ſe aſſerueruni.ipſa nō modo.
iiib
PRIMVSin agricultura tantopere gloriatur in meſſe: in hærba curuam tenerem falcem: & frumentū haberes& in oratione me ſpectes longum ſcindens cum duxero ſulcum. Nec uero Homerus hiſce de rebusſentit: & nō reliqui doctrina præditi: eo poeta rectiſſime dictante teſte utunt̉: utpote huiuſmodi pe-ritia ad prudentiā tendēte maxime. Illa uero æloquētia utiqꝫ in orādo uerſat̉: quā in oī poeſi oſtēdiVlyſſes in tentādis aīs in rogationibus in legatiōe: in qua illud uates æloquit̉.Vluſſis atloQuom uero ingentē miſit de pectore uocem:quētiaInſtar erant hymbris fluitantia uerba niualis.Mortalis nemo contenderet alter ulyſſi.Quis igit̉ poetā qui alios oratores: alios īperatores: alios reliq̄ uirtutis opera demonſtrantes decen-ter inducat: nugatorē quempiā & hiſtrionē eſſe putet: qui auditorē magnificis tantū miraculis affi-cere: & aſſentationibus demulcere ualeat: cū nihil afferre queat adiumenti? Nū poetæ uirtutē aliam Poetæ uir-dixerimus: ꝗͣ quæ uerbis ad imitandā uiuendi rationē excitaret? Quonā uero modo is imitaret̉: qui tusniuēdi rationis imperitus & inſipiens foret? Non enim ſicuti uel fabroꝝ: uel ædificatoꝝ: ita & pōerarū uirtutē eſſe memoramus. Sed hanc quidē nihil boni: nihil honeſti cōtinere. Ipſa uero poetæ uirrus & hoīs bono cōiuncta eſt. Nec uero poetā bonū eſſe poſſe: niſi prius uir bonus exiſtat. Qui autēOratoriā dicēdi uim poetis eripit: nobis nō modo eā minime cōcedere: ſed & nobis nos haud quaꝗͣindulgere uidet̉. Nam quid æque oratoriū eſt: atqꝫ æloquutio? Quid porro tam poeticū? Quis Ho-mero præſtātior ad æloquendū? Mediuſfidius. Verū alia eſt poetica æloquutio: & utiqꝫ priuatim: acprope dicendo: atqꝫ in ipſa quidē poetica Tragica continet̉: & Comica: & in oratione ſoluta hiſtoria Or̄onis ſpeiudicialiſqꝫ diſceptatio. Nunquid nō genus eſt oratio: cuius ſpecies ſunt metrica: atqꝫ ſoluta; uel ora ciestio quidē generalis eſt. Verū Rhetorica oratio generalis nō eſt: & æloquutio: & orationis uirtus (uautē ſic dixerim) ſermo pedeſter apparatus ipſius poeticæ imitatio eſt. Primū ante omnia apparatio Poetica priipſa poetica proceſſit in mediū: & approbata cōplacuit: dehinc illā imitati cū metrū ſoluiſſent: reliꝗs mapoeticæ ſeruatis partibus rem ſcriptis commendarūt: Cadmus uidelicet & pherecydes: & Hecateus. CadmusQui deinde poſt illos fuere: cum ſemper aliquid ex talibus adimerēt ad eū qui nunc uſurpat̉ modū Pherecydesueluti ab ipſo faſtigio: ad inferiora reduxere: quēadmodū ſiꝗs Comœdiā ab ipſa Tragœdia conſiſtē Hecateustiam ſuſcepiſſe diceret. Et ab illius antiloquētia ad hoc humile ſermonis genus declinatam. Accedit Tragœdiaad idem argumentū: quod pro æloqui: canere olim poſuere maiores. Quoniā æloquutiōis ornatus: Comœdiaapparatuſqꝫ Rhetoricæ fons & origo fuit ipfa poetica. Ipſa enim ad demōſtrationes uſa eſt. cantibus Eloquihoc enim erat Oda: ſermo ſcilicet modulatus. Vnde & Rhapſodiam & Tragœdiā: & Comœdiā ue Canereteres dictitarunt. Quocirca cū priſcis tēporibus æloqui dicerēt de æloquutione poetica: hoc autem Rhetoricedicerent cū modulatione. Idem erat, apud eos canere quod æloqui. Cum autē alteꝝ & in oratiōe ſo Poeticaluta uſurparent: ad alterū quoqꝫ tranſgreſſa eſt abuſio. Cum uero pedeſtris: ideſt abſqꝫ metro dicat̉ Odaoratio: id manifeſtat: ut ſi ab excelſiore loco & uehiculo ſane decurrat in planum. Cæterū non mo Rhapſodiado propinqua: & græcanica (ut inꝗt Eratoſthenes) ſed etiā longius remota: & quidē accurate cōme-morat Homerus: magiſqꝫ ꝗͣ poſteriores fabulamēta enarrat. Nec in monſtroꝝ rationem omnia: ſecinterdū ad doctrinā occulte atqꝫ per allegorias pergit uel præꝑat: uel populariter inducit: & alias: &itē in Vlyſſis errore: de quo & ipſe Eratoſthenes ꝑmultū aberrat: & eius expoſitores & poetā ipſumgarrulos eſſe manifeſtans. De quibus dignum eſt pluribus dicere. Primū quidē ꝙ nō modo poetæ:ſed etiam ciuitates longe prius fabulas delegerūt. Necnō ipſi legum latores publicæ utilitatis gratia Fabulæcum rationantis animantis intuerent̉ ingenium. homo enim cognitionis auiditate ducit̉. huius au-tem uia prima fabularum ſtudium eſt: hinc pueri audire incipiunt: & ad communicanda ſtudia ul-tro proficiunt. Cauſa eſt quia nouum quoddam eſt ſtudium fabulatio: quæ non res conſiſtētes: ſed Fabulatioalia quædam exponit. Dulcis quidē eſt nouitas: & id quidē quod nemini prius eſt cognitum. Hoc Nouitasautem ipſum eſt: quod oblectatiōis auiditatem ingenerat. Cum autem admiratio adſit & monſtra: Delectatiointenditur oblectatio: quæ diſcendi illecebra eſt. Ab ipſo igitur primordio: hoc pacto ineſcandi ſūt.Aetate uero prouectiore ad rerum diſciplinam perducendi corroborata iam cogitatione: cum adu-lationis amplius nequaqͣ indigeant. Omnes idiotæ: & doctrinarum exꝑtes quodammodo pueri ap-pellādi ſunt: & pariter fabularum auidi. Similiter & qui mediocriter inſtructi ſunt. Iſti autem haud Indoctimultū ratione ualent. Adde etiam uſqꝫ ab infantia conſuetudinem. Quando autem quæ monſtro-ſa ſunt: & amœnitatem & terrorem afferunt utriuſqꝫ generis: & pueris: & in ætate productioribusneceſſitate adhibenda ſunt. Pueris nanqꝫ iucundas efferimus fabulas: ut promoueantur. Terrifica:uero ut amoueantur. Lamia fabula eſt: & Gorgon & Incubus: & larua. Plæriqꝫ eorum qui urbes in-nabitant fabularum iucunditate promouentur: quom poetas uirorum probitates fabulis inuolu-tas enarrantes audiūt. Qualia ſunt Herculis: & Theſei certamina. Seu tributos ab deis honores: ſeumediſſidius cum picturas: aut imagines aut ſimulacra ſpectant: quæ fabuloſam quandam denotātadditionem. Auertuntur autem: quando irrogata a deis ſupplicia uel pauores uel minas per uerba:aut inuiſibiles quaſdam formas expectant: aut aliquos in illa incidiſſe credant. Non enim turbæ fœminarum: aut unicuiqꝫ confuſæ multitudini philoſophiæ rationes induci poſſunt. Nec ad religionem ſanctitatemqꝫ ac fidem facile inuitari. Ac numinum timore opus eſt. Id autem non ſine fabula Numinarum: ac miraculorum figmentis agitur. Nam & fulmen & ægidem & tridentem: & faces: & draco-b ii