106
usque ad oetingentos. Inter cetera occasione nacta et hoc verbum dioebat:„Quia vos, homines, misericordem habetis Dominum, idcirco licenter pec-catis; si nos per penitentiam redire possemus sicut et vos, quanta habe-remus sustinere". Novissime et hoc adiecit: „Ammodo inter meos tarndespectus ero sicut cloacarius inter vos". Hec michi ab ore ipsius Theo- übaldi, qui est vir litteratus et religiosus, relata sunt.
Quam promptus sit ad nocendum dyabolus, cum data fuerit ei po-testas a Deo, sequenti satis declaratur exemplo. Habet enim triplicempotestatem: nocendi, malignandi, subvertendi. Potestatem habet no-cendi a Deo,/exercitium malignanei a se ipso, facultatem subvertendi 10ab hominibus, quos facile subvertit, nonnunquam crudeliter punit.
2 5. De advocato, quem dyabolus tulit, dum iret f a -cere exactionem.
Retulit michi quidam abbas ordinis Cysterciensis ante annospaucos in dyocesi Bremensi militem quendam fuisse diversarum 1«villarum advocatum. Hie erat homo immisericors et avarus, frequenteset graves faciens in sibi subiectos exaetiones. Die quadam propter ex-actionem faciendam cum ad villam quandam properaret, dyabolus inspecie hominis se illi in itinere sociavit. Quem cum tarn ex horrorequam ex mutua collocutione dyabolum intellexisset, ire cum illo satis 20pertimuit, nullo tarnen modo, neque orando neque signando, ab eo se-parari potuit*). Cumque simul pergerent, oecurrit eis homo quidampauper, porcum in laqueo ducens. Cumque idem animal huc illucquediverteret, iratus homo clamavit: „Dyabolus te habeat". Quo verboaudito advocatus sperans tali occasione ab illo liberari, ait illi: „Audi, 2s
•) quia dampnatus et ei traditus a summo iudice fuit, peccatis suisexigentibus fügt 2b hinzu.
3 quantum hab. 1b; qu. sustineremus lc. — 5 Tybaldi la. — 6 relig.satis relata lc; diefca für relata la. — '• 7 data sit lc. — 10 facilitatemla. h. —• 11 crudelitatis inicium für crud. punit Ib. — 15 in diothesiRemensi 2a. b. —■ 16 homo sine ulla misericordia neque timens deumneque diabolum, avarus enim erat supra modum, frequ. 2a. b. — fre-quenter gr. Ib. — 17 subditos la. — 20 ex nimia coli, la.c (niefit 1 b);ex m. oblocucione 2a. b. — vehementer timuit 2a. b. — 21 neque se sign.2b. — 23 ill. se div. 2a. b. — 25 lib. posse, ait Ib.
II, 25. Erschöpfende Literatur in Boltes Anmerkungen zu Pauli,Schimpf und Ernst Nr. 81. Besonders bekannt durch Chaucer's Friar'sTale; vgl. Skeat, Chaucer's Works III (1894), S. 450. Herolt, Promp-tuarium exemplorum M. 3. Herbert, Cat. of romances III, 592, 108(= Margaret D. Howie, Sludies in the use of exempla, Diss. London1923, S. 124) und 639,5 (= Chaucer Society, Originals and Analogues,1888, S. 105). Tylor, Publications of the Modern Language Associationof America XXXVI (1921), 35. Ulrich Jahn, Volkssagen aus Pommernund Rügen, 2. Aufl., Berlin 1889, S. 318 (kann nur literarische Remi-niszenz von Strickers Fassung sein mit etlichen Ausschmückungen).