Gnorantla. Utrum quilibet teneatur ſcire articulos fidei ⁊ precepta legis? Uide ſupra. Fides. Singuliramen tenentur ſcire ea que ad eoꝝ ſtatum ⁊ officium ſpectant.¶ Utrum ignorantia excuſet a peccato? Rn̄. ẜmVl. duplex eſt ignorantia. Quedam eſt iuris: vt ſineſcit furtum eſſe peccatum. Quedam eſt facti: vtſi neſcit hanc rem quam accepit eſſe alienam: ſꝫ putat ſuam. ignorantia autem iuris: aut eſt omninoinuincibilis et inuoluntaria: et dicitur inuincibilis que ſtudio ſuperari non poteſt. vt quia ſcilicetaliquis ſine ſua culpa ſcire non poteſt: ſicut in infantibus: vel amentibus: a natiuitate. Et tunc excuſata toto. Et eodem modo ſi aliquis de aliquocaſu dubitans conſuluit peritos: a quibus tamenaliter habuit: ꝙͣ veritas ſe haberet: excuſatur propter talem ignorantiam. Nam in ſe fecit quod potuit. Si v̓o in hanc inuincibilem ignorantiam innanimppli uiuimacidit culpa ſua: tunc aut hoc fuit per opus licituꝫ:irentij non comevt ſi per vigilias et abſtinentiam deuenit ad amētiam: et tunc excuſatur a toto: etiam ſi feruoris exſotulus vllitbnsnemn tulin tatidtoceſſus peccatuꝫ veniale fuerit. Aut fuit per opusillicitum. Et tunc ẜm opinionem veriorem etiameicuſatur a toto: ſi nullum habuit vſum ratōnis.Piſtingue ẜm dirQuo v̓o ad ea ſine quibus non eſt ſalus. nulla igͦrantia eſt inuincibilis ſimpliciter et omnino: quiaſi non inueniret homineꝫ a quo doceretur: vnctōdoceret eum: niſi ſtaret per ipſum. Si v̓o ignorantia iuris ſit vincibilis et voluntaria: tunc ſi fuit affectata: in nullo excuſat. immo eſt ſpeciale peccatūSi v̓o non fuit affectata: ſed ſolum quia neglexitadiſcere: excuſat a tanto: ſed non a toto. Si v̓o ſitignorantia facti: hoc poteſt eſſe dupliciter. Namvel ignorantia eſt cauſa agendi. ita ꝙ ſi ſciret illamcircumſtantiam: que trahit in peccatum non faceret et ſe feciſſe doleret. Et hec excuſat a toto: ſi tam̄debita diligenria premiſſa fuerit. Que ſi premiſſanon fuit: excuſat ſolum a tanto. vel ignorantia eſtcomitans actum. ſcilicet ꝙ etiam ſi ſciret circūſtantiam peccati. nihilominus faceret. Et hec non exIgnorantia craſſa et ſupina dicitur per metaeſt cmpipriphoram hominis craſſi et ſupini: qui non videtetiam ea que coram eo ſunt ſicut qui publica ⁊ madum ꝙ iſte qui vouit et non renifeſta ſe dicit ignorare. Cui nō facile creditur. depoſtu. pre. c. j.¶ Et vt plene habeatur noticia huius materie ſt̓non tenetur. ſi anteꝫ nan ēaliqua notanda. Primo. ꝙ quedam eſt ignoranp duitiſptitia iuris naturalis et diuini. Et ignorantia in iſtisipruqumm. Ideꝫnon excuſat. Et per hoc patet quid dicendum depuellis que ſe tangunt impudice: nec confitenturde predictis: poſtmodum aſſerentes neſciſſe eſſepeccata. Sed dico: vt dictum eſt ꝙ talis ignorantia nō excuſat. Et ideo ſi per longa tempora ſteterunt in huiuſmodi tenentur reiterare confeſſiōeꝫ.preſertim ſi habebant facti memoriam. Sed ſi facti memoriam non haberent: et tamen diligentiāante fecerūt: vt ad memoriam reducerent ſua pecIgnorātiaFo. CXXI.xata: et poſtea confitentur qd̓ memorantur: ⁊ dolent de his ſic excuſantur: vt nō teneantur iterareꝯfeſſionem. Idem dicendū in ſimilibꝰ.¶ Quedam v̓o eſt ignorantia iuris poſitiui. Ethec eſt duplex: ſicut duplex eſt ius poſitiuum. ſcilicet vniuerſale. et commune. Et quo ad hoc regulariter ignorantia non excuſat. vt eſt glo. ſingulart̉in. c. vt animaꝝ. de ꝯſti. li. vj. vbi ex illo tex. elicit ꝙlicet ignorantia excuſet a ſententijs prolatis ꝑ ſtatuta quorumcunqꝫ ordinariorum. Secus ē de ſtatutis generalibus canonum vel legum: q̄ ab om̄ibus ſciri ⁊ cuſtodiri debent. Quoddam v̓o eſt poſitiuuꝫ ius ꝑticulare ſeu municipale. Et qͦ ad hoc:vt dictū eſt: regulariter ignorantes excuſat: niſi ſitignorantia craſſa vel ſupina que vocari poteſt lata culpa.¶ Et que ſit lata culpa vide Bar. in. l. quod nerua. ff. depo. vbi ponit quīqꝫ ſpecies culpe. Primaeſt latiſſima: que eſt dolus verus et manifeſtꝰ. Secunda vocatur latior: que eſt dolus preſumptus.Item lata. leuis et leuiſſima. Et ꝙ ſit dare culpamlatiſſimam et latiorem Bar. reducit in practicamQuidam ſcholaris accepit famulum. et pro eo accepit expromiſſorem qui promiſit reficere ſcholariomne damnum qd̓ enim continget culpa famuli.Demum famulus fecit furtū: queritur vtrum expromiſſor teneatur? Et videt̉ ꝙ non ẜm communem modum loquendi gloſaꝝ. Nam aliud ē culpa: aliud dolus. de quo dolo non fuit hic promiſſum. In ꝯtrarium eſt veritas. ſcilicet ꝙ expromiſſor tenebit̉. quia dolus eſt culpa latiſſima: vt etiaꝫpatet ex diffinitōne culpę latiſſime. quam Bart.diffiniendo dicit. ꝙ cum iſta latiſſima culpa nonſit aliud: qͣꝫ dolus manifeſtus diffinitōnem eiꝰ habemus ſicut de dolo. Dolus autē eſt machinatio:ad decipiendū: fallendumqꝫ alterū: adhibita manifeſte. Et addit̉ manifeſti: ad differentiaꝫ doli p̄ſumpti: qui eſt culpa latior. Culpa aūt latior ē machinatio: ad decipiendū fallendūqꝫ alterū: adhibita p̄ſumptiue. Et hoc ad differentiā doli manifeſte. Sed Bar. arguit ꝯtra. Nam cū dolus ꝯſiſtatex animo: nō poteſt ꝓbari: ſed indicijs p̄ſumitur.vt. C. de dolo. l. dolum. Omnis gͦ dolus eſt p̄ſumptus: nullꝰ manifeſtus? Rn̄. ꝙ quedam ſunt indicia manifeſta. ⁊ illa ꝓbata inducunt dolū manifeſtum: vt. d. l. dolum. Quedaꝫ ſunt indicia nō manifeſta ſeu p̄ſumptōnes nō ita manifeſte nec omnino dolū ꝯcludūt. Et iſta de neceſſitate nō inducunt dolum ſed preſumptiue. Et differentia ē inter dolum verum et preſumptum. Nam primodifferunt: quia minor a vero dolo non excuſatur.A dolo preſumpto ſic. Item a vero dolo nulla eſtexcuſatio. A preſumpto ſic. Item qꝛ in cauſis criminalibus requiruntur probationes luce meridiana clariores. vt. l. ſciant. C. de probat. Preſumptus v̓o dolus non ſufficit: quia non debet quisex preſumptionibus damnari: niſi hoc exprimeretur: forte ex aliqua cauſa. vt. C. de adulterijs. legeſi qui adulterij. et in autentic. ſi quis ei. Lata culpa eſt deuiatio incircumſpecta ab ea diligentia: