PARS .II. De Lege naturali.De Lege humana. DIS .III.

proprias concluſiones ꝓpinquas primis principiis. ſic lex tiaturalis non īmutatur quin utin pluribus rectum ſit ſemꝑ quod lex naturalis habꝫ. Poteſt tn̄ īmutari ī aliquo ꝑticl̓ari &in pautioribus ꝓpter aliquas ſpeciales cauſasimpedientes obſeruantia talium p̄ceptoꝝ utdictum eſt. vnde cum ſuꝑ illud ecc̓i. xvii. addidit eis diſciplinā & legem uite dicit gloſa. legēlittere quātū ad correctōꝫ legis natural̓ ſcribinoluit. dic ꝙ lex ſcripta dicit̉ eſſe data ad correctiōem legis nature. uel quia per legem ſcriptam ſuppletum eſt quod legi nature deerat.uel quia lex nature ī aliquoꝝ cordibus quātūad aliqua corrupta erat intm̄ ut eſtimarent eēbona que naturaliter ſunt mala. & talis corruptio correctione īdigebat. Item contra ius uellegem nature eſt occiſio īnocētis. ſimilit̓ adulterium & furtū que tn̄ uident̉ eſſe mutata adeo. puta qn̄ deꝰ p̄cepit abrahe ut occideret filium īnocentē. gen̄. xxii. & quādo precepit iudeis ut mutuata uaſa egyptioruꝫ ſuꝑriperent.exo. xii. Et qn̄ p̄cepit olee ut uxorem fornicariā acciperet. oſee. i. Sed ſciendū ꝙ quia natuturali morte moriunt̉ om̄s ꝯmuniter tam nōcentes qͣꝫ īnocētes. que quidē naturalis morsdiuīa poteſtate inducit̉ ꝓpter peccatū originale. ẜm illud .i. regū. ii. Dn̄s mortificat & uiuificat. ideo abſqꝫ aliqua iniuſtitia ẜm mādatuꝫdei poteſt infligi mors hoī. uel nocenti uel innocenti. ſimiliter etiā adulteriū eſt concubitꝰcum uxore aliena. quidqͥd eſt ei deputata ẜmlegem diuinitꝰ traditā. vnde ad quācūqꝫ mulierem aliquis accedat ex mandato diuino n̄eſt adulteriū nec fornicatio. Eadem ratō ē defurto quod eſt acceptio rei aliene. quidqͥd em̄accepit ex mandato dei qui eſt dn̄s uniuerſoꝝnon accepit abſqꝫ uoluntate dn̄i quod eſt furari. nec ſolū in rebus humanis quidqͥd a deomādat̉ hoc ip̄o ē debitū. ſꝫ etiā ī rebus naturalibus quidquid a deo fit eſt quoddāmodo naturale. Item ſicut dicit yſidorus li. ethimol̓. cōmunis oīm poſſeſſio & una libertas. ē de iurenaturali. hic aūt uidemus eſſe mutata ꝑ legeshumanas. Sed ſciēdū ꝙ aliquid dicit̉ eſſe deiure naturali dupliciter. vno modo qꝛ ad hocnatura inclinat. ſicut nō eſt iniuriā alteri faciendam. alio modo quia natura nō induxit cōtrariū ſicut poſſemus dicere ꝙ hoīem eſſe nudum eſt de iure naturali. quia natura nō dedit ei ueſtitū. ſꝫ ars adīuenit. Et hoc mō coīsoīm poſſeſſio. & omniū una libertas dicit̉ eēde iure naturali. quia ſcꝫ diſtīctio poſſeſſionū& ſeruitus nō ſunt inducte a natura. ſed ꝑ hominū rōi ad utilitatē humane uite. & ſic ī h̓lex nature n̄ eſt mutata niſi ꝑ additōꝫ. ¶ Circa ſeptimū ſcꝫ utrū lex nature poſſit de cordehoīs aboleri. dicendū ꝙ ſicut dictum eſt ad legem naturalē ꝑtinent. primo quidē quedā precepta coīſſima que ſunt oībus nota. quedā autem ſecundaria p̄cepta magis ꝓpria que ſuntquaſi concluſiones ꝓpinque prīcipiis. quātūergo ad illa prīcipia cōmunia lex natural̓ nul

lo modo poteſt a cordibus hoīm deleri in uniuerſali. delet̉ tn̄ ī ꝑticulari oꝑabili. ſecundū ꝙratō impedit̉ applicare cōe ꝑticipium ad ꝑticulare oꝑabile. ꝓpter concupiſcentiā uel aliquaꝫaliam paſſione. quantū uero ad alia p̄cepta ſecundaria poteſt lex naturalis deleri de cordibus hoīm. uel ꝓpter ꝑſuaſiones malas. eo mōquo etiā in ſpeculetiuis errores cōtingūt circaconcluſiones neceſſarias. uel etiā ꝓpter cōſuetudines & habitꝰ corruptos. ſicut apud quoſdam nō reputabant̉ latrocinia peccata uel etiam uitia cōtra naturā. ut etiā apl̓s dicit. ro. i.¶ DE LEGE HVMANA. DIS. III.Finde conſiderandū eſt de lege humana. Circa quā conſiderāda ſuntquīqꝫ. Primo utrū ſit aliqua lex humana uel eſſe debeat. Secūdo de utilitate eius. Tertio de origine eius. Quarto deqͣlitate. Quinto de diuiſiōe eius. ¶ Circa primum ſciendū ꝙ ſicut dictū ē lex eſt quoddaꝫdictamē practice rōis. Similis aūt ꝓceſſus eēinuenit̉ rōni practice & ſpecl̓atiue. vtraqꝫ em̄ex quibuſdā principiis ad quaſdam cōcluſiones ꝓcedit. ẜm hoc ergo dicendū eſt ꝙ ſicut īratōe ſpeculatiua ex principiis & demonſtrabilibus naturaliter cognitis ꝓducunt̉ cōcluſiones diuerſarū ſcientiarū. quarū cognitio nōeſt nobis naturaliter indita. ſed ꝑ induſtriamrō is inuēta. ita etiā ex p̄ceptis legis naturalis.qͣſi ex quibuſdā principiis coībus & indemōſtrabilibus neceſſe eſt ꝙ ratio humana ꝓcedatad aliqua ꝑticularia magis diſponēda. & iſteꝑticulares diſpoſitōes adīuēte ẜm rōin humanam dicunt̉ leges hūane. ſeruatis alijs cōditōnibus q̄ pertinent ad rōi legis. vnde & tullius dicit ī ſua rhetorica ꝙ initiū uiris ē a nat̉aꝓfectum. deinde quedā in cōſuetudinē ex utilitate rōis uenerūt. poſtea res & a natura ꝓfectas & in ꝯſuetudinē ꝓlatas legum metus etreligio ſapit. ¶ Circa ſecundū ſcꝫ utrū utilefuit aliquas leges humanas inſtitui. ſcienduꝫꝙ homī naturaliter ineſt quedā aptitudo aduirtutē. ſed ipſa uirtutis ꝑfectio neceſſe eſt ꝙhoī adueniat per aliquā diſciplinā ſicut etiā uidemus ꝙ ꝑ aliquā induſtriam ſubuenit̉ hoī īſuis neceſſitatibꝰ. puta ī cibo & ueſtitu. quoꝝinitia quedā habꝫ a natura ſcꝫ rōin & manusnon autē ip̄m cōplementū. ſicut cetera aīaliaquibus natura dedit ſufficienter tegumētū &cibum. Ad hanc aūt diſciplinā non defacili inuenit̉ homo ſibi ſufficiens. quia ꝑfectō uirtutis p̄cipue cōſiſtit in retrahēdo hoīem ab indebitis delectatōibus. ad quas p̄cipue hoīes ſūtproni. & maxime iuuenes circa quos efficacior eſt diſciplina. & ideo oportet ꝙ hmōi diſciplinam ꝑ quā ad uirtutem perueniat̉. homīesab alio ſortiant̉. Et quidē quātū ad illos iuuenes qui ſunt ꝓni ad actus uirtutū ex bona diſpoſitōe. nature. uel cōſuetudine uel magis diuino munere ſufficit diſciplina paterna que ēper monitōnes. ſed quia inueniunt̉ quidā paerum ad uitia proni. qui enim uerbis defacili