝙ doctor recte ſe habeat circa prīcipales concluſiones ſciētie. & ſic ponit̉ ſermoſapiētie que eſt cognitio diuinoꝝ. Tertio etiāoportet ut abuudet exemplis in cognitōne efffectuū. ꝑ quos interdū oportꝫ maīfeſtare cauſas. Et quantū ad hoc ponit̉ ſermo ſcientie q̄eſt cognitio rerū humanarū. qꝛ inuiſibilia deiper ea que facta ſunt intellectacōſpiciuntur.Confirmatio aūt in hiis que ſubdunt̉ rationieſt ꝑ argumēta. In hiis aūt que ſunt ſupra rationē diuinitus reuelata corfirmatio eſt ꝑ ea q̄ſunt uirtuti diuīe ꝓpria. & hoc duplicit̓. Vnoquidē modo ut doctor ſacre doctrine faciat q̄ſolet deus facere in operibus miraculoſis. ſiueſint ad ſalutē corpoꝝ. & quātū ad hoc ponit̉gratia ſanitatū. ſiue ordinant̉ ad ſolam diuīepoteſtatis manifeſtatōem. ſicut ꝙ ſol ſtet auttenebreſcat. ꝙ mare diuidat̉. & quātū ad hocponit̉ operatio uirtutū. Secūdo ut poſſit manifeſtare ea que ſolius dei ſunt ſcire. et h̓ ſuntcontingentia futura. & quantū ad hoc ponit̉:ꝓphetia. & etiā occulta cordiū. & quantuꝫ adhoc ponit̉ diſcretio ſpirituū. Facultas aūt pronuntiandi poteſt attendi uel quantū ad ydioma in quo aliquis ītelligi poſſit. & ſcd̓m hoc