9 0

ſati: coram arbitris cōmuniter electis de cauſa ſuſpitionis agat̉: queſi probata fuerit eſſe iuſta: ad te vl̓ad nosª ꝓ iuſticia recurratur ſicutſuperius eſt expreſſum.Dem archidiacono ⁊ theſaurario turonen̄.¶ Uidua laicum corā iudice eccleſiaffico ꝯuenire non pōt niſi ſupercauſa eccleſiaſtica vel in defectumiudicis ſeculariE tenore litterarum comitisbritanie eſt noſtris auribꝰ intimatum: ꝙ cum cauſam que intermulierem nobilem .ſ. ⁊ .i. de meduano ſuper hereditate ſua noſcituragitari vobis commiſimus terminandam: ipſe comes eidem mulieri: cum tam ipſa qͣꝫ predictus .i. eſſent de foro ipſius mandauit: vtcauſam deferrent ad ipſum promittens eidem ꝙ faceret ei iuſticieplenitudinem exhiberiᵇ: ⁊ infra.Nos igitur attendentes: ꝙ ſicſumus viduis in iuſticiaᵉ debitores: ꝙ alijs iniuſticiam facere nondebemus: mandamus quatenusniſi ſit talis cauſa que ad eccleſia-

ſticumᵍ iudiceꝫ pertinere noſcaturei ſuperſedere curetis: dummodoper iudicem ſecularem ſuam iuſticiam poſſit obtinere: alioquin nonobſtante ipſius ꝯtradictione cāmipſam ratione preuia terminetisᵉ.Dem piſano archiepiſcopo.¶ Clericus non poteſt cōſtituereſibi iudicem laicum etiam ſi proprium iuramentum ⁊ aduerſarij conſenſus accedat.¶ Idiligenti: ⁊ infra. Aſſeruiſtite vſqꝫ ad hec tempora tenuiſe quod licitum ſit clerico renunciare ſaltem in temporalibus cauſis iuri ſuo: ⁊ ſibi laicum iudicemconſtituere: preſertim vbi aduerſarij voluntas accidit: ac tenere iuramentum ſuper hoc interpoſituꝫreſpondiſti. y Immemor conſtitutionis qua cauetur pacto priuatorumᶠ iuri publico minime derogari. Cum ergo ius hoc in mileuitaten̄. et carthaginenſi cōcilijsᵍ ſiſpecialiter promulgatum: ne clericiʰ clericos relicto ſuo pontifice aciudicia publica pertrahantˢ: alioquin cauſaꝫ perdantⁿ ⁊ a commu-

tuū fuerit ⁊ difficile: ⁊ inter iudices variat̉. jͣ. ꝗ fi. ſint legi. c. ꝑ. venerabilem. circa medium. Quartus eſt in omni crimine eccleſiaſtico puta vſuraſacrilegio ⁊ ſimilibus: vt. vi. q. ij. c. i. ⁊ xij. qō. ij. nulli liceat. ⁊. jͣ. de vſur.quoniam. Quintus eſt cum ꝑ denūciationem crimīs cauſa defertur ad iudicem eccleſiaſticum. sͣ. ti. ꝓxi. nouit. Item rōne cōnexitatis: vt in dote. jͣ.de dona. inter vi. ⁊ vxo.de prudentia.Ad te. vel ad nos.Cōtra. jͣ. de appel. cumſpeciali. ⁊ sͣ. eo. ſi quiscontra clericuꝫ. vbi ordinarius recuſatus cōmittit cauſam. Sol. illa contineret ius ꝯmune: ⁊ qd̓hic dicit locale eſt de recuſatiōe iudicis ordinarij. ⁊ delegati. ⁊ de illishabes. jͣ. de appella. ſecundo requiris. ⁊. c. cumſpeciali.¶ Siblaſiut. nam inpͥma ponit̉ comitis ꝯqueſtio. ī ſcd̓a pape ꝓuiſio.Secunda ibi: nos igiturq̄ tria facit: reddit cāꝫ: ſuꝑſederi mādat: duos caſus excipit. ab. ſi.b ¶ Exhiberi. ⁊ qꝛ iudices nihilominus procedebāt in cā comes ſignificauit hoc dn̄o pape.c ¶ In iuſticia. jͣ. de doā. inter vi. ⁊ vxo. nuꝑ.Per hoc patet ꝙ cā viduarū nō ꝑtinet pͥncipaliter ad eccleſiaſticuꝫ iudicem. lꝫ pertineat ad eccleſiam quantū ad ꝓtectionē. vt. lxxxvij. di. ca..i. ⁊. ij. īmo ad iudiciumſeculare ſpectant. primocauſe viduarum pupillorum ⁊ orphanorum. xxiij. q. v. regum. ⁊. q. iij. abimperatoribus. ⁊. C. quando impe. inter pu. l. vna. ſecundario quantumad defenſionem ad eccleſiam ſpectāt. xxiij. q. v. admīſtratores. ⁊. jͣ. de cenſi. licet. ⁊ cauſa viduaruꝫ ⁊ aliarum miſerabilium perſonarum ſpectat adeccleſiam vbi agitur de iniuria ſiue de violētia eis illata. xxiiij. q. iij. ſi ꝗsde potētibus: ⁊ ſic intellige. jͣ. e. ex ꝑte vbi papa committit cauſam vidueſuper violentia irrogata: ⁊ ſic pōt intelligi. jͣ. de verbo. ſig. ſuper. §. vlti.⁊ precipue circa dotes: ut in predicta decre. nuper. cauſa penitentiū ad eccleſiam pertinet. xi. q. i. aliud. hereſis ſymonie adulterij cum agitur ad ſeparationem matrimonij. jͣ. ut lite nō ꝯte. c. i. ⁊ sͣ. de procu. tue. ⁊ alie: dequibus dicetur in ſequen. notula ⁊ indirecte rōne pecccati omnes cauſe ꝑtinent ad eccleſiam: ut. sͣ. ti. ꝓxi. nouit.d ¶ Eccleſiaſticū iudicē. ſicut ſunt cauſe mr̄imoniales. sͣ. de offi. dele. cāmmr̄imonij: ⁊ jͣ. de ꝯſan. ⁊ affi. ex ſr̄is. Itē cā natiuitatis alicuius. jͣ. qui fi.ſint leg. l. lator. ⁊. c. cām. Item iuriſpatronatus. sͣ. de iudi. quāto. Itē decimarum. jͣ. de deci. per totum. Item cā uſurarū. jͣ. de uſur. qm̄ ⁊ ꝑ totuꝫ.⁊ alia plura: ut dictum eſt. sͣ. e. cum ſit. ⁊. c. licet.⁊ ¶ Terminetis. ꝑ lr̄as pͥus īpetratas: ut incipiant ualere ex nunc quo adeffectum. sͣ. de offi. dele. c. iij. §. i. ff. de leg. iij. l. i. §. i. C. de dona. īter vi.⁊ vxo. donationes: ⁊ sͣ. de reſcrip. ea te. Interim .n. iuriſditio dormit. ſic.sͣ. de reſcrip. paſtoralis. in fi. vr̄ .n. ꝯmitti cā ſub cōditione: ſi iuſticia corāſeculari haberi nō poſſit. ar. jͣ. de iureiu. quēadmodum. ſicut cognitio pr̄ īcipalis cauſe ſub ꝯditiōe ꝯmittittit̉ in cauſa appellationis. jͣ. de appel. ut d̓bitus.c. sͣ. de offi. deleg. inſinuante. ⁊. ff. de iure do. ſtipulationē. Quodaūt littere que ab initio nō valent poſtea ꝯualeſcant eſt ar. sͣ. de reſcrip. ſiaūt. jͣ. de ꝯuer. ꝯiug. placet. ff. de iniuſto rup. ⁊ ir. teſ. cum in ſcd̓o. ff. de liber. ⁊ poſthu. ſi quis poſthumos in prin. ⁊. ff. de pigno. acti. ſi in rē. §. vtt.⁊ sͣ. de elec. ꝙ ſicut. ar. ꝯtra. sͣ. de electi. dudum vbi de hoc: ⁊. jͣ. de proba.poſt ceſſionē. Item hic habes ꝙ iuriſditio perditur per negligentiam. ſic.sͣ. de offi. deleg. prudentiam in fi. ⁊ sͣ. de offi. ordi. ſignificauit. ⁊. c. licet.⁊ ſic littere iſte ſunt in pēdenti quouſqꝫ appareat de negligētia iudicis ſecularis. sͣ. e. c. ꝓxi. ſicut in pendenti eſt an in ſenatuſconſul. macedo. cōmiſſum ſit. ff. ad mace. l. i. §. ſi pendeat.riti. Diuitur in tres partes. In prima ponitur falſa opiQuo archiepi piſani. ī ſcd̓a ipſiꝰ impugnatio ibi: ī memor. In tertia cōcluſio ibi: manifeſte. ab. ſi.f ¶ Iiuatorū. ſic ergo patet ꝙ priuatorū pacto iuri publico nō derogacū. ⁊. l. inter debitorem. sͣ. de arbi. cum tꝑe: ⁊. jͣ. deſennim iublicum remittere pōt aliquibus pactionibustare formā anis cōſtitutā. ff. de ami. tuto.am

decedens. ⁊ .jͣ. de teſta. reꝗſiſti. ⁊ nemo pōt facere ꝙ leges in teſtamēto ſuum locum nō habeant. ff. de leg. i. nemo. ⁊. ff. ad. l. fal. qd̓ de bonis. §. i. ⁊. C. de condiinſer. l. ij. ⁊. C. de iura. ca. l. vl. §. ſed qꝛ. ⁊. x. q. i. ſic ꝗdā. ff. de poſtu. quos prohibet. jͣ. de excep. c. exceptionē. a.ꝯͣ. ff.pac. paciſci. ⁊. l. pactū inter heredes. ff. aquibus ap. non licet. l. i. in fin. ⁊. §. i. ⁊. C. de temp. ap. l. vlti. in fi. ⁊. ff. de ſer. l. i.⁊. ff. de mino. ſi iudex. ⁊. jͣ. de regu. ad apoſtolicam. ⁊ infra depriuile. ſi de terra. ⁊ ca. accedentibus. ⁊. C. de pac. ſi quis in cōſcribendo. vbi videt̉ expreſſum.⁊. jͣ. e. dilecti. Super hac cōtraFrietate dicas ꝙ illi iuri quod eſttantū introductū in fauore aliuoꝝ bene pōt quis renunciarſed ſi aliquod ius introductū eſtin fauorē quorundā ꝓ publivtilitate ip̄oꝝ ⁊ odio aliorū nullus pōt tali iuri renunciare: tale eſt hoc de quo hic agit̉: qd̓ ītroductū eſt nō tam in fauoreclericoꝝ ꝙͣ in odiū laicorū: ipſienim clericis opido ſunt infeſti:vt. ij. qō. vij. laicos: ⁊. c. laici: ⁊tale eſt illud. xvij. q. iiij. ſi quisſuadēte: qꝛ ei renūciare non poteſt. jͣ. de ſen. excō. cōtingit. ſic̄potes videre in ſimili. mulierpōt renunciare vell. qꝛ in fauorem ipſius tantum introductuꝫē. ff. ad vell. l. vlti. §. pe. ⁊. C. e.ti. iubemus. ꝑꝑ infirmitatē ſexus. C. ad velle. ſi ſine. ⁊. ff. eo..l. ij. §. verba. ſed macedo. nonpōt renūciari. qꝛ illud in fauorē quorūdā introductuꝫ eſt ⁊ inodium creditoꝝ. ff. ad macedoſed ⁊ ſi pater. in fin. Similiterbeneficio reſtitutionis non pōtrenunciari: ꝗa tam in fauoremꝙͣ in odium introductum eſt. lꝫſit arg. cōtra. ff. de mino. ſi iudex. Item ⁊ alia ratio conſueuiaſſignari. quare nō poſſit clericus in alium iudicem conſentire: qꝛ preiudicat̉ epiſcopo ſuo ſine cuius conſenſu iurare non pōt: nec aliū iudicē hēre. xi. q. i. clericū.⁊. iij. q. vi. nō liceat. jͣ. de iura. calū. c. i. in fi. Item ab alio non pōt recipere ordinem: niſi ab epiſcopo ſuo. ergo nec iudicium quod eſt maius. ſic argumentaturcanō. ix. q. ij. nullus primas. jͣ. de paro. c. iij. Itē nō poteſt ab alio prelato petereanime iudicium quod eſt occultum. multo fortius nō pōt petere iudiciū ꝑſone. jͣ.de peni. ⁊ re. oīs vtriuſqꝫ. ⁊ de peni. di. vi. placuit. ſic poſſet cōtingere ꝙ oēs ſubditi ep̄i aliū ſibi iudicē eligerent. Laicus vero bene pōt aliū iudicē ſibi eligere īciuili negocio. ff. de iudi. l. i. ⁊. ij. ſed in criminali nō. xi. q. i. ſi quis cum clerico: ⁊.C. de iuriſdi. om. iudi. itē crīali. Clerici m̄ arbitros bene poſſunt eligere preterconſenſum ep̄i. sͣ. de arbi. c. i. ⁊. ij. ⁊. c. dilecti. ⁊ per totum titulum. Itē dixi ꝙ illipriuilegio. ſi quis ſuadente. renunciate non poteſt. tn̄ clericus verberatus a laicovel ab alio pōt ei remittere iniuriam quantū ad ſe: ſed non quatum ad eccleſiam.xxiij. q. iij. ſi is qui. lxiij. di. ſalonitane.g ¶ Concilijs ſit. que concilia tu habes. xi. q. i. inolita: ⁊. c. placuit. quorum verba hic ponuntur.¶ Ne clerici. hic ponit tenorē. c. inolita. ⁊. c. placuit. quoruꝫ verba h̓ ponuntur.i ¶ Pertrahant. ⁊ ſic trahunt̉ īuiti: ⁊ ideo punitur ille qui eos trahit: ⁊ ſic loquit̉t. inolita ⁊ actore.k ¶ Cauſam ꝑdant. Sed nūquid per ſnīam an ipſo iure. H. dicebat ꝙ ipſo iure perdit cauſam. ſed videtur potius ꝙ per ſnīam arg. predicti. c. inolita. vbi dicit ꝯuentus: ⁊ cauſam perdit. ⁊. C. de iuriſdi. om. iudi. item in criminali. vbi dicitactor actione cauſe mulctet̉: reus pro ꝯdēnato habeat̉. ⁊ arg. predicti. c. placuit.vbi dixit: locum ſuū amittat ꝙ verius vr̄. oppo. ad hec ar. jͣ. de exceſ. prela. grauem. Hoc dicit Io. h. ꝯtra. Sed nunquid intelligimus hāc penam imponendāſtatim vel poſt ꝯtentionē vel poſt litis conteſtationem. vel tm̄ ſi perſeuerat vſqꝫad finē cauſe. Et vr̄ certe ꝙ poſtꝙͣ vocatus eſt ad iudicium. xi. q. i. inolita vbi dicit ad iudicia publica nō pertrahāt ſi ꝯͣfecerint cauſam perdant. ⁊. c. placuit. vbidicit qui de ſeculari iudice poſſit auxilium ⁊cͣ. ⁊. C. de iuriſdi. om. iudi. iteꝫ in criminali. vbi dicit qui inuocauerit in vetito examine. Sed vr̄ ꝙ ante litis conteſtationem poſſit penitere. nec incidit in penam. ff. rem ra. ha. amplius hoc. ⁊. ff. dein ius vo. l. ꝙͣuis. ⁊. ff. de iuriſ. om. iudi. ſi cum venerit. ⁊ ar. illius. c. placuit. vbidicit ſi crimen fuit intentatū: vel ciuilis cā ꝯmota: ꝑ que verba innuit̉: ꝙ lis fuitconteſtata. immo ēt vr̄ ꝙ quādocunqꝫ an ſnīam licitum ſit penitere. argu. ff. deinoſ. teſta. papinianus. §. meminiſſe. ⁊. C. de his ꝗbus vt indig. alia cauſa. ⁊. ff.quod me. cauſa. ſi cum exceptione. §. hec actio. ⁊. §. ſatis. Hu. dicebat ꝙ hic noneſt locus penitentie. benignius tn̄ eſt ⁊ tutius dicere: ꝙ ante litis conteſtationemſine pena deſiſtere poteſt: arg. illius. c. placuit: qꝛ promptiores debemus eſſe admiſericordiam ꝙͣ ad rigorem. ff. de ac. ⁊ obli. l. arrianus. poſt litem vero contecumſta. non pōt vitare penam. ar. predictaꝝ. li. amplius hoc. ⁊. c. quāuis. ⁊

m ij