ꝑ ſe oꝑari effectiue p̄t tamē formaliter ſicut enī albedofacit albū. ita gr̄a facit iuſtum. ⁊ ẜm hoc gr̄a d̓r operansqꝛ ī hoc nullo modo oꝑat̉ ip̄m ſub̓m oꝑatur aūt qͣꝫtumad actū ẜm qͥ eſt oꝑatio. ⁊ ẜm hoc gratia d̓r cooperansAd tertiū dd̓m ꝙ gratia qͣꝫuis ſit pͥncipalior ī agēdoqꝫ li. ar. ſi ad eandē actionē referant̉. poteſt tn̄ pͥncipalitus attribui li. ar. rōne alteriꝰ actionis ad quaꝫ ꝑficit̉ ſꝫꝑ gr̄aꝫ alteriꝰ rōis vel dd̓. ꝙ li. ar. ꝑficit̉ ad bn̄ volēdū ꝑꝑ gr̄am oꝑantem hoc aūt eſt pͥncipale reſpectu executionis. vnde gratia ad eam ꝑficiens merito cooꝑans d̓r.¶ Ad qͣrtū dd̓m ꝙ diſtinctōes gr̄e oꝑantis ⁊ cooꝑantis om̄es ſunt p̄uenientis ⁊ ſubſequētis. ſed illa diſtinctio quā obiectio tangit eſt ꝓprie ꝑ̄ueniētis ⁊ ſubſequētis nō autem cooꝑantis ⁊ oꝑantꝭ eo ꝙ ī pͥmo ſaluaturratio poſterioris. ⁊ ita p̄t ꝑtinere ad gr̄am ſubſequentēnō autē p̄mium inqͣꝫtum hmōi habet rōnem oꝑatiōisſed magis receptōis. ⁊ ita non ꝓprie ꝑtinet ad gratiamcooꝑantem cōmuniter tamē in eandem diuiſionē incidere poſſunt que ad ſtatum vie ⁊ patrie ꝑtinent cuꝫ hecad illa ordinentur.¶ DI.XXVIII vero queritur quomō ip̄a gr̄a ⁊c̄ ¶ Hic q̄runt̉ qͣttuor ¶ Primo vtrum ꝟtus ſit actus vel habitꝰ ¶ Secūdo de diffinitōe ꝟtutis in lr̄a poſita. ¶ Tertio vtrūꝫꝑ actus ꝟtutum aliquis poſſit mereri vitam eternam.e ꝯdigno ¶ Quarto vtrū ꝑ actū alicuius ꝟtutis poſſitmereri iuſtificatōem.D primū ſic ꝓceditur. videt̉ ꝙ ꝟtus ſit habitus vel actus. ſicut enī habet̉ in lr̄a ex Augꝭ.Bonus vſus li. ar. eſt ꝟtus. ſed vſus li. areſt actus. gͦ ꝟ̓tus eſt actus ¶ Pͣ Uirtutes inmaxima bona cōputant̉. habitus aūt nō ſunt maximabona ſed actus. qꝛ actus ſūt habitibꝰ poſteriores. ergov̓tutes nō ſūt habitus ſꝫ actus. ¶ Pͣ Uitiū ꝟtuti opponitur cū mutuo ſe expellant. ſed vitiū eſt in gene̓ actusip̄i enī actus peccata ſūt. cum gͦ oppoſita ſūt in eodē genere. videt̉ etiā ꝙ ꝟtutes ſint actus. ¶ Sꝫ ꝯtra ꝟtutesmanēt in dormiētibus cum nō niſi ꝑ peccatū ꝑdanturnō aūt ſūt ī eis actus ꝟtuoſi ad quos electio reqͥritur.gͦ ꝟ̓tutes nō ſūt actus. ¶ Pͣ. Nihil eſt cauſa ſuijp̄ius. ſꝫꝟtus eſt cauſa boni actus. nam ꝟtus eſt que bonū facithabētem. ⁊ opus eius reddit bonū. gͦ ꝟtus non eſt ip̄eactus bonus. ¶ ℟. dd̓m ꝙ ꝟtus nomīat potētie cōplemētum. eſt enī vltimū potētie. vt dicit̉ in pͥn. ce. ⁊ mun.potētia aūt nō ſignat ip̄m actū. ſed actus pͥncipiuꝫ. vn̄nec ꝟtus eſſentialiter ē actus. ſꝫ eius pͥncipiū. Indigeenī actꝰ meritoriˢ in nobis duplici pͥncipio Uno nat̉aliꝙ ſcd̓m actus mīſtret. ⁊ hͦ eſt potentia Alio īdiget naturalibꝰ ſuꝑaddito ꝙ actus rectificet̉ ⁊ formet̉. ip̄a enī potētia rōnalis ſe habet ad diuerſa. gͦ aliqͣ forma ꝑ quā determīata īclinet̉ ad debitā ⁊ rectam actōeꝫ ꝓmpte ⁊ deleclectabiliter faciēdam. ⁊ hec forma ē habitus ꝟtutis.¶ Ad primū gͦ dd̓m ꝙ Augꝰ bonū vſum li. ar. v̓tutennomīat nō eſſentialiter ſꝫ materialiter ẜm ꝙ ꝟtus d̓r īqͦ ꝟtus manifeſtat̉. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ ꝟtutes int̓ maxima bona cōputant̉ nō quia ſūt ſimpliciter optime. ſedẜm genus. ꝓut ī infimo genere bonoꝝ numerāt̉ ea quenō ſūt neceſſaria ad recte viuēduꝫ bona ſcꝫ extēriora inmedio vero q̄ ſūt neceſſaria ſꝫ nō ſufficiēter. qꝛ ſe habēt⁊ ad bonū ⁊ ad malum ſcꝫ potētia. in ſup̄mo ꝟo ea queſūt neceſſaria ⁊ ſufficiētia vtpote determīata ad bonū.⁊ hec ſūt tam habitꝰ qͣꝫ actus ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ actuspeccati directe ꝯtrariat̉ actui. ꝟtutis. habitꝰ vero vicio-

ſus habitui ꝟtutis ⁊ ſe ꝑ modū ꝯtrarietatis expellūt. ſꝫꝙ actus peccati habitū ꝟtutis expellat hoc nō eſt ꝑ directam ꝯtrarietatē. ſed inqͣꝫtum ſeꝑat a deo qui eſt cauſa ꝯſeruans ꝟtutem ſicut corpus opacū expellit lumenab aere inqͣꝫtum īterpoſitōe ſua impedit radiorū ſolisinfluxum.O ſcd̓m ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ incōueniēter ꝟtusin lr̄a deſcribat̉. Idē enī nō p̄t poni ī diuerſisgeneribꝰ ſibi nō ſubalternis. ſꝫ ꝟtus poniturLi genere qͣꝫtitatis. diſtinguit̉ enī qͣꝫtitas virtutis ꝯtra qͣlitatem mol̓. ergo incōueniēter ponit̉ in genere qualitatis. ¶ Pͣ Sicut albedo nō eſt alba. ita videt̉bonitas nō eſſe bona ſꝫ ꝟtus ē bonitas q̄dam virtuoſiquia bonū facit habētē ẜm ph̓m. gͦ incōuenienter dicit̉qͣlitas bona. ¶ Pͣ Mens eſt ſupͥma pars aīe in qua ēdei imago. vt Augꝰ dicit ī li. de tri. ſed q̄daꝫ ꝟtutes ſūtque nō ſūt in ſup̄ma ꝑte anime. ſed ī inferioribꝰ ꝑtibusvt de tꝑantia ⁊ fortitudine. ph̓s dicit in li. ethic̄. ergo īcōueniēter d̓r ꝙ ꝟtus eſt bona qualitas mētis. ¶ Pͣꝰlud qd̓ eſt ꝓpriuꝫ alicuius ꝟtutis nō debet poni in diffinitione cōmunis ꝟtutis. ſꝫ rectitudo videt̉ ꝓprie ad iuſticiam ꝑtinere. gͦ incōueniēter ponit̉ in cōmuni diffinitione ꝟtutis cū dicit̉ qua recte viuit̉. ¶ Pͣ. Quicūqꝫ dealiqͦ ſuꝑbit eo malevtit̉. ſed de v̓tutibus multi ſuꝑbiūtqꝛ vt Augꝰ dicit etiā ī regula. Suꝑbia etiā bonis opibus in ſuꝑ. ⁊cͣ. gͦ falſum eſt ꝙ nullus virtutibꝰ male vtatur. ¶ Pͣ Augꝰ dicit. qui creauit te ſine te non iuſtificabit te nne te. ſed iuſtificatio nō eſt niſi ꝑ ꝟtutem. gͦ deusꝟtutes nō facit ſine nobis. ¶ Pͣ Gratia nō eſt ꝟius vtſupra dictū eſt. ſed hec diffinitio ꝯuenit gr̄e. gͦ incōuenienter datur de v̓tute. ¶ ℟. dd̓m ꝙ diffinitio iſta ſufficiēter ꝯtinet om̄ia que ſūt neceſſaria ad cognitionē virtutis. ꝯtinet enī cauſaꝫ formalē ꝑ hͦ ꝙ tangit. genꝰ ip̄icum dicit̉ ꝙ eſt qualitas mentis. vel dd̓m ꝙ duplex eſtꝟtus. q̄dam ꝑfecta que ducit ad verā felicitatē. ⁊ hec ēꝟtus gͣtuita. Quedā imꝑfecta q̄ nō inducit ad felicitatēverā q̄ d̓r virtus politica ſeu acquiſita. hoc non ꝑtinetad theologū. ſed ad ph̓m moralem. pͥma ꝑtinet ad theologū. ⁊ ideo diffinit eā Augꝰ vt gratuitā. ⁊ nō policitā.⁊ qꝛ ſcire arbitramur vnūqd̓qꝫ cū cauſas cognoſcimꝰ.Deſcribit eā ꝑ qͣttuor cauſas. ſcꝫ cauſā formalē cum dicit qͣlitas. ꝯtinet etiam cauſā materialē ip̄ius ẜm duo.ſcꝫ qͣꝫtuꝫ ad ip̄ius ſub̓m ꝟ̓tutis qd̓ eſt mens ⁊ qͣꝫtum adhabitudinē ip̄ius ad ſub̓m in hoc ꝙ d̓r ꝙ eſt bona qualitas mētis. ꝟtus enī eſt que bonū facit habentē. Cōtinet etiam cauſā finalē ꝓximā. ſimpliciter qͣꝫtū ad duoſcꝫ qͣꝫtum ad ip̄m in actū ꝟtutis qui eſt recte oꝑari ī hocꝙ dicit̉ quā recte viuit̉ ⁊ qͣꝫtuꝫ ad habitudinē ad ꝓpriūactum ī hoc ꝙ d̓r quā nullꝰ vtit̉ male. ita enī ordinat̉ adbonū actum ꝙ mali actꝰ pͥncipiū eſſe non p̄t. cuiꝰ ꝯtrariū eſt de potētia. Cōtinet etiā cauſā efficiētē in hͦ ꝙ dicit qͣꝫ deus in nobis ⁊cͣ. ¶ Ad ar. primū dd̓m ꝙ virtusẜm eſſentiā ſuā eſt ī genere qualitatis. ſed d̓r qͣꝫtitas virtutis ẜm quādaꝫ ſimilitudinē ꝓut ꝟtꝰ ē diuiſibilis ẜmobiecta. diffinitio enī eſt ꝓpria qͣꝫtitatꝭ. ¶ Ad ſcd̓ꝫ dd̓mꝙ in formis trāſcendētibꝰ hoc ē ſpeciale ꝙ circa de abſtractis ponūt̉. quicqͥd enī intellectu ꝯcipitur accipiturſub rōne entis. vn̄ ⁊ ip̄a eſſentia vel bonitas ītelligiturvt ens quoddā ⁊ ꝑ ꝯſequēs vt vnum ⁊ bonū q̄ enti cōuertunt̉. ⁊ ſic eſſentia dicit̉ ens ex hocip̄o ꝙ ea aliquideſt ita ⁊ bonitas d̓r bona ex hocip̄o ꝙ ea aliqͥd bonū ē.Ad tertiū dd̓m ꝙ oīs ꝟtus eſt in aliqua potētia quevel eſt mens ꝑ eſſentiā vel ꝑ ꝑticipatiōem iraſcibilis etꝯcupiſcibilis inqͣꝫtum obediūt rōni ꝑticipant aliquidmētis. ¶ Ad quartū dd̓m ꝙ rectitudo ꝯſtituta in rebꝰ