AnnoVIIAn chrlad Oudi ¶ LiberCaptiuitasepiſcopatus ſedes cum Turinenſi coniuncta poſtea fuit.Eporedia ciſalpine Gallie haud magna vrbs a romano populo ꝯtra gallos iufeſtosvt Plinio placet: Sybillinis libris admoniti ꝯdita ē. Que vt idē Plinius affirmata bonis equoꝝ domitoribus lingua gallica Eporedia appellata fuit. Hec in auſtraliore parte Italieqꝫ finibus in colle quaſi faucibuſqꝫ vallis Auguſte p̄torie ſita eſt.⁊ loci ꝯmoditate ſatis munita in ſiniſtro habēs arce: ī qua ⁊ maiꝰ tēplū beate v̓ginidicatū ꝑuetuſtū habet: vbi ⁊ reliquie diuī Beſſi vrbis ep̄i p̄cipuo ab accolis vene-rāt̉ honore. Duria fluuius ex valle deſcendēs hāc interſecat: ex quo maxima lignorū vis perducitur. In hac vrbe Auguſtus Ceſar deletis funditus Salaſſis popu-lis oēs ſb̓ corona eos vendidit: que (vt Strabo ait) fuerat romanorū colonia. Eiusager a meridiana plaga frugibus ſatis abūdat. A ſeptētrionali v̓o vix vllaꝫ (p̄ter caſtaneas) fructiferam arbore ꝓducit: ſꝫ optima ꝓ pecoribus alendis habet paſcua: eꝗbus caſeus ēt ſalaſſus nūcuſqꝫ antiquū nome retinens ibidē abundat̉ꝭ: ⁊ pannusaſper. Hec vrbs regionē habet inter duas durias Canepecij noīe appellatā: ī quatres nobiliſſime familie oppida poſſidēt: videlicet Ualpergani: ſancti Martini: ⁊Georgij comītes viri prepotētes: ⁊ multarū v̓tutum: rerūqꝫ experiētia celebres munificentiſſimi: necnon ⁊ ad omnes perhumani.Auguſta Italie urbs ultimus terminus ab Auguſto pretore ibideꝫ prius poſito Auguſta pretoria nūcupata trigeſimo ferme ante chr̄i aduētū perhibet̉ inſtaurata. Etſunt ꝗ dicant eaꝫ Octauiā Auguſti iuſſu eo in loco quo Terētius Uarro tūc imperator ꝯtra Salaſſos caſtra habuerat fuiſſe ꝯditam: ⁊ ibidē primū pretorē romanūpoſuiſſe. Hec non ignobilis habet̉ ciuitas: ⁊ iuxta geminas alpiū fores ſita graiasatqꝫ peninas: ꝗbus Herculem ⁊ penos trāſiſſe Plinius aſſerit Graios opinari: ⁊apd̓ eā inciſus fuit marmore titulus ille pergrādis populos enumerans: quos Ce-ſar Auguſtus ī hiſdē alpibus ſb̓egit: graias atqꝫ peninas nūc appellāt. alterā mōteꝫIouis: vbi monaſteriū nobiliſſimū ē ſancto Bernādo dicatū. Alteraꝫ columnā Iouis: qua itur ad vallem Trātaſie ſabandienſiū. Nā eū Terentius Uarro ea in valle trigintaſex milia cecidiſſet: ⁊ reliquos captos ſb̓ haſta vendidiſſet Ceſar Auguſtus tribus milibus romanoꝝ eo miſſis vrbē hanc habitandā tradidit. Eius ꝯual-les profundiſſime ſunt: ⁊ dudum auri fodinas habuere: quas Salaſſi poſſidebant:propter que aſſidua prelia gentes ille cōferebant: donec a romanis penitus deleteſunt. Hec autem ciuitas dudum Sabaudiēſium duci paruit.Uercellas ciſalpine gallie vrbem ante troianum excidiū: vt Sicardo cremonenſiplacet ꝯditionis haud magnū ſumpſiſſe principium ꝯſtat. Naꝫ autor idē refert quādam nobiliſſimā troianam Uenerē nomine cū Elicio filio ante vltimam Troie captiuitatem in Italiam veniſſe: que per deuia queqꝫ diſcurrēs nō longe a montibꝰin torrente Ceſia ꝯſedit: ⁊ paruā ibi domū ſibi extruens Cellā appellauit. Quamquideꝫ v̓cellenſeꝫ ciuitatē autumati ſunt: dicētes Uercella quaſi veneris cella. Eaenim a Martiali poeta Apollinea appellata ē: quā Plinius in. 3º. a Saluijs lybicisortam tradidit. Tenuerūt aūt Saluij populi mōtes Nicee ſuperuenientes: de hacvrbe in geſtis Euſebij eiuſdeꝫ epiſcopi habet̉: ꝙ ligurie ciuitatū primatū tenuerit.Ex quibus v̓bis multi intulerūt: ꝙ metropolis fuerit ⁊ archiepiſcopalis ſedes: qd̓nō de iure aut antiqua ꝯſuetudine fuit: ſꝫ caſu vrgente: ⁊ ad tēpus. Nā cū Arrianapeſtis inualuiſſet: ⁊ quidā archiepiſcopus Arrianus Auxētius nomine tūc mediolanēſi eccleſie p̄eſſet Syricius papa Enſebiū v̓cellenſem ep̄m ſuꝑ oēm ꝓuinciā legatum generalē inſtituit. Sꝫ Auxētio mortuo Ambroſius archiepus cōſtitutus ē: ⁊Euſebij iuriſdictio ceſſauit: de hac vrbe Plinius ait: Extat lex cēſoria Uintimiliarium aurifodine: que in v̓cellenſi agro cauabat̉: ne plus quinqꝫ hominum in opereaurū faciendi publicam haberēt. Magno autem decori Uercellarum vrbi fuit concilium celebratū ꝯtra Berēgarium turonenſem archidiaconuꝫ ſb̓ Leone nono pō-tifice romano: de quo loco ſuo dicemus. Hec ciuitas poſt varios caſus: variaſqꝫ diſceptationes ab annis ducētis citra adeo lacerata fuit vt duobus in caſtellis diui-ſa fuerit. Nūc āt inſtaurata maximis menibus ambit̉: ⁊ monaſterioꝝ: temploruꝫ:edium ⁊ arcis regie edificijs exornatur. Forūqꝫ nō vulgare habet. Multis p̄terea