PARS .II.De Legenaturali.

inclinationem ratio naturaliter apprehenditut bona. & ꝑ conſequēs in opere ꝓſequēda. &contraria eoꝝ ut mala uitanda. ſecunduꝫ igit̉ordinē inclinationū naturaliū eſt ordo p̄ceptorū legis nature. ineſt enī primo īclinatio homini ad bonū ſcdm̄ naturā in qua cōmuīcatcū omībus ſubſtātiis. pro ut ſcilicꝫ q̄libet ſubſtātia appetit cōſeruationē ſui eſſe ſcdm̄ naturam. & ſcd̓m̄ hanc inclinatōnē ꝑtinent ad legem naturalē ea ꝑ que uita hoīs conſeruat̉ &cōtrarium impedit̉. Secundo ineſt homī inclinatio ad aliqua magis ſpecialia ẜm naturā inquo cōicat cum ceteris aīalibus. & ſecundumhoc dicunt̉ ea eſſe de lege naturali que naturaoīa aīalia docuit ut eſt coniunctio maris et femīe. & educatio liberoꝝ et ſimilia. Tertio mōineſt hoī inclinatio ad bonū ẜm naturā rationis que ē ſibi ꝓpria. ſicut homo habet naturalem inclinatōem ad hoc ꝙ ueritatē cognoſcatde deo. & ad hoc ꝙ in ſocietate uiuat. & ſecūdum hoc ad legem naturalē ꝑtinēt ea que adhuiuſmōi inclinatōem ſpectant. utpote ꝙ hōignorantiā uitet. ꝙ alios nō offēdat cū quibꝰdebet cōuerſari & cetera hmōi que ad hoc ſpectant. Circa quartū ſcꝫ utrū omnes actusuirtutū ſint de lege nature. ſciendū ꝙ de actibus uirtutis duplicit̓ loqui poſſumꝰ. vno mōinquantū ſunt uirtuoſi. alio modo inquantūſunt tales actus in ꝓpriis ſpeciebuſ ꝯſiderati.Si igit̉ loquamur de actibus uirtutū inquantū ſunt uirtuoſi. ſic om̄s actus uirtuoſi pertinent ad legem nature. dictū eſt em̄ ꝙ ad legēnature ꝑtinet omne illud ad quod homo inclinatur ẜm ſuam naturā. Inclinat̉ aūt unūqd̓qꝫ naturaliter ad oꝑatōem ſibi conueniente ſecundū ſuam formā. ſicut ignis ad calefaciēdūvnde cū aīa rationalis ſit ꝓpria forma homīsnaturalis inclinatō ineſt cuilibet hoī ad hoc ꝙagat ſecundū ratōem. & hoc eſt agere ſecūduꝫuirtutem. vnde ẜm h̓n. actus om̄s uirtutumſunt de lege nature. dictat em̄ hoc naturalitervnicuiqꝫ ꝓpria ratō ut uirtuoſe agat. ſed ſi loquamur de actibus uirtuoſis ſecūdū ſeipſos.ꝓut ſcꝫ in ꝓpriis ſpeciebus cōſiderant̉. ſic nōomnes actus uirtuoſi ſunt de lege nature. niſta em̄ ẜm uirtutem fiunt ad que natura nonprimo inclinat. ſed per ratōis inclinatōem uelīquiſitōem ea hoīes adinuenerūt qͣſi utilia adbn̄ uiuēdū. ¶ Circa quintū ſcꝫ utrū lex naturalis ſit una apud om̄s. ſciendū ꝙ ad legē nature ꝑtinent ea ad que homo naturaliter inclinatur. Inter que hoī ꝓprium eſt ut īclinet̉ adagendū ẜm ratōem. Ad ratōin autē ꝑtinet excōmunibus ad ꝓpria ꝓcedere. ut patet ex primo phi. Aliter tn̄ circa hoc ſe habet ratō ſpecūlatiua & aliter ratio practica. qꝛ em̄ ratō ſpeculatiua p̄cipue negociat̉ circa neceſſaria q̄ īpoſſibile eſt aliter ſe habere abſqꝫ aliquo defectuinuenit̉ ueritas in cōcluſionibꝰ ꝓpriis. ſic̄ &in prīcipiis coībus. ſed rō practica negociaturcirca contingentia in quibus ſunt oꝑatōes humane. & ideo ſi in cōmuībus ſit aliqua neceſ-

ſitas quātomagis ad ꝓpria deſcendit̉. tantomagis īuenitur defectus. Sic igit̉ in ſpeculatiuis eſt eadē ueritas apud om̄s tam in principiis qͣꝫ ī cōcluſionibus. licet ueritas nō apudom̄s cognoſcat̉ in cōcluſionibus. ſed ſolum īprincipiis q̄ dicunt̉ coēs conceptiones. ī operatiuis aūt non eſt eadem ueritas uel rectitudopractica apud om̄s quantū ad cōmunia. & apud illos ad quos eſt eadem rectitudo. in propriis non eſt equaliter oībus nota. Sic igit̉ patet ꝙ quantū aci coīa principia ratōis ſiue ſpeculatiue ſiue practice eſt eadem ueritas ſiue rectitudo apud om̄es et equaliter nota. quantūuero ad ꝓprias cōcluſiones rōnis ſpeculatiueeſt eadem ueritas. Apud om̄es em̄ uerum ē ꝙtriangulus habet tres angulos equales duobꝰrectis. qͣꝫuis hoc non ſit omnibus notum. ſedtn̄ ad ꝓprias cōcluſiones rōis practice. nec eſteadem ueritas ſiue rectitudo apud om̄es. necetiam apud quos eſt eadem eqͣliter nota. apd̓om̄s em̄ hoc rectū eſt & uerum ut ẜm ratōemagat̉. ex hoc aūt principio ſequit̉ quaſi concluſio propria ꝙ depoſita reddam. & quidem utin pluribus uerū eſt. ſed poteſt in aliquo caſucontingere ꝙ ſit damnolum. & ꝑ cōſequēs irrationabile ſi depoīta reddant̉. puta ſi aliquispetat ad īpugnandū patriam. & hoc tātomāgis inuenit̉ deficere quātomagis ad particularia deſcendit̉. puta ſi dicat̉ ꝙ depoſita reddācum tali cautione uel materia tali. quanto em̄plures cōditōes ꝑticulares apponunt̉ tātopluribus modis poterit deficere. ut non ſit rectūuel in reddēdo uel in nō reddēdo. Sic igit̉ dicēdum eſt ꝙ lex nature quantū ad prima prīcipia coīa eſt eadem apud om̄s. & ẜm rectitudinem et ſecundū notitiā. ſed quātū ad prīcipiaque ſunt qͣſi cōcluſiōes principioꝝ conuertit̉Eſſe aūt apud om̄s ut in pluribus & ẜm rectitudinē & ẜm notitiā. ſed ut ī paucioribus poteſt deficere. & quātum ad rectitudinē ꝓpteraliqua particularia īpedimēta. ſicut etiā veregenerabiles & corruptibiles deficiunt ut ī paucioribus ꝓpter īpedimēta. & etiā quātū ad notitiam. & hoc propter hoc ꝙ aliqui habent deprauatam rōi ex paſſione ſeu ex mala cōſuetudīe ſeu ex mala habitudīe nature. ſicut apd̓germanos olim latrociniū nō reputabat̉ iniquū. cū tamen ſit expreſſe contra legem nature. ut refert iulius ceſar in libro de bello gallico. ¶ Circa ſextū ſcꝫ utrū lex nature poſſitmutari. ſciendū ꝙ lex naturalis poteſt ītelligimutari duplicit̓. Vno modo ꝑ hoc ꝙ aliquidei addat̉. & ſic nihil ꝓhibet legem naturalemmutari. multa em̄ ſuꝑ legem naturalē ſuꝑaddita ſunt ad humanā uitā utilia tam ꝑ legemdiuinā qͣꝫ etiā ꝑ leges humanas. Alio modo ītelligit̉ mutatio legis naturalis ꝑ modum ſubtractioīs. ut ſcꝫ aliquid deſinat eſſe de lege naturali qd̓ prius fuit ꝯtra legem naturalem. ſicquantū ad prima prīcipia legis nature lex nature omnīo eſt īmutabilis. quātū aūt ad ſecūda precepta que diximus eſſe quaſi quaſdam