PARS .II.De.Gratia.

& ſic neqꝫ in ſtatu nature integre neqꝫ in ſtatu nature corrupte poteſt homo implere abſqꝫgratia legis mandata. vnde Augꝰ. in libro decorrc. & gratia. Cū dixiſſet ꝙ ſine gratia nullum prorſus bonū homines faciūt. ſubdit. nōſolū ut miniſtrāte ipſa quid faciendū ut ſciātverum etiā ut preſtante ipſa faciant cum dilectione qd̓ ſciūt. Indigent inſuꝑ ī utroqꝫ ſtatuauxilio dei mouētis ad mādata īplenda ut dictum eſt. ¶ Ad quintuꝫ ſcꝫ utrū ſine gratiapoſſit homo mereri uitam eternā. dicendū ꝙactus ꝑducētes ad finē oportet eſſe fini ꝓportionatos. nullus aūt actus excedit ꝓportōemprincipii actiui. Et ideo uidemus in rebus naturalibus ꝙ nulla res poteſt ꝑficere effectumꝑ ſuam oꝑationē quin excedat uirtutem actiuam. ſed ſolum poteſt ꝑducere ꝑ operationeꝫluaꝫ effectū ſue uirtuti ꝓportionatū. vita aūteterna eſt finis excedens ꝓportōem humanenature. ut ex ſupra dictis patet. & ideo homoꝑ ſua naturalia non poteſt ꝓducere oꝑa meritoria ꝓportionata uite eterne. ſed ad hoc exigitur altior uirtus que eſt uirtus gratie. & iōline gratia hō nō poteſt mereri uitam eternaꝫpoteſt tn̄ facere oꝑa ꝑducentia ad aliquod bonum hoī cōnaturale. ſicut laborare in agro. bibere. & māducare. & habere amicū. & alia huiuſmodi. ut Augꝰ. dicit. in tertia reſponſionecontra pelagianos. ¶ Ad ſextum ſcꝫ utrumſine gratia poſſit ſe homo ad gratiā p̄parare.dicendū ꝙ duplex eſt p̄paratio humane uolūtatis ad bonū. Vna quidē quia p̄parat̉ ad bn̄operandū & ad deo fruendū. & talis p̄paratōuolūtatis nō poteſt fieri ſine habituali gratiedono ꝙ ſit prīcipiū operis meritorii. ut dictuꝫeſt. Alio modo poteſt intelligi p̄paratio uolūtatis humane ad cōſequendū: ip̄m gratie habitual̓ donū. ad hoc aūt ꝙ p̄paret ſe ad ſuſceptionem huius doni nō oportet p̄ſupponere aliud donum habituale ī anima. quia ſic ꝓcederetur ī infinitū. ſed oportet p̄ſupponi auxiliūgratuitū dei. interius aīam mouentis ſiue inſpirātis bonum ꝓpoſitū. hiis em̄ duobus modis indigemus auxilio diuino. ut ſupra dictūeſt. Ꝙ aūt ad hoc indigeamus auxilio dei mouentis manifeſtū eſt. neceſſe eſt em̄ cum om̄eagens agat ꝓpter finē ꝙ omnis cauſa cōuertat ſuos effectus ad ſuum finē. & ideo cum ſecundū ordinē agētiuꝫ ſiue mouentiū ſit ordofinium neceſſe eſt ꝙ ad ultimū finem conuertatur homo ꝑ motōem primi mouentis. ad finem aūt ꝓximū ꝑ motōni aliquoꝝ inferiorūmouentiū. ſicut aīmus militis ꝯuertit̉ ad querendū uictoriā ex motione ducis exercitꝰ. adſequendū aūt uexillū alicuius aciei ex motiōetribuni. Sic igit̉ cum deus ſit primū mouensſimpliciter. ex eius motiōe eſt ꝙ omīa in ip̄mconuertant̉ ẜm cōmunē intentionē boni. perquā vnūquodqꝫ intendit aſſimilari deo ſcd̓mſuum modū. vnde & Dyo. in libro de di. 110.dicit. ꝙ deus cōuertit oīa ad ſeipſum. ſed hōesiuſtos ꝯuertit ad ſeipſum ſicut ad ſpecialē finē

quem intendūt. & cui cupiunt adherere ſicutꝓprio bono. ẜm illd̓ pͣs. mihi adherere deo bonum eſt. Et ideo ꝙ homo conuertat̉ ad deū h̓non poteſt eſſe niſi deo ip̄m conuertente. hocaūt eſt p̄parare ſe ad gratiā qͣꝫ ad deū conuertiſicut ille qui habet oculū auerſum a lumīe ſol̓per hoc ſe p̄parat ad recipiēdū lumē ſolis qūooculos ſuos cōuertat uerſus ſolē. vnde patet ꝙnon poteſt ſe p̄parare ad lumē gratie ſuſcipiedum niſi ꝑ auxiliū gratuitū dei interiꝰ mouētis. ¶ Ad ſeptimū ſcꝫ utrū ſine gr̄a poſſit hōreſurgere a peccato. dicēdū ꝙ hō nullo modopoteſt reſurgere a pctō ꝑ ſeipſum ſine auxiliogratie. cum em̄ pctm̄ tranſiēs actu maneat reatꝰ. ut̓ dictū eſt. n̄ eſt illud reſurgere a peccatoſed ceſſare ab actū pctī. ſed reſurgere a pctō ēreparari hoīem ad ea que peccando amiſit. Incurrit aūt homo triplex detrimentū peccandoſcꝫ maculā. corruptōꝫ naturalis boni. & reatūpene. maculam quidē incurrit īquantū priuatur decore gratie ex deformitate peccati. bon̄aūt nature corrūpitur inquantuꝫ natura hoīsdeordinat̉. voluntate hoīs deo non ſubiecta.hoc em̄ ordine ſublato. ꝯſequens eſt ut tota natura hoīs peccantis inordinata remāeat. Reatus aūt pene eſt ꝑ quē homo peccando mortaliter meret̉ damnatōem eternā. Manifeſtumeſt aūt de ſingulis hoꝝ trium ꝙ non poſſuntreparari niſi ꝑ deū. Cum em̄ decorgratie ꝓueniat ex illuſtratōe diuini lumīs non poteſt talis decor ī aīa reꝑari niſi deo denuo illuſtrāte.unde r̓quirit̉ habituale donū quod eſt gratielumen. Similiter ordo nature reꝑari n̄ poteſtut uolūtas hoīs deo ſubiiciat̉ niſi deo uoluntatem hoīs ad ſe trahente. ut dictum eſt. ſimilit̓etiā reatus pene eterne remitti non poteſt niſia deo in que eſt offenſa cōmiſſa & qui eſt oīmiudex. & id̓o requirit̉ auxiliū gratie ad hoc ꝙhō a peccato reſurgat. & quantū ad habitualedonum. & quantū ad interiorē dei motionem¶ Ad octauū ſcꝫ utruꝫ ſine gratia poſſit hōuitare pctm̄. dicendū ꝙ de hoīe dupliciter loqͥpoſſumꝰ. un o modo ẜm ſtatū nature integreAlio modo ẜm ſtatum nature corrupte. Secūdum ſtatum quidē nature integre etiam ſiuegratia habituali poterat homo nō peccare. neqꝫ mortaliter neqꝫ ueīaliter. quia peccare nihilaliud eſt qͣꝫ recedere ab eo qd̓ eſt ẜm naturamquod uitare hō poterat ī integ̓tate nature. nōtn̄ hoc poterat ſine auxilio dei in bono cōſeruantis. qūo ſubtracto etiā ip̄a natura in nihilum decideret. etiā in ſtatu nature corrupte indiget homo gratia habituali ſanāte naturamad hoc ꝙ omnīo a pctō aſtineat. Que quidē ſanatio primo fit in preſenti uita ẜm mentē appetitu carnali nondū totaliter reꝑato. vt apſ̓sad ro. vii. Et in ꝑſona hoīs reparati dicit. egoipſe mente ſeruio legi dei. carne aūt legi pctī.In quo quidē ſtatu poteſt hō abſtinere a peccato mortali quod in ratōe ꝯſiſtie ut ſupra habicum eſt. nō aūt poteſt homo abſtinere ab omīpaccato ueniali. propter corruptōem inferioriſ