Areſtotelis
Foliolij
Inle vioNe vojriores. Cuiꝰ rō ē. qꝛ oīs oꝑatio eſt ab aliqua pon̄a cumnihil circa pͥncipiū agat ꝑ ſuā eēntiā. qͥncūqꝫ ergo ſunplures oꝑatōnes ad idē pͥncipiū oꝑatiuū ſiue ad eandēpon̄am nō reducibiles. tūc oportet ponere plures potētias ſiue plura pͥncipia illaꝝ oꝑationū. ſꝫ in aīalibꝰ ꝑfectis inueniunt̉ plures oꝑatōes ad idē pͥncipiū nō reducibiles. Primo em̄ inuenit̉ oꝑatō ī aīali qͣ cognoſcit ſenſibilia ẜſata ꝑ ẜſus exteriores ī abſētia ẜſibiliū. gͦ oportet ponere vnā pon̄am q̄ apprehēdit ẜſibile abſens. Aſenſibꝰ aūt exterioribꝰ ſolū ꝯp̄hendit̉ ſenſibile pn̄s. gͦ oportet ponere aliū ẜſum ſcꝫ ſenſum cōem. q̄ appreheditſenſibilia abſentia. Et qꝛ in materialibꝰ eadē pon̄a nōeſt bn̄ receptiua ſpēꝝ ⁊ retentiua. qꝛ humida ſūt bene receptiua. ⁊ ſicca ſūt bn̄ retētiua. gͦ oꝑtꝫ p̄ter ſenſum apihenſiuū qͥ ē receptiuus ſpēꝝ ponere potētiā reſeruatiuāſpēꝝ. ⁊ talis ē ꝟtus ymaginatiua q̄ reſeruat has ſpēs ꝑqͥs cognoſcit ẜſus cōis. ⁊ qꝛ in anīalibꝰ ꝑfectis inuenitvna alia oꝑatio .ſ. elicere intentōnes nō ſenſatas ex rebſenſatis. q̄ oꝑatio nō p̄t reduci ad ſenſus nūc dictos. gͦoportꝫ adhuc ponere ẜſum altiorē. Prīa ꝑs aſſumptoptꝫ exēplarit̓. qꝛ ouis ex ſpē lupi cognita vel viſa elicit hͨꝙ tale aīal ē inimicū ſue nature. q̄ inimicicia nō potuiſeſſe ſenſata ꝑ ſenſus exteriores. Patet qꝛ nō ē obiectūalicuiꝰ ſenſus exterioris. ⁊ qꝛ nihil ꝑcipit̉ ꝑ cōem ẜſumniſi ſenſibile ẜſatū ꝑ ſe. vel cōiter ꝓpter īmediatā ꝯiunctionē ẜſuū exterioꝝ ad ſenſum cōem. iō nō p̄t talis inimicicia eſſe cognita ꝑ ẜſum cōem. iō oportꝫ ponere ſenſum ſuꝑiorē. ⁊ ille ſenſus in brutis vocat̉ ꝟtus eſtimatiua. ⁊ in hoībꝰ ꝟtus cogitatiua q̄ eſt vniꝰ ſpēi in hoīe etin brutis. Sꝫ hꝫ diuerſa noīa. qꝛ hō hꝫ altiorē operationem ꝑ illam pon̄am qͣꝫ bruta ꝓpter cōiunctionem intellectus. qꝛ oportꝫ iſti potētie apprehēſiue ꝯiūgere vnampon̄am reſeruatiuā ſpēꝝ. iō qͣrta potētia adiungit̉ .ſ. memoria que cōſeruat illas ymagines ꝑ qͣs ꝟtus cogitatiua cognoſcit.Querit̉. vn̄ p̄t haberi ex Areſto. ꝙ ſint qͣttuor ſenſusinteriores Dd̓m ꝙ de ſenſu cōi manifeſtū ē cū Areſto. ponat duos actus eius. vt dictū eſt. Etiā fundamētum ꝟtutis ymaginatiue pōt haberi ex iſto textu. quiadicit Areſto. ꝙ abeūtibus ſenſibilibꝰ adhuc manet ſenſus. Ex quo arguit̉ ꝙ ſenſibilia manēt in ſenſibꝰ in eoꝝabſentia. ſed nō manet niſi ꝟtute ymaginatiua. gͦ ⁊c̄Quo ad alios ſenſus pōt dici ꝙ Areſto. de eis loquiſ̉in fine capl̓i ſequentis circa diffinitionem fantaſie. vbiAreſto. dicit ꝙ aīalia multū oꝑant̉ ẜm fantaſiam. fantaſia aūt determīata pͥncipal̓r eſt actus virtutis cogitatiue ſeu eſtimatiue. Et qꝛ oportꝫ circa quēcūqꝫ ſenſumcognitiuū etiā cōiūgere potētiā reſeruatiuā. ergo opotet adhuc ponere aliū ſenſum qui reſeruat tales ſpēsqͣs fit talis fantaſia. Et ideo qͣꝫuis in hoc textu Areſto. ſolum ponit fundamētū duoꝝ ſenſuū. ſcꝫ ſenſus cōmunis ⁊ ꝟtutis ymaginatiue. tn̄ in ſequētibꝰ ponit eſtimatiuā ſeu cogitatiuam ⁊ memoriā.Querit̉. qͥd ſit obiectū ſenſus cōmunis Dd̓m ꝙquāto aliqͣ pon̄a ē altior tāto hꝫ cōius ⁊ altiꝰ obiectuꝫcū ergo ẜſus interiores ſint altiores exterioribꝰ etiā habēt cōiora obiecta. Obiectū āt ẜſus exterioris ē ſenſibile ꝑ ſe ꝓprium. ergo obiectū ſenſus cōis erit ſenſibile ꝑ ſeẜſatum ſiue ꝑ ſe cōiter ſiue ꝓprie. ⁊ addit̉ (ꝑ ſe) ꝓpt̓ ſubſtātiā ꝑticularē q̄ ē ẜſibile ꝑ accn̄s. qꝛ talis non cognoſcit̉ ꝑ ẜſum cōem. ſed ꝑ ꝟtutē cogitatiuā. Cuius obiectū eſt ſenſibile in cōi qd̓ etiā cōtinet ſub ſe ẜſibile ꝑ ac-
cidens. qꝛ talis pon̄a ꝯgnoſcit ſenſibile ꝑ accn̄s. cū eīͣ eſtſup̄ma pon̄a ſenſitiua ſic hꝫ ꝯmuniſſimū obiectū qd̓ eſtſenſibile Obiectū vero intellectꝰ hūani eſt qͥdditas reimaterialis. Obiectū intellectꝰ āgelici ē ens creatū. Obiectū aūt intellcūs diuini eens inqͣꝫtū ens. Sꝫ ſi q̄rat̉ deobiecto ꝟtutis ymaginatiue. ⁊ de obiecto ꝟtutis memoratiue Qd̓m ꝙ virtus ymaginatiua ⁊ ſenſus cōmunis hn̄t idē obiectū ſub diuerſa ratōe qꝛ ꝑ ſe ſenſibile ꝑ ſeſenſatum vt eſt app̄hēſibile .i. cognoſcibile ē obiectū ſenſus cōis. ſꝫ vt reſeruabile ē obiectū ꝟtutis ymaginatiueSic etiā idē eſt obiectū ꝟtutis memoratiue ⁊ cogitatīeſub diuerſa tn̄ rōe vt dcm̄ eſt de ſenſu ꝯmuni ⁊ de ꝟtuteymaginatiua. Et rō iſtiꝰ eſt. qꝛ illa (que cognoſcit ſenſus cōis) illa reſeruat virtus ymaginatiua. ⁊ que ꝯgnoſcit ꝟtus cogitatiua illa reſeruat virtus memoratiuā etſic hn̄t idē obiectū natural̓r ſꝫ ſunt alia directa formal̓r.¶ Querit̉. qui ſunt actus iſtoꝝ ſenſuū. At pͥmo qͥs ſitactus ſenſus cōis Dd̓ꝫ ꝙ hꝫ tres actꝰ. Primꝰ ē ꝯgnoſcere actus ſenſuū exterioꝝ Scd̓us ē pouere drām int̓ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuum. Tercius ē ꝯgnoſcere ſenſibilia ꝑ ſe cōia. ⁊ iō magnitudo motꝰ ⁊ nūerus ꝑ ſe cognoſcūtur ꝑ ſenſuꝫ interiorē ⁊ etiā ꝓprie. ꝑ ſenſuꝫ aūt exteriorem cognoſcūtur ꝑ ſe ſꝫ nō ꝓprie. actus em̄ ꝟtutis ymaginatiue ē reſeruare illas ſpes ſiue ymagines quibꝰ cognoſcit ſenſus ꝯmunis. eſt em̄ illa pars magis ſicca in quaeſt virtus ymaginatiua qͣꝫ illa in qua eſt ſenſus cōis. etideo eſt aptior pro reſeruatōne ſperum.¶ Querit̉. quot ſunt actus ꝟtutis cogitatiue Qd̓mꝙ qͣtuor Primus eſt cognoſcere om̄ia illa q̄ ꝑ ſenſuꝫ cōmunē aliquo. mō ꝯgnoſcipn̄t. quia quicquid pōt virtꝰinferior. hoc poteſt virtus ſuperior et cum hoc plus.Scd̓us actus eſt elicere ex ſpēbꝰ ſenſatis intentōnes nōſenſatas. Tercius actus eſt ꝯgnoſcere ſubſtātias ꝑticulares. ⁊ ratio illius eſt qꝛ ꝓpter ſuꝑioritatē ꝟtutis cogitatiue ſpēs ſenſibiles ꝑ quas ſenius īferiores ꝯgnoſcit ſenſibilia ꝓpria ⁊ cōia deiata ad illā pon̄am ſunt pͥncipiumꝯgnoſcēdi ſubſtātiā ꝑticularē Quartꝰ actꝰ eſt qui conuenit ꝟtuti cogitatiue ẜm ꝙ ē cogitatiua id eſt ẜm ꝙ eſtin hominibus. cognoſcere ſcꝫ naturam indiuiduataꝫ ſiueſingularizatā ſicut hoīem in ſorte. Iſta em̄ virtus cogitatiua ex redūdantia rōnis etiā ꝯponit ſpēm cū intentone.vl̓ ſpem cuꝫ ſpē. ⁊ intentōeꝫ cum ſpē. ⁊ elicit ex vno ꝑticl̓ari alteꝝ ex qͦ actu vocat̉ rō ꝑticl̓arꝭ ſic̄ pꝫ ī actu remīſcētie¶ Queritur. qͥd ſit ſpēs ⁊ quid intentio Qd̓m ꝙ ſpecies. ſequa hic loquimur eſt ſil̓itudo rei ſenſaterelicta in ſenſibus exterioribꝰ. ſic em̄ prius dictū eſt ꝙ resviſibilis exterior facit ſuam ſil̓itudinē in viſu. q̄ ſil̓itudovlterius facit nouam numeralem ſil̓itudineꝫ inſenſu cōmuni. ⁊ ab illa ſil̓itudine diffunditur alia ſil̓itudo ad virtutem ymaginatiuā Illa ergo ſpēs ſic exiſtēs in ſenſibꝰ īterioribꝰ. vocat̉ ſpēs ſenſata. qꝛ eſt ſpēs rei ſenſate ⁊ ꝑ ſenſuꝫ pn̄tate Elicere ergo ſpēm nō ſenſatā ex ſpēbꝰ ſenſatis ē elicere aliqd̓ intus tentū in ſpēbꝰ. qd̓ ꝓpter ſpūalitatem ⁊ efficatiā ſenſus ſuꝑioris ꝯgnoſcit̉ a ſenſu ſuꝑiori. ⁊nō ab inferiori. Exēpli grā. illa ſpēs (que fuit pͥus reſeruata in ꝟtute ymaginatia) diffundit aliam numeralemſil̓itudinē ad ꝟtutem cogitatiuā. ⁊ ibi exn̄s repn̄tat aliqd̓ altius qͣꝫ prius repn̄tabat inſenſu cōi. vt ouis habēsſpēm lupi in ſenſu ꝯmuni ꝑ talem ſpēm repreſentat̉ figūra lupi ⁊ color. ſed illa ſpecies exiſtens in virtute eſtimatiua ouis repreſentat inimicitiam. ⁊ ſic inimicitia dicitur intentio. quia elicitur ex ſpecie ſenſata per ſenſum.