II

locorū rectores poſſint ſub quo maluerint iudice conuenire.Eleſtinus tertius.Uod cle̓ricis: ⁊ infra. Mādamus: quatenus ſiquas cās pecuniarias clerici pariſius commorātes habuerint contra aliquos vl̓ aliqui contra eos: ipſas iure canonicodecidatis. Nnocentius tertius.ercell̓. epiſcopo.Icet ex ſuſcepto: ⁊ infra. Mādamus: quatenus ſiquando alaicis vercellen̄. litteras ſuper rebusprecipue que forum ſeculare contingunt a ſe. apo. contigerit impetrare:ſub ap. ob. decernas auctoritate noſtra irritas ⁊ inanes: dumodo cōſules ⁊ cōe de ſe conquerētibus in iudicio ſeculari exhibeāt iuſticie complementuꝫ. Liceat tamen ipſis quiſub eiſdem conſulibus taliter duxerint contendendū: ſi ſe in aliquo ſenſerint p̄grauari: ad tuam ſicut hactenus ſeruatū eſt uel ad noſtraꝫ ſi maluerit audiētiā appellare: hoc preſertim tempore quo vacante imperioad iudicem ſecularem recurrere nequeunt: qui a ſuperioribus in ſua iuſticia opprimuntur. Si vero conſules iuſticie tanqͣꝫ merito ſuſpecti fuerint recuſati corā arbitris cōiter ele-

ctis de cauſa ſuſpitionis agatur: q̄ ſiꝓbata fuerit eſſe iuſta: ad te vel acnos ꝓ iuſticia recurrat̉: ſicut ſuꝑiuseſt expreſſum. ¶ Dem archidiac̨ono ⁊ theſaurario turonen̄.X tenore litterarū comitis britanie eſt noſtris auribus intimatum: ꝙ cum cauſam que īter mulierem nobilem .f. ⁊ j. de meduanoſuper hereditate ſua noſcitur agitarivobis commiſimus terminandamipſe comes eidem mulieri: cum tamipſa qͣꝫ p̄dictus .j. eſſent de foro ipſius: mandauit: ut cām deferrēt ad ipſum: ꝓmittens eideꝫ: ꝙ faceret ei iuſticie plenitudinem ēxhiberi: ⁊ infraNos igitur attendentes: ꝙ ſic ſumꝰviduis in iuſticiā debitores: ꝙ alijsiniuſticiam facere nō debemus: mādamus quatenus: niſi ſit talis cauſaque ad eccleſiaſticum iudicem pertinere noſcatur: ei ſuperſedere curetis: dummodo per iudicem ſecularem ſuam iuſticiam poſſit obtinerealioquin non obſtante ipſius cōtradictione cauſam ipſam ratione preuia terminetis. ¶ Dem piſano archiepiſcopo.Idiligenti: ⁊ infra. Aſſeruiſtite uſqꝫ ad hec tempora tenuiſſe ꝙ licitū ſit clerico renuntiare ſaltē

vſur̄. cum tu. hereſis ſimonie ꝑiurii ⁊ adulterii: hec ꝑtinent ad eccleſiaꝫ⁊ conſimilia: ⁊ de quocunqꝫ peccato. sͣ. d̓ iudi. nouit. ⁊ hoc quod h̓ dici introductum eſt in fauorem eccleſie. ⁊ quia hoc dicit ſpecialiter d̓ malefactoribus: ꝙ poſſint conueniri ſub quo iudice velint: ſecus videturi ītelligendum d̓ alijs: ꝙ coram ſuo iudice ſint trahendi: dummodoibi poſſint ſuam iuſticiam conſequi. vtdicitur. sͣ. e. ex tranſmiſſa. quia quod d̓vno concedit: d̓ alioprohibere videtur.xxv. di. qualis cumſuis concordan. niſiconſuetudo contrarium inducat. vt dicitur. sͣ. e. ſi clericus.Uod clicis.quos etiālaicos. ⁊ eſt ſpāle pariſius: vbi ep̄us hꝫtemporalem iuriſdictionē ⁊ gerit vicemcōmitꝭ. vnde ⁊ precobannum tibi nunciat nomine ep̄i ⁊ regis. al̓s laici debentī cauſis pecuniariiscoraꝫ ſuo iudice cōueniri: nec tractareỉibi cauſa iure canonico: ſed ciuili: ſiueiuregentium: vel iure municipali. ſꝫ cāetractandi inter clericos ⁊ laicos quosconueniunt: vl̓ ſi cōueniantur iure cano(nico non ob. cōſuetudine.Icet iuſticie. ꝯplementum. Ergo quouſqꝫ ad ſententiam ꝑunitur: ſemper eſt in pendenti: an valeat reſcpͥtum. jͣ. c. ꝓx. ⁊ sͣ.e. ex tranſmiſſa. quandoqꝫ .n. reſcriptum eſt in pendenti. sͣ. d̓ reſcrip. ſib ¶ Quo vacante. Iſte eſt ergo vnus caſus: in quo iudex eccl̓iaſticuspoteſt ſe immiſcere ſeculari iuriſdictioni .ſ. cum ſuperior non inueniturAlius eſt cum iudex ſecularis negligit facere iuſticiam: vt h̓. v̓. dumodo ⁊cͣ. ⁊. jͣ. c. ꝓx. ⁊. c. ii. arg. xxiii. q. v. adminiſtratores. Tertius eſt: cuꝫaliquid ambiguum fuerit ⁊ difficile ⁊ inter iudiceſ variatur. jͣ. qui fi. ſintleg. c. per venerabilem. circa medium. Quartus eſt: in oī crimine eccleſiaſtico: puta vſura ſacrilegio ⁊ ſimilibus. vt. vi. q. ii. c. i. ⁊. xii. q. ij. nulliliceat. ⁊. jͣ. d̓ vſur̄. quoniā. Quintus eſt cum ꝑ denunciationem crimīscauſa defertur ad iudicem eccl̓iaſticum. sͣ. ti. ꝓxi. nouit. Itꝭ rōne ꝯnexiatis: vt in dote. jͣ. d̓ dona. inter vi. ⁊ vxo. d̓ prudentia.c ¶ Ad te vel ad nos. Contra. jͣ. d̓ ap. cum ſpeciali. ⁊ sͣ. e. ſiquis cōtraclericum. vbi ordinarius recuſatus ꝯmittit cām. Sol̓. illa ꝯtineret iusꝯmune: ⁊ qd̓ hic dicit locale eſt d̓ recuſatione iudicis ordinarij ⁊ delezati. ⁊ d̓ illis habes. jͣ. d̓ ap. ſcd̓o requiris. ⁊. c. cum ſpāli.X tenore. exhiberi. ⁊ quia iudices nihilominus ꝓcedebant inAcauſa. comes ſignificauit h̓ domino pape.e ¶ In iuſticia. jͣ. de dona. inter vi. ⁊ vxo. nuper. Per h̓ patet: ꝙ cauſaviduarum non pertinet pͥncipaliter ad eccl̓iaſticum iudicem: lꝫ ꝑtineatad eccleſiam quantum ad ꝓtectionem. vt. lxxxvii. di. c. i. ⁊. ii. immo adiudicium ſeculare ſpectant pͥmo cauſe viduaꝝ pupilloꝝ ⁊ orphanoruꝫxxiii. q. v. regum. ⁊. q. iii. ab imꝑatoribus. ⁊. C. quando impe. inter pu.l. vna. ſecundario quantum ad defenſionem ad eccleſiam ſpectant. xx.iii. q. v. adminiſtratores. ⁊. jͣ. d̓ cenſi. licet. ⁊ cauſa viduarum ⁊ aliarummiſerabilium perſonarum ſpectat ad eccleſiam: vbi agit̉ de iniuria ſiuede violentia eis illata. xxiiii. q. iii. ſiquis d̓ potentibus. ⁊ ſic intellige. jͣ.e. ex parte. vbi papa cōmittit cauſam vidue ſuper violentia irrogata. ⁊ſic poteſt intelligi. jͣ. de verbo. ſig. ſuper. §. vlt. ⁊ precipue circa dotes: vtin predicta decre. nuper. cauſa peitentium ad eccleſiam ꝑtinet. xi. q. i.

aliud. hereſis ſimonie adulterij cum agitur ad ſeparationem matrimonij. jͣ. vtlite non ꝯteſta. c. i. ⁊ sͣ. d̓ ꝓcura. tue. ⁊ alie d̓ quibus dicetur in ſe. notula. ⁊ indirecte ratione peccati oēs cauſe ꝑtinent ad eccl̓iaꝫ. vt. sͣ. ti. ꝓx. nouit.f ¶ Eccleſiaſticum iudicem. ſicut ſunt cāe matrimoniales. sͣ. d̓ offi. dele. cāꝫ matrimonij. ⁊. jͣ. d̓ ꝯſang. ⁊ affi. ex litteris. Item cauſa natiuitatis alicuius. jͣ. ꝗ fil̓.ſint leg. lator. ⁊. c. cauſaꝫ. Itꝭiuriſpatronatus. sͣ. de iudic.quanto. Item decimarum.jͣ. d̓ deci. per totum. Itꝭ cauſa vſurarum. jͣ. de vſur̄. qm̄.⁊ per totum. ⁊ alia plura: vtvt dictum eſt. sͣ. e. cum ſit. ⁊.c. licet.g ¶ Terminetis. per litteraspͥus impetratas: vt incipiātvalere ex nunc quo ad effectum. sͣ. de offi. deleg. c. iii. §.i. ff. de leg. iii. l. i. §. i. C. d̓ dona. inter vi. ⁊ vxor. donationes. ⁊ sͣ. de reſcrip. eam te.Interim .n. iuriſdictio dormit. ſic. sͣ. d̓ reſcrip. paſtoralis. in fi. Uidetur eniꝫ committi cauſa ſub conditione:ſi iuſticia coram ſeculari haberi non poſſit. arg. jͣ. d̓ iureiur̄. quemadmodum. ſicutꝯgnitio principalis cāe ſubꝯditione committitur in cauſa appellationis. jͣ. d̓ appel.vt debitus. ſic. sͣ. d̓ off. dele.inſinuante. ⁊. ff. d̓ iure dot.ſtipulationem. Qd̓ autē lr̄eque ab initio nō valent: poſtea conualeſcant. eſt arg. sͣ.de reſcpͥ. ſi aūt. jͣ. de conuer.coniug. placet. ff. de iniuſtorup. ⁊ ir. teſta. cum in ſecundo. ff. de liber. ⁊ poſthu. ſiquis poſthumos. in pͥn. ⁊. ff. d̓ pig. ac. ſi in rem. §. vlt. ⁊ sͣ. de elec. ꝙ ſicut. Ar.ꝯͣ. sͣ. d̓ elec. dudum. vbi de hoc. ⁊. jͣ. d̓ ꝓba. poſt ceſſionem. Item hic habes ꝙiuriſdictio ꝑditur ꝑ negligentiam: ſic. sͣ. d̓ offi. deleg. prudentiam. in fi. ⁊ sͣ. deoff. or. ſignificauit. ⁊. c. licet. ⁊ ſic littere iſte ſunt in pendenti: quouſqꝫ appareatd̓ negligentia iudicis ſecularis. sͣ. e. c. ꝓxi. ſicut in pendēti eſt. an in ſenatuſcō.macēdo. ꝯmiſſum ſit. ff. ad macedo. l. i. §. ſi pendeat.Idiligenti pͥuatorum. Sic ergo patet: ꝙ pͥuatorum pacto iuri publico nō derogatur. ff. d̓ pac. ius publicum. ⁊. l. inter debitorem. .sͣ. d̓ arbi. cū tp̄e. ⁊. jͣ. d̓ ſen. ex. ꝯtingit. i. nemo .n. ius publicum remittere poteſt aliquibus pactionibus: nec mutare formam antiquitus ꝯſtitutam. ff. d̓ admi. tuto.quidam decedens. ⁊. jͣ. d̓ teſta. requiſiſti. ⁊ nemo poteſt facere: ꝙ leges in teſtamento ſuo locum non habeant. ff. d̓ leg. i. nemo. ⁊. ff. ad. l. falſi. quod d̓ bonis§. i. ⁊. C. d̓ condi. inſer. l. ii. ⁊. C. d̓ iura. ca. l. vlt. §. ſꝫ quia. ⁊. x. q. i. ſic quidam. ff.d̓ poſtul̓. quos ꝓhibet. jͣ. d̓ excep. c. exceptionem. Arg. ꝯtra. ff. d̓ pact. paciſci.⁊. l. pactum int̓ heredes. ff. a quibus ap. non licet. l. i. in fi. ⁊. §. i. ⁊. C. d̓ tempo.ap. l. vlt. in fi. ⁊. ff. d̓ fer. l. i. ff. d̓ mino. ſi iudex. ⁊. jͣ. d̓ regū. ad apoſtolicam. ⁊. jͣ.d̓ priuil. ſi de terra. ⁊. c. accedentibus. ⁊. C. d̓ pac. ſiquis in conſcribendo. vbi videtur expreſſum. ⁊. jͣ. e. dilecti. Super hac ꝯtrarietate dicas: ꝙ illi iuri: quod ētantum introductum in fauorem aliquorum bn̄ poteſt quis renunciare. Sedſi aliquod ius introductum eſt in fauorem quorundam: pro publica vtilitateipſorum: ⁊ odio aliorum nullus poteſt tali iure renunciare. tale eſt hoc d̓ quohic agitur: quod introductum eſt non tam in fauorem clericoruꝫ qͣꝫ in odiumlaicoꝝ. ipſi .n. clericis opido ſunt infeſti. vt. ii. q. vii. laicos. ⁊. c. laici. ⁊ tale eſt illud. xvii. q. iiii. ſiquis ſuadente. quia ei renunciare non poteſt. jͣ. d̓ ſen. ex. contingit. ſicut potes videre in ſimili. mulier poteſt renunciare vell̓. quia in fauorēipſius tm̄ introductum eſt. ff. ad vell̓. l. vlt. §. pe. ⁊. C. e. titu. iubemus. ꝓpter infirmitatem ſexus. C. ad vell̓. ſi ſine. ⁊. ff. eo. l. ii. §. v̓ba. ſed macedo. non poteſt renunciari: quia illud in fauorem quorundam introductum eſt: ⁊ in odium creditorum. ff. ad macedo. ſed etſi pat̓. in fi. Similit̓ bn̄ficio reſtitutionis nō pōtrenunciari: quia tam in fauorē qͣꝫ in odium introductum eſt. Licet ſit argu. ꝯͣ.ff. d̓ mino. ſi iudex. Item ⁊ alia ratio ꝯſueuit aſſignari: qͣre non poſſit clericusin alium iudicem ꝯſentire. qꝛ preiudicatur ep̄o ſuo: ſine cuius conſenſu iurare