bos. cum iſte qui damnū dedit aggreſſus eſt aliuꝫ⁊ occidit. Sꝫ econtra nō tenet̉ .i. qn̄ bos mortuusincitauerat aggrediēdo bouem cornupetā. ff. ſi qͣ.pan. fe. di. l. j. Seu cum dubiū eſt quis bos primoaggreſſus eſt. ff. ad. l. aqui. l. ſcientiā. §. cū ſtramenta. Et ad intelligentiā predictoꝝ ſciendū: vt ex dictis Ho. colligi pōt: ꝙ duplex eſt actio: qua tenet̉dn̄s animalis damnum dantis .ſ. legis aquilie: ethac tenet̉ dominꝰ aīalis damnuꝫ dantis qn̄ culpaſua: aut negligentia animal damnū dedit. puta. ſite inſtigante equū: ipſe dolore ꝯcitatus recalcitrauit: vel damnū dedit: aut ſi quadrupes plus inſtoonerata damnū dedit: vel ſi animal tuū in ſegeteꝫmeam miſiſti: teneris ad totius damni extimationem. Alia eſt actio que vocat̉ de pauperie: qͣ mihiteneris qn̄ nō culpā tua quadrupes damnum dedit. puta. qn̄ damnū dedit ꝯtra naturaꝫ: aut ꝯſuetudinem ſui generis. licꝫ ſua ꝯſuetudo talis ſit. puta. ſi ſit equus recalcitrans. Nam maior ꝑs nō refirtliocalcitrat: vel bos cornupeta. Nam maior pars nōcornupetat. Et tūc liberaris dando animal damnificans ꝓ noxa. licet damnū excedat quadrupedis extimationeꝫ. Si aūt ſit fera beſtia: tūc dandoillud aīal ꝓ noxa nō liberaris: ſꝫ teneris ad totiusitinulidamni extimationē: qꝛ hmōi aīalia nō debēt teneri in publico: ſiue ſoluta: ſiue ligata vbi publicumiter eſt. Al̓s dn̄s tenet̉ in duplum. Et nihilominꝰpenliis curatioactio de pauperie .i. ꝓ damno dato locū hꝫ. ⁊ etiaꝫtenetur ad impenſas in curatōne factas. ⁊ ad operas amiſſas: vel quas amiſſurus eſt ꝓpter debilitatem. Nam ꝓhibetur quis verrem. aprum. caneꝫ.vrſum. leonem. ⁊ generaliter omne animal qd̓ nocere poſſit: tenere ẜm Ho.¶ Quid ſi equus tuus inſidiando mulam meamn tuam in ſegeteolphaciat: ⁊ mula mea calcitrans crus meū frangat? Rn̄. ẜm Ho. ꝙ ꝯtra te agere poſſum de pauperie. vt. ff. ſi quadrū. l. agaſo.¶ Quid de tenentibꝰ columbaria. Rn̄. Aſten̄. inſum. ẜm aliquos ꝙ ſi nō poſſunt teneri ſine preiudicio ⁊ damno alterius: mortaliter peccant qui tenent. Quidam tamen credūt ꝙ columbe plus ꝓficiunt terris quas ſtercorizant: ⁊ mala ſemina comedendo: qͣꝫ noceant. Hoc videt̉ poſſe tolerari: ſitenentes colūbaria tꝑibus debitis dant eis ad comedendum. Al̓s ſecus.¶ Quid de venatoribus qui cōculcant vineas etagros alioruꝫ: quoꝝ canes occidūt anſeres ⁊ oues⁊ agnos pauperū? Rn̄. idem. credo ꝙ tenent̉ reſtituere extimatōeꝫ damni. ⁊ peccant mortaliter ſinō reſtituant: niſi ita modicū damnū eſſet ꝙ probabiliter non curarent illi quibus damnū dat̉.¶ Quero. an quis poſſit prohibere piſcari in fluminibꝰ publicis et ꝑpetuis ſicut eſt padus ⁊ renꝰ.Rn̄. Io. de pla. inſtit. de re. di. §. flumina. ꝙ non.Similiter nō pōt prohiberi quis applicare nauesad portum ⁊ ligare naues ad rippas: ſiue ad arbores exiſtentes ſuꝑ rippas. licet tamen rippe ⁊ arbores ſint publice quo ad vſum: ſiue ſint in communi vſu: tamen proprietas ripparum ⁊ arbores nate in eis ſunt eorum quorum ſunt predia quibusReſtitutio. xiiij. Fo. CCXX.adherent. Et ideo ſi concurrant dominus agri volens incidere arborem exiſtentem in rippa fluminis: et extraneus piſcator vel nauta volens ligarenauem ad illam arborem vel appendere rhecia ſiccanda prefertur dominus: quia nemini debet iusſuum detrahi. Sed vbi concurrunt extranei: tuncſi vnus pretendit publicam vtilitatem ⁊ alius priuatam: prefertur p̄tendens publicaꝫ. Sed ſi vterqꝫ pretendit publicam: vel vterqꝫ priuatam: p̄fertur qui primo occupauit ẜm Iac. but. Sed ſi vterqꝫ pariter occupauit: locus eſt gratificatōni vel ſorti: ſicut dicit glo. de plauſtris inuicem obuiantibꝰin arta via: dum querit quod plauſtrum retrocedere debeat in. l. j. §. hoc interdictuꝫ. ff. ne quid inlo. pu. Nota tamen ꝙ omnia ſupradicta in hoc. c.obtinent locum in foro iudiciali. vt damnificansalium etiam teneat̉ de leuiſſima culpa actōne legaquilie. l. j. ff. ad. l. aqui. vel actione de pauperie. vtinſti. ſi quadrū. vel huiuſmodi. Secus in foro conſcientie ẜm Inn. Dir. d. An. de but. S. Ber. Nico. de auſ. Nam in foro anime ſolū quis tenet̉ dedolo ⁊ lata culpa. De hac materia vide sͣ. Aduocatus in fi. ⁊ Reſtitutio. iiij.Cui faciēdaDEſtitutio. xii.I. eſt.¶ Primo quero cui dꝫ fieri reſtitutō reirapte ſeu al̓s male accepte. Rn̄. ẜm rarꝙ ei cui res ſubtracta fuit: etiā ſi nō ſit dn̄s rei: ſedſua interſit ex cā honeſta reꝫ eſſe ſurreptā: vt quiahabebat in ea ius pignoris vel vſum: aut aliquidhmōi. ff. de fur. l. is cui. Si v̓o ipſe cui nūc res ablata ſit: furatus fuerit eā: nō ſibi: ſꝫ dn̄o erit reſtituenda: vel illi cui prior fur vel raptor ſurripuerat: ſiſua vt dictū eſt intererat ex cā honeſta et fiat cautequantū pōt ꝑ religioſum ⁊ hmōi: ita ꝙ nullo modo ꝑſona furis ꝓdat̉. Itaqꝫ regularit̓ reſtō ſpoliatis facienda ē. extra de reſti. ſpo. ꝑ totū. Fallit tam̄qn̄ non tm̄ iſte male accepit: ſꝫ alius etiā turpit̓ dedit. de quo. jͣ. Monal. aut in ſum. dicit ꝙ reſtō regulariter eſt ſemꝑ facienda ſpoliatis vel eoꝝ heredibus: ſi inueniri pn̄t. Et hoc qn̄ fecit teſtm̄. Si ātmandauit in teſtamēto diſtribui ꝑ executores qͥcquid ad ip̄m ſpectabat de mobilibꝰ et debitis: tūcfacienda eſt executoribꝰ reſtitutio eiꝰ ꝓ rata ⁊ vxori ꝓ rata: ſi ipſa ⁊ liberi debeant hr̄e aliquā parteꝫin rebꝰ teſtatoris: aut d̓ iure: aut ex diſpōne teſtatoris. Si aūt ꝯtempſit facere teſtm̄: tūc dꝫ fieri reſtitutio heredi ab inteſtato. Idem Dir li. j.¶ Secundo quero. Pone ꝙ illi cui reſtitutio fienda eſt agat in remotis. cuius expenſis mittet̉ pecunia debita vel huiuſmodi. Reſpon. Panor. in. c.cum tu. de vſur. poſt doc. ꝙ aut vſurarius receſſitde loco vbi extorſit vſuras. Et tunc cum ipſe ſit inmalafide tenetur ipſe expenſis ſuis ad locum mittere vbi extorſit vſuras. Aut hi a quibus vſure fuerunt extorte receſſerunt. Et tunc procedit dictuꝫglo. in dicto. c. cum tu. vt expenſis creditorū mittantur. Similis diſtinctio fit in re legata. vt in. l.cum res. de le. j. Et hoc verum niſi reperiatur aliquis fidelis qui vellet gratis ferre creditoribꝰ. ar.oo iij