Preſtat cauſam efficacem ad nō reſtituenduꝫ excex officio etiā tenet̉. Secus ſi nō habet ptāteꝫ ſuꝑeum vel eos: qꝛ par in parem nō hꝫ imperiū. vt ine. innotuit. de elec.¶ Quero. vtrum ꝯfeſſor qui recipit ad ꝯfeſſioneꝫmanifeſtū vſurariū: ⁊ eum abſoluit ꝯtra formamdicti. c. ꝙͣqͣꝫ. teneat̉ ad reſtitutōeꝫ? Rn̄det̉ ꝙ ſi illevſurarius al̓s cautōneꝫ feciſſet vel ſatiſfeciſſet niſiiſte ſacerdos eum abſoluiſſet: ſaltē ad euitandumꝯfuſionē: tūc tenet̉. qꝛ p̄ſtat cām efficacē ad nō reſtituendū. Secus aūt ſi ille nullo mō ccutōneꝫ feciſſet. Et ẜm aliquos ille qui cautōeꝫ ſcienter recepit ꝓ minori quantitate ꝙ debebat vſurariꝰ: tenetur de reſiduo: de quo nō fecit cautōeꝫ. Si quis tamen in articulo extreme neceſſitatꝭ poſitꝰ nō poſſet cautōnem facere: vel in mari eſſet: tūc licite poſſeꝫ abſolui. de pe. di. vij. c. ſi quis. Sic tamen vt dictum eſt ꝙ extra ꝯfeſſionem inducat eum: vt corāteſtibus ꝯfiteatur debitū: vt ſic heredes cogi poſſint. Item idem dicendū eſſet quando vſurariusmanifeſtus effectus eſſet pauꝑ. ⁊ non haberet vnde reſtitueret: nec cautōneꝫ per ꝯſequens idoneāfacere poſſet: tunc abſolui poſſet: non ſeruata forpredicta tamē ad euitandū ſcandalū bonū eēt vthoc fieret de licētia ep̄i: vt dicit Arch. flo. in ſum.Quid ſi vſurarius manifeſtus impetret a papaꝙ poſſit libere teſtari: facta mentione ꝙ ſit vſurarius manifeſtus. vtrum per hoc poſſit libere teſtari: non ſeruata forma dicti. c. qͣꝫqͣꝫ. Bal. in. l. ſi quādo. C. de inoffi. te. dicit ꝙ non. per illum tex. quianon eſt veriſimile ꝙ papa voluerit tollere totalemdiſpoſitōeꝫ iuris cōis. Idem Lau.¶ Quero. nunquid manifeſtos ſepelientes vſurarios qui nō cauerunt vt ſupra teneantur ad reſtitutionem? Dic ꝙ ſi heredes ſatiſfeciſſent: aut ſaltēcauiſſent: aut promiſiſſent ſaltem ad confuſioneꝫeuitandam: vt dictum eſt: niſi ſacerdotes illum vl̓illos ſepeliſſent: tunc quia dant cauſam efficacemad nō reſtituendū: tenent̉. Secus econtra. Et dicit Ge. ꝙ etiam ſi nō ſepeliūt: ſꝫ fingūt ꝙ tales incurrūt penas dicti. c. quia hec ſil̓atio eſt in deluſuꝫſtitutōnis.Quid aūt de notarijs qui ꝯficiunt teſtamentavſurarioꝝ manifeſtoꝝ ꝯtra formā p̄dictam. an teneant̉ ad reſtitutōeꝫ? Et ideꝫ queri pōt de teſtibꝰ.Et dic ꝙ licet peccēt mortaliter: nō tn̄ tenent̉ ad reſtitutōeꝫ. qꝛ ut dictū eſt: talia teſtamenta ſunt ip̄oiure irrita. Et ideo nō p̄ſtant cauſam efficacem adnon reſtituendum: ita determinat Lau. Tales tamen notarij ſunt ꝑiuri.¶ An aūt vſurariꝰ manifeſtus poſſit eſſe teſtis inteſtamēto? Bal. in. l. j. C. de teſta. dicit ꝙ nō. Secus ſi eſt occultus: qꝛ viciū teſtis: occultum nō viciat teſtamētū.¶ Quero. qꝛ dictum eſt ꝙ nō valet teſtm̄ vſurarijmanifeſti niſi ẜuata forma p̄dicta. nunqͥd valeatcodicillus aut donatio cā mortis. An ſaltē valeatteſtm̄ qͦ ad legata ⁊ pias cauſas. Glo. in. d. c. ꝙͣqͣꝫ.dicit ꝙ licet teſtm̄ et codicillus videant̉ diuerſa etꝯſtitutio ſit penalis: tn̄ ẜm Guil̓. ⁊ Bar. etiam codicillus forma p̄dicta nō ſeruata. non tenet. ꝑ tex.Reſtitutio. x.in principio qui dicit in vltima volūtate. Et quiqlarge codicillus eſt teſtamētum. quia mentis teſtatio. al̓s facile eſſet illam conſtitutionem in hoc eludere. Et idem dicit glo. in qualibet vltima voluntate. Quo autē ad legata ad pias cauſas dicit Gevbi sͣ. ẜm. d. An. ⁊ Pet̓. de an. ꝙ in terminis. d. c.qͣꝫqͣꝫ. valet teſtm̄. dum tamē apparuerint ſigna cōtritionis in dicto vſurario manifeſto. Idem tenetLap. de caſte. Ex quo infert̉ ꝙ in caſu. d. c. qͣꝫqͣꝫ. vbivſurarius manifeſtus feciſſꝫ legata ad pias cauſaset deceſſiſſet penitens. qꝛ in eo apparuiſſent ſignicontritōnis. licet nō cauiſſet. valent tn̄ relicta tuncad pias cauſas. licet teſtm̄ ſit nullum. quia nō eratp̄ſtita cautio. Aduerte tn̄ ꝙ ſi donatio cauſa mortis fuerit in actu ſeparato ab ipſo teſtamento. itaꝙ tranſiſſet in ſpēm contractus. tunc forſan dicendum eſſet ꝙ bene valeret nō ſeruata forma. d. c. qd̓loquit̉ de vltima voluntate. Nam ⁊ donatio cauſa mortis in multis accedit cōtractui vt. l. ij. de le. j.In quo tn̄ eſſet aduertendum. an hec donatio cauſa mortis eſſet facta de omnibus bonis vel maioriꝑte. qꝛ tūc p̄ſumeret̉ facta ī fraudē dicte ꝯſtitutōisEſtitutio. x. Quo adimpedientes aliquem a conſecutiōe alicuius beneficij. Et primo querit̉. vtrūimpediens aliquem a conſecutōne alicuius beneficij teneat̉ ad reſtitutionem? Rn̄. ẜm Sco. et Ri.in. iiij. di. xv. ꝙ aut hoc fecit intentōe damnificādialium. aut conſulendi vtilitati ꝓprie. Primo caſuqͣꝫuis nō teneat̉ ad reſtituendū valorem bn̄ficij intotum. qꝛ multum intereſt inter habere ⁊ ꝓpe eſſe.maxime qn̄ poterat impediri. tenet̉ tn̄ damnificato ad intereſſe ad arbitriū boni viri. Scd̓o aūt caſunō tenet̉ ad aliquā reſtitutionē ſi illud bn̄ficiū ꝓcurauit ꝓ ſe ꝑ viam licitā ⁊ honeſtā. Exemplū. ſi p̄cido venas in fundo meo ꝑ quas deriuabat̉ aquaad puteū alterius intentōne nocēdi ſibi. teneor adreſtitutionē damni. Si autē hoc facio ſine fraudeintendens cōſulere vtilitati mee: vtputa. qꝛ mihieſt multū vtile facere murū. ⁊ nō pōt conueniēterpſi vera eſſet. vicꝫ qfundamentū fieri ſine p̄dictarū venarū p̄ciſione.nō teneor ad aliquā reſtitutionē. qꝛ tunc non damnifico alium iniuſte. qꝛ ius habeo faciendi vtilitatēmeā in fundo meo. Et ſicut dr̄. ff. de re. iur. l. nemoNemo damnū facit. niſi qui id facit qd̓ facere iusnō habet. Iſte aūt habet ius ꝓcurādi ſibi bn̄ficiū:ſeruatis circūſtātijs iuſtis atꝫ honeſtis. Tho. aūtꝑ alia verba dicit. ꝙ aut impediuit eū iuſte: vt intēdens honorē dei vel vtilitateꝫ eccl̓ie ꝓcurat ꝙ det̉ninit alocalteri digniori. Et tūc in nullo tenet̉. Aut impediuit iniuſte ex odio vel ꝓpt̓ vindictā ⁊ hmōi. Et tūcſi impediuit ne det̉ digno an̄qͣ firmatū ſit ꝙ det̉ eitenet̉ ad aliquā ꝯpēſatōnē iuxta arbitriū boni virinō tn̄ ad equalē. qꝛ illud nōdū fuerat adeptꝰ. ⁊ poterat multipl̓r impediri. Si v̓o īpedit ne det̉ poſtqͣꝫ iā determinatū ē ꝙ det̉: ꝓcurās īdebite reuocari tenet̉ ad reſtōem equalis. Et idē dicēdū ē de eoqui impedit aliquē a cōſecutione cuiuſcūqꝫ muneris. qd̓ honeſte habuiſſet.¶ Quid autem ſi quis impediat alium a