Quinto. veniunt ſimplices priuilegiatarij .i. habētes priuilegia ꝑſonalia. nō realia. Sexto. veniuntomnes cyrographarij ꝓ rata nō attenta prioritateꝯͣctuū. qꝛ licitū eſt debitori ꝓpter cumulū creditorūfacere cām pͥoꝝ creditorū deteriorē. nō tn̄ dn̄ium:nechypothecā: nec pͥuilegiū hn̄tiū: vt. ff. de ſeꝑa. l.j. §. ex ꝯrio. Sꝫ no. ẜm Ray. ꝙ heres an̄ oīa p̄t deducere expēſas neceſſarias quas cā hereditatis fecit: ſiue ꝓ funere ſiue in teſtō vel hmōi. Et breuiterſi tota hereditas exhauriat̉ debitꝭ. dꝫ eē immunisa grauamine ſicut a lucro. C. de iure deli. l. ſcimus§. ⁊ ſi p̄fatam. Predicta vera ſunt de iure cōi. Tamen ſecus ẜm Archi. flor̄. vbi lex municipalis velſtatutum ciuitatis aliter diſponeret. Nam tunc illis eſt ſtandum etiam in foro conſcīe. ſi non ſit exp̄ſſe contra ius diuinum. qd̓ non defacili iudicandūeſt: niſi euidenter appareret contrariū. vnde in aliquibus ciuitatibus: vt florentie: fallēte aliquo mercatore ꝑ ſindicos inſtitutos a comitate ſuꝑ hmōi:vbi non ſufficiunt bona debitoris fallentis ad plene reſtituendum omnibꝰ: ſatiſſit vnicuiqꝫ ꝓ rataẜm facultates bonorum illius. ⁊ nō plus vni ꝙͣ alteri. niſi aliquibus priuilegiatis: vt mulieribus ꝓdotibus ⁊ hmōi. quibus plene ſatiſfit ante quēqꝫillorum. Nota etiam ꝓ declaratione ti. reſtitutionum. ꝙ quedam ſunt actiones ꝑſonales: quedamreales: ꝑſonales dicunt̉ que ꝑſonam tenēt obligatam ex contractu: vt in mutuo: locatione ⁊ hmōi:vel quaſi contractu: vt negociorum geſtio. tutele ⁊huiuſmodi. Aut maleficio: vt furti: et huiuſmodivel qͣſi maleficio: vt in iudice male iudicante ex imperitia ⁊ ꝓijciente de cenaculo qd̓ nocuit: vt inſti.de obli. Reales v̓o dicunt̉ q̄ ſequūt̉ rē ⁊ nō ꝑſonānec ꝑ eas dr̄ ꝑſona obligata: vt rei vēdicatio publicianā. ⁊ ſil̓es. Noͣ etiā ꝙ qͥs dr̄ eſſe obligatꝰ ex ꝯͣctuqͥ conſurgit ex voluntate ⁊ conſenſu partiū: vt em̄ptio. conductio: locatio: ⁊ ſimilia. Ex quaſi contractu qui eſt obligatō qua quis alteri tenet̉ ex officiovel facto aliquo licito: licet non interueniat exp̄ſſavoluntas amborum: vt tutela: cura: negociorumgeſtio. Ex maleficio dicit̉: vt rapina: furtum. ⁊ huiuſmodi. vel ex quaſi maleficio. quod dicit̉ quādonocumentum dat̉ preter propoſitum. vt de medico qui ex imperitia male curat vulnus. vel iudicequi ex imperitia ⁊cͣ. vel cum aliquis effundit ex feneſtra ⁊cͣ. inſti. de oblig. que ex quaſi deli. na.¶ An autem prius debeant reſtitui habita ex vſura ꝙͣ alia debita licito modo contractu: puta. honeſti mutui vel emptionis: vel alicuius alterius liciticontractus? Rn̄det Archi. flo. ꝙ non. Sed priusſatiſfaciendum eſt pro contractibus licite ⁊ voluntarie factis. Et eſt ratio: quia in reſtitutione debitorum non ſolum ſeruatur iuſticia. ſed etiam iniuria deo facta ⁊ proximo amouetur. Si ergo nō poteſt reſtituere vſuraꝫ niſi ſubtrahatur ius alteriusprotunc excuſatur a reſtitutōe. Propterea hoc eſtmagis violentum ſeu contra voluntatem eius cuidebetur aliquid ratione liciti cōtractus. ſcꝫ ſubtrahere ſuum creditum. qͣꝫ fuerit recipere vſuram abalio. propter hoc non videtur rationabile: vt de iuſto obſequio quod facit proximo in mutuādo. ſeuReſtitutio. xvj. Fo. CCXXV.expectando preciū rei vendite reportet incomodūet damnum quod contingeret hoc ſeruando. Itēqui dedit vſuram iam recepit comodum magnuꝫex mutuo ſibi facto. Et ideo debet ſibi ſufficere: vtvſurarius reſtituat ſibi vſuraꝫ cum poterit de ſuoet non de alieno. Et hoc niſi iura municipalia aliter diſponerent. quia in huiuſmodi ſeruanda ſūt.Sanctus autem Ber. tenet oppoſitum dicens. ꝙprius tenetur reſtituere que habuit per vſuram. ꝙque habuit per alios contractus volūtarie factos.Idem Ale. lom. Et dicit ꝙ hec voluntas vocaturconformata. Alia v̓o condicionata. Sed dici pōꝙ licet in contractibus ſit voluntas conformata qͦad contrahendum. non tn̄ quo ad retinendum idquod debet̉. Et prima opinio videt̉ equior. Similiter ſi heres habens legatarios ⁊ creditores. ⁊ nōvalens omnibus ſatiſfacere. tunc ſi debita ſunt cōtracta ꝑ eum qui fecit legata. debꝫ ſatiſfacere priuscreditoribus. ſiue ſint ex cōtractu vel quaſi. ſiue maleficio vel quaſi. Si v̓o debita fuerunt contracta ꝑheredem. tunc prius ſatiſfaciat legatis. qꝛ potioreshoc caſu ſunt legatarij qͣꝫ creditores. de hoc etiā vide sͣ. Hereditas.¶ Quid cū debitori petēti dilationeꝫ. Alius creditor vult dare. Alius non: ſed vult ꝙ cedat bonis?Dic ẜm Bar. in. l. cum ſolito. C. qui bo. ce. poſſ. ꝑl. illam. ꝙ an det̉ dilatio: vel admittat̉ ceſſio: ſtaturmaiori parti creditorum: inſpecto cumulo debiti:vel numero ꝑſonarū. ꝙ ſi vtriuſqꝫ eſt paritas. ſententia benignior eſt ſequenda. ſcꝫ ꝙ dilatio detur.Dire. tamen li. j. addit ꝙ reſpectu illoruꝫ qui nolūtdare dilatōꝫ tenet̉. ſtatiꝫ ſatiſfacere vl̓ cedere bonismaxime vbi leſi egent. ⁊ fame pereunt. Secus ergo dicendum eſt vbi leſi non eſſent in tanta neceſſiQuerit etiam Barto. in. d. l. cum ſolito. vtrumdebitor poſſit cedere bonis ſi vult. nō obſtante ꝙcreditores velint concedere dilationem quinquenalem. Azo in ſum. vt recitat idem Barto. videtur tenere ꝙ electio datur ipſi debitori ſi vult. aliter¶ Sed an obligatus ex maleficio: vt ex furto vl̓ rapina poſſit liberari ceſſione? Rn̄. videtur ꝙ nō deiure ciuili. Sed loco pecunie quam non poteſt ſoluere ſuſtineat penam corporalē: vt. l. fi. ff. de in iusvo. Et hoc poteſt intelligi quādo agit̉ de comodoreipublice. Secus autem ſi ageret̉ de comodo ꝑſone priuate. quia non debet homo fruſtra ſeuire inhominem ꝑ penam corporalem. qn̄ non poteſt ſoluere. Nam tunc ſufficit ꝙ liberet̉ ceſſione. ꝓ quovidetur tex. in. c. ſi res. xiiij. q. vj. et in. c. non ſatis.lxxxvj. diſt. ⁊ ibi Glo. dicit. ꝙ hodie ſi aliquis conuenitur ex maleficio. ⁊ nō eſt ſoluendo puniri pōtſcꝫ pena corꝑali. allegat. d. c. ſi res. ⁊. ff. d̓ pe. l. j. §. j.Et hoc caſu nō eſt ſubueniendum ei. nec redimenda eſt pena eius. qꝛ eius pena p̄cio redimi prohibetur .j. q. j. iubemus. Si autē conuenit̉ ex contractunō eſt cruciandus. ſed ſufficit ꝙ cedat bonis. C. qͥbo. ce. poſ. l. j.Sed pone ꝙ creditores nō ſunt in arta neceſſilate. ⁊ is qui tenet̉ reſtituere non poteſt induci ad