245
sibi subiectum, humiliter se excusavit, culpam recognovit, dicens sinepecuniis pacem se non poßse facere in terris. Tempore quodam de talimateria conferens cum magistro Iohanne abbate Sancti Trudonis *)aiebat: „Magister, nostis quid facere cogitaverim?" Respondente illo:6 „Non, domine", subiunxit: „Super omnes redditus meos XII scol-tetos ordinäre disposui -), ut illis ceteri administratores rationem red-dant et ex Ulis XII singulis mensibus singuli michi ineisque mi-nistrent; et non erit necesse ut aliena rapiam sive per exactiones ali-quem gravem".
10 7. [Qu od sapiens fuerit et intelligens, spiritupollens fortitudinis.]
Ditaverat illuni gratia divina secundum usum exteriorem 'spiritusapientie et intellectus, spiritu consilii et fortitudinis, spiritu scientieet pietatis', nee deerat ei 'spiritus timoris Domini' (Is. 11,2.3). Secundum
iß usum exteriorem dixi, eo quod spiritualiter sine caritate haberi nequeant;statum eius iiiteriorem Deus novit. Sed et quidam ex eins capellanis, quiconscientiam eius noverat, de ipso cum abbate nostro 3 ) conferens sieait: „Licet dominus meus secularis habeatur, non tarnen talis intus est,qualis foris apparet. Sciatis eum multas oecultas consolationes habere
20 a Deo". Erat enim sapiens et intelligens; sapienter ad omnia responditel quis quid vellet, facillime intellexit. Et cum venissent Coloniam fra-tres de novo ordine Predicatorum neenon et fratres qui dieuntur Mi-nores 4 ), et graveß eis essent quidam ex clero eisque coram archiepisco-po Engelberto diversa obicerent illos aecusando, respondit: „Quamdiu
36 res in bono statu est, stare sinite". Cumque instarent tarn priores r >) quamplebani et dicerent: „Timemus, ne isti sint illi, de quibus Spiritussanetus per os beate Hildegardis prophetavit •'•), per quos clerus affli-
3 Iohenne 2a. — 5 soultetos 2a.b x . —7 amministrenl 2a.b l . —12 Visitaverat il-lum divina gracia Ib. —13 et fügen 2a.b l nach intellectus ein. — 16 novit deus 2a.—17 sclam von erster Hand la. —18 Liceat 2a. —habeatur verbessert aus habaturla. — intus talis 2a. b 1 . — 19 eonsol. hab. a Deo oec. 2a. — 20 ad omniafügen nach sapiens 2a. b 1 hinzu. — 21 quidquid (dicere von anderer Handüber der Zeile hinzugefügt) la; quidquid disoere v. Ib. — facile 2ab x . — Etfehlt Ib. 2a. b l . — venisset 2a. — 23 quidam eis essent 2a. — 24 Engelbertofehlt Ib. — 25 sinite stare Ib. — 27 beate fehlt 2a. — Hyldegardis 1lb ; Hildegundis 1a.
i) Vgl. oben S. 18 Anm. 1.
-) Es ist bei dem Plan geblieben; vgl. H. Foerster, Engelbert 53.
3 ) Heinrich von Heisterbach; vgl. oben S. 15 Anm. 2.
'') Die Dominikaner kamen etwa 1220, die Franziskaner wehrschein-lich 1222 nach Köln; vgl. J. Greven, Engelbert der Heilige und die Bettel-orden (Bonner Zeitschrift für Theologie und Seelsorge II, 1925, S. 36,Anm. 12).
s ) Vgl. unten S. 251 Anm. 1.
fi ) Hildegard von Bingen, Responsum ad Colonienses (= Brief 48,Migne, Patr. Lat. 197, Sp. 244—253); teilweise auch in Caesarius' Sonn-tagshomilien, oben Bd. I, 147 ff. Nr. 208. Vgl. Greven a.a.O. S. 38 f.