Reſtitutio. xvj.Archi. f. Lau. et fere omnes doc. dicunt ꝙ hoc nōeſt neceſſarium: nec tenetur id quod ſponte eſt ſibi remiſſum in elemoſynas erogare: verūtamen ſiille qui petit remiſſioneꝫ: ꝙͣuis locutus fuerit libere ſcilicet ꝙ paratus erat ad reſtitutōnem: ſi id nōgerebat in animo: ſed intendebat nil dare ſi repetiſſet. remiſſio facta in tali caſu libero animo a creditore valet ad hoc debitori. quia illi nō tenet̉ amplius ad ſatiſfaciendum: exquo in omni caſu creditor intendit remittere: ſiue poſſit: ſiue non. Et qͣcunqꝫ intentione petat faciendi: vel non faciendi.Non autem deobligatur debitor talis ſi creditorremiſit: quia nil credebat illum poſſe dare: cum tamen poſſet: vel alio modo deceptus: vnde nō valet ſibi quo ad deum talis remiſſio quia permanetin peccato vnde penitere debet: et confiteri de taliſua fictione: et diſponere ꝙ ſi deberet iterum facere: pura intentione faceret: et reſtitueret ſi teneret̉:et remiſſionem habere non poſſet. Si autem dubitatur vtrum ille intenderit libere dimittere: exqͦceſſauit omnis fraus. ⁊ dolus. vis et metus ex parte petentis remiſſionem: ⁊ non apparent circum/ſtantie in contrarium: debet preſumi ꝙ libere remiſerit. ar. ad hoc. xxij. queſtione. v. humane. Siautem remiſſionem obtinere non poteſt libere etſimpliciter. tunc recurrat talis ad ſecundam viaꝫ.ſcilicet petendo dilationem. Et hoc niſi infra tempus illius dilationis is cui ſatiſfacere debet incurreret notabile damnum vel incōmoditatem. Sicut non debet quis cum alterius iactura locupletari: ita nec damnū euitare differendo reſtituere:quod alterius eſt. Et ſicut dictum eſt de petēdo remiſſionem: ita intelligitur de modo petendi dilationem. ſcꝫ ꝙ fiat libere: ſine fraude: ſine coactione:vel metu: al̓s non valeret. Sed is ceſſantibꝰ: ſi petitam dilationeꝫ obtineat libere: licite poteſt ea vtiSi v̓o non libere obtineat d̓lationem: ſed cū quadam modificatione et cautōe. puta. ꝙ det ſibi tātūin menſe vel anno: tunc tenetur facere quod promiſit: etiam ſi cum aliqua incōmoditate. Et ſi dānum illatum per furtum: vel frandeꝫ: vel aliū modum eſt occultum eī cui eſt factum: non tenet̉ ꝓdere crimen ſuum nec in petendo dilationeꝫ: ſicutnec in petendo remiſſionem: īmo nec debet vbi timetur ſcandalum. Tenetur tamen ita agere ꝙ ille creditor nō amittat quod ſuū eſt: per caſuꝫ mortis inopinatum: vel al̓s. vnde faciat aliquam ſcripturā autenticā ꝑ talem modum: vt temꝑe ſuo reſtituatur quod debitū eſt. ⁊ deponat ſcripturā penes taleꝫ ꝙ nō fruſtretur eius intentio. Petat ergo dilatōeꝫ per ſe vel per aliū tacito nomine perſone debitricis: ⁊ cum talibꝰ circūſtantijs ꝙ non habeat illū ſuſpectū. Et ſi aliam ꝑſonam mediatriceponit: ponat talem q̄ fideliter agat negociū nō vtēdo fraude: nec metu: vel coactōne. ſꝫ libere vt dcm̄eſt. Al̓s non ſibi valeret remiſſio vel dilatio datanec excuſaret̉ debitor ab obligatōne ꝯtracta quantumcūqꝫ ſibi impoſuiſſet ꝙ libere ⁊ ſimpliciter ⁊cͣ.talem remiſſionē vel dilationeꝫ peteret: et ille nonſeruaſſet ſibi iniuncta. Et ideo certificet̉ de facto: ſivacillat in aliquo. Poſſet tamen eſſe talis: et ita fidedignusˡ mediator ꝙ debitor audiens ab eo totum remiſiſſe: vel dilationem obtinuiſſe excuſaretur ignorantia facti ẜm regulam iuris ignorantia⁊ interim obligaretur mediator. Sed poſtea notificata ſibi rei veritate: extunc tenebitur primꝰ. Siv̓o eſt abſens is cui tenetur: ſi credatur in breui reuerſurus: poteſt expectari reuerſio eius vt reſtituatur ſibi quod ſuum eſt: vel petatur remiſſio. veldilatio: ſi reſtitui non poteſt ſine magno incōmodo. Et ſi paratus eſt facere totum quod debet: poteſt ⁊ abſolui ⁊ ꝯmunicari: niſi al̓s illuſerit confeſſorem. Si v̓o nō expectatur cito reuerſurus: mittat is qui debet: ſi modum habet. ſcilicet per fiduꝫnunctum. al̓s etiā teneretur illi teſtituere ſi illi creditori non aſſignaretur: vel ſcribat quid velit fieri de illa pecunia: vel de re ſua agi: ⁊ ſic faciat vt ille diſponit. cauto tamen modo agendum eſt ſi pecunia debetur ex peccato. puta. furti vel fraudis.vt ſcilicet non manifeſtetur peccatum vel ꝑſona:ſed ſibi ſolum aliquem eſſe obligatum: ⁊ huiuſmovl̓ nullū ftat.di. ⁊ interim pecunia ponatur in ede ſacra ẜm Io.an. vel alio ſecuro loco. Sed ſi pecunia debetur excontractu licito. puta. mutuo. venditōne ⁊ huiuſmodi: vel ex cōtractu illicito: ſꝫ quaſi licito reputato per errorem: ſicut ſepiſſime fit in dantibus mercatoribꝰ pecuniā vel artificibus ad diſcretiōeꝫ: tūcpoteſt ⁊ debet aperte dici obligatio debiti ꝯtracti:⁊ ꝑ quā viam. Sed ſi nō pōt ille tranſmittere propter notabilē incōmoditatē: tunc ſcribat petendopoſſet exerceredilationeꝫ: ſeu remiſſionē. ⁊ potius quis eligat primum ꝙͣ ſcd̓m. niſi neceſſitas cogat: qꝛ qd̓ differturnō aufertur. vt ſic fiat reſtitutio. et ſic expectandoreſponſionē paratus facere qd̓ dꝫ: poterit abſolui⁊ ꝯmunicari. Si autē nec dilationeꝫ: nec remiſſionē pōt inuenire vllā: tūc faciat reſtitutōneꝫ vel cedat bonis creditoribꝰ ſuis: etiam ſi deberet mēdicare. ẜm Ray. Nec em̄ habendus eſt reſpectꝰ ẜmeum ne egeat. Ul. dicit. ꝙ pōt tenere extreme viteneceſſitate. Durus eſt eniꝫ hic ſermo. Et ideo Io.de neap. in quolibet. diſtinguit. ꝙ aut creditor eſtegēs eo qd̓ iſte detinet: aut ē abundans: ſeu ꝯpetēter tranſire pōt cum carentia illiꝰ qd̓ ſibi debetur.In primo caſu. hꝫ locū dictū Ray. vt ſtatim reſtitutio fiat: vel cedat bonis. etiam ſi incurrat maximam incōmoditatē. Non em̄ licet de alieno vitare incōmodū ſuum: cū incōmodo illiꝰ cuius ē res.In ſecundo non tenetur ad ſtatim: cum ipſe debitor incurrat notabile detrimentuꝫ: ⁊ quaſi ſui ſtatus ⁊ conditōnis deſtructōnem: ⁊ ex ꝯſequenti deueniat vſqꝫ ad quaſi extremā neceſſitatem: ⁊ multa pericula anime ⁊ corporis poſſint ſibi ꝯtingere:ſꝫ annuatim: vel menſatim reſtituere pōt ꝓut melius poterit: cauendo ſibi a ſuꝑfluis expenſis ꝓ ſe⁊ familia ⁊ victu ⁊ veſtitu ⁊ alijs: vt poſſit citiꝰ reſtituere. Naꝫ nō lꝫ tenere alienū ꝯtra voluntateꝫdn̄i: vt qͥs viuat cū honore ⁊ ꝯdecētia ſui ſtatꝰ ⁊ dimittendo ꝑ teſtm̄ ꝙ plene ſatiſfiat creditoribꝰ. Siaūt vt dc̄m ē debituꝫ reſtituēdo incurret tot dāna⁊ pericula: ⁊ creditor non vult facere remiſſionem