exterioribꝰ que in iudiciū veniūt eſt ꝓpria iuſticia ſed rectitudo actus ẜm ꝙ regulat̉ a rōne eſt cōis oībꝰ virtutibus. ¶ Ad quintū dd̓m ꝙ virtute nullus male vtiturcuꝫ ipſa ſit principiū mali vſus qꝛ ex hoc ip̄o qd̓ eſt vſusa virtute ꝓcedens malus eſſe nō pōt ſuꝑbientes aūt devirtute ea male vtunt̉ quaſi vſus obiecto. ¶ Ad ſextuꝫdd̓m ꝙ virtutē infuſaꝫ de qua diffinitio datur deus innobis oꝑat̉ ſine nobis efficiētibꝰ nō tn̄ ſine nobis ꝯſentientibꝰ ¶ Ad ſeptimū dd̓m ꝙ gr̄a nō eſt īmediatū pͥncipiū boni oꝑis qd̓ deſignat̉ in hoc qd̓ dicit̉ qua recte viuitur. nam vita hic ſumit̉ ꝓ actu vite. vn̄ ꝑ iſtā ꝑticulaꝫvirtus a gratia diſtinguitur.D tertiū ſic ꝓcedit̉. ⁊ videt̉ ꝙ nō poſſumꝰ peractū virtutū gl̓iam mereri ex ꝯdigno Ro. vi.ſuꝑ illud gratia dei vita eterna dicit glo. vt intelligeremꝰ deum ad eternā vitam pro ſua miAeratōe nos ꝑducere nō meritis nr̄is. ęrgo ⁊ ſic nō poſſumꝰ ꝑ merita nr̄a ad gl̓am ꝑuenire. ¶ Pͣ. Meritū cōdignū equat̉ mercedi ſed actus virtutū quos nunc agimus nō equant̉ in valore pͥmio vite eterne. vt patꝫ Ro.viij. exiſtimo qd̓ nō ſunt ꝯdigne paſſiones huiꝰ tꝑis adfuturā gloriā que reuelabit̉ in nobis: ergo ꝑ actus ꝟtutum nō meremur ex cōdigno vitā eternā ¶ Pͣ. Seruꝰqui ſe totū et ſua totaliter dn̄o debet ibil apud eū pōtmereri ſꝫ hoc modo nos debemꝰ nom. nr̄a deo. ergo nihil apud eum mereri poſſumꝰ ⁊ ſic ꝑ actus ꝟtutū gl̓iamnon meremur. ¶ Sed cōtra eſt qd̓ dicit̉. jͣ. ad Thi. iiij.Repoſita eſt mihi corona iuſticie glo. videt̉ qd̓ vitā eternam tanqͣꝫ debitā reddet cuilibꝫ fideli qꝛ ꝓmeruit eamꝑ fidem. ergo ꝑ ꝟ̓tutū oꝑa aliquis vitā eternaꝫ meret̉ excōdigno. ¶ Pͣ. Sicut ſe hꝫ culpa ad penā ita opꝰ virtutis ad gloriā ſꝫ culpa ex ꝯdigno penā eternā meret̉ ergoet actus ꝟtutis ex ꝯdigno vitā eternā meret̉. ¶ ℟º. dd̓ꝙ in oꝑe virtutis duo poſſumꝰ ꝯſiderare .ſ. illud qd̓ eſex parte li. ar. ⁊ id qd̓ eſt ex ꝑte gr̄e. Quantū ad illud qd̓eſt ex parte. li. ar. merita nr̄a nō ſunt ꝯdigna illius glorie. ſed quantū ad illud qd̓ eſt ex parte gr̄e ſic ſunt cōdigna. vn̄ ⁊ ip̄e .ſſ. qui in gr̄a nobis datur ⁊ in nobis ꝑ gratiam oꝑat̉ dicit̉ eſſe pignus hereditatis nr̄e vt ptꝫ. ij. adEpheſi. ij. vn̄ etiā glo. dicit Ro. ma. vj. qd̓ merita quibꝰvitā reddit̉ ꝑ gratiā in nobis facta ſunt. ¶ Ad pͥmū dicēdū ꝙ gr̄a dat̉ nobis ex ſola dei miẜatōe. ⁊ iō ſalꝰ eterna nō meritis nr̄is inqͣꝫtū nr̄a ſūt aſcribit̉. ſꝫ diuine miſeratōi ex qua eſt gratia merendi que merendi efficatiāp̄bet. ¶ Ad ẜm dd̓m ꝙ lꝫ oꝑa noſtra non equant̉ p̄mioeterno ẜm quantitatē equant̉ tn̄ ẜm ꝓportionē p̄ſuppoſita efficatia gr̄e ſicut paruū ſemē poſtmodū adequat̉ atbori magne ad quā virtus ſemīs eſt ꝓportionata ¶ Actertiū dd̓m ꝙ homo ꝑ gr̄aꝫ ꝯſequit̉ libertatē filioꝝ deivt ſic iam nō oꝑetur vt ſeruus ſed vt liber ꝑ xp̄m ex ſpōtanea volūtate. ⁊ ita nihil ꝓhibet quin mereat̉.O quartū ſic ꝓcedit̉ ⁊ videt̉ ꝙ fides nō mereatur iuſtificationē illud enī qd̓ p̄cedit om̄e meritū nō cadit ſub merito. ſed iuſtificatio precedit om̄e merituꝫ qꝛ nullus pōt mereri niſi ſitiuſtus. ergo iuſtificatio nō cadit ſub merito. ¶ Pͣ Meritū eſt ſufficiens ad habendū premiū. ſed fides nō ſufficit ad iuſtificationē ſicut ptꝫ in hijs qui habent fidē informem. ergo fides iuſtificationē non meretur. ¶Iuſtificatio fit ꝑ infuſionē gratie. hoc aūt nō cadit ſubmerito qꝛ gratiā dei nihil meriti p̄cedit hūani vt Augͥ.dicit. ergo fides iuſtificationē nō meret̉. ¶ Sed contraeſt qd̓ dicit̉ Roma. v. Iuſtificati ergo ex fide pacē habeamus ad deū. ¶ Pͣ. Iuſtificatio eſt purgatio a pctō hocaūt fit ꝑ fidē vnde dicit̉ Act. xv. Fide purificās corda eorum. ergo fides iuſtificationē meret̉. ¶ ℟º. dd̓m ꝙ de

iuſtificatōe poſſumus loqui dupliciter. vno mō quantum ad ſui principiū. alio modo quantū ad ſui complementū. principiū quidē iuſtificatōis eſt prima gratie infuſio. ⁊ quantuꝫ ad hoc iuſtificatio nō cadit ſub meritofidei ſi meritū ꝓprie accipiat̉. ſed qꝛ prima gratie infuſio fit cū motu fidei formate qui quidē eſt diſpoſitiuusad iuſtificationē pōt dici aliquo mō qd̓ motus fidei iuſtificationē meret̉ ꝓut eſt quedā diſpoſitio ad ipſam inꝓprie accipiēdo meritū. complemētū aūt iuſtificatiōisꝯſiſtit ī plena curatōe pctōꝝ ⁊ augmēto ſpiritualiū donoꝝ ⁊ quantū ad hoc iuſtificatio cadit ſub merito fideiformate que eſt inter prima dei dona. vnde Roma. v.ſuꝑ illud iuſtificati ex fide dicit glo. cum fides impetratiuſtificationē ip̄a gratia meret̉ augeri. ⁊ ſic patꝫ ſolutioad obiecta.¶ DI.XXVIIID yero incōcuſſe ⁊c̄¶ Hic querunt̉ qͣttuor ¶ Primo vtrūhomo in pctō exiſtens ſine gratia poſſitpctm̄ vitare. ¶ Scd̓o vtrū poſſit aliqd̓bonū facere. ¶ Tertio vtrū poſſit mandata legis implere. ¶ Quarto vtruꝫ aliquis ſine gratiā poſſit ſe preꝑaread gratiā habendā.O primū ſic ꝓcedit̉. ⁊ videt̉ ꝙ hō in pctō mortali exn̄s pctm̄ mortale vitare nō poſſit Aug.enī dicit in li. de ꝑfectiōne iuſticie qd̓ maliciaſe habet ad aīam ſicut curuitas ad tybiā ⁊ qd̓actꝰ pctī claudicationi comꝑat̉. ſed habens tybiā curuam nō p̄t nō claudicare. gͦ exn̄s in pctō mortali nō p̄tvitare pctm̄ ¶ Pͣ Id qd̓ aliqͥs p̄t ex ſeip̄o nō habꝫ neceſſe petere a deo ſed vitare pctm̄ nccͣe eſt petere a deo. vtptꝫ. ij. ad Cor̄. vlt. oramꝰ aūt deū vt nihil mali faciatisergo hō ꝑ ſeip̄m nō p̄t pctm̄ vitare. ¶ Pͣ. Si aliqͥs ſinegr̄a poſſet pctm̄ vitare hoc poſſet ille qͥ ſolo origīali peccato detinet̉. hoc aūt nō p̄t aliqͥs alias veniēs ad adultam etatē poſſet eſſe ſine gr̄a et ſine pctō mortali qd̓ eſtimpoſſibile. ſic enī aliquis adultus neqꝫ ad gl̓iam neqꝫad penā ſēſus finaliter ꝑueniret. ergo nullus abſqꝫ gr̄apōt pctm̄ vitare. ¶ Sed cōtra eſt qd̓ Hiero. dicit nosdicimꝰ hoīem ſemꝑ peccare ⁊ non peccare poſſe vt ſemꝑnos liberi ꝯfiteamur eē arbitrij. ergo dicere qd̓ aliquisſine gr̄a non poſſit pctm̄ vitare repugnat libertati arbitrij. ¶ Pͣ. Neceſſitas peccādi obſtinatio quedā eſt. ſednō om̄s qͥ ſunt ſine gr̄a ſunt obſtinati. gͦ nō om̄s qͥ ſuntſine gr̄a habent neceſſe mortal̓r peccare. ¶ ℟º. dd̓m ꝙcirca hanc queſtōꝫ ſic caute loquēdū eſt vt neqꝫ excludēdo neceſſitatē peccādi: neceſſitatē gr̄e tollamꝰ ẜm pelagiū. neqꝫ neceſſitatē peccādi ponēdo tollat̉ li. ar. ẜm manicheum Sciendū eſt ergo ꝙ li. arbi. ſe extendit ad aliquē ꝑticularē actū nō aūt ad totius tꝑis curſū in ptāteenī li. ar. ē ꝙ nūc velim hͦ vel illud. aut nō velī. ſed nō eſtin ptāte li. ar. qd̓ nullo tꝑe aliqͥd voliturꝰ ſim. nō enī eſtin eius ptāte īmutabilitateꝫ hr̄e. ⁊ iō dd̓m eſt ꝙ hō etiāſine gr̄a in pctō mortali exn̄s pōt ꝯſentire vel nō ꝯſentire in hoc pctm̄ quantū ad nūc ⁊ ꝯtrariuꝫ dicere tolleretar. libertatē ſed nō pōt hō ſine gr̄a firmare ſe vt nullatenus in hoc vel illud pctm̄ cōſenſurꝰ ſit. īmo hec firmitas non pōt ei eſſe niſi ex adiutorio diuine gr̄e. Et ideodd̓m eſt ꝙ hō in pctō mortali exn̄s p̄t ſingula pctā mortalia vitare non tn̄ pōt facere qd̓ omīa vitet qꝛ hoc eiuselectōi non ſubdit̉. ¶ Ad primū ergo dd̓m ꝙ ſil̓itudo illa quantuꝫ ad aliquid tenet et quantū ad aliquid nontenet naͣm anima pctōris niſi in cōtrariū renitat̉ labit̉in pctm̄ oportunitate accepta ſicut ⁊ tybia curua claudicat. ſed tn̄ anima pctōris pōt cōtra niti ꝑ rōnis iudi-