DI.XVII

ꝑ charitatem ad gratiam. ergo charitas eſt idem ꝙ gr̄a¶ Sed ꝯtra eſt ꝙ Augꝰ dicit in li. de correctiōe ⁊ gratia. ꝙ gratia p̄uenit fidem ⁊ charitatē. nulla autē ꝟtuseſt pͥor fide ⁊ charitate. gͦ gratia non eſt ꝟtus ¶ Pͣ Sirituſſanctꝰ datur nobis in gratie dono. ſed datio ſpirituſſancti p̄cedit charitatē. ſicut cauſa effectum. quia vtdicit̉ Roma. v. Charitas dei diffuſa eſt ī cordiꝰ noſtrisꝑ ſpiritūſanctū. qͥ datus eſt nobis. gͦ gratia p̄cedit charitatē. ⁊ ſic idem qd̓ pͥus ¶ ℟. dd̓m ꝙ ẜm. quoſdam gratia ⁊ ꝟtus ſunt idem ꝑ eſſentiaꝫ ſed differūt rōne. namꝟtus dicit̉ ꝓut eſt recti oꝑis pͥncipiuꝫ. gr̄a autē ẜm ꝙ facit hoīem deo acceptum. hoc aūt ptꝫ eſſe falſum ſi delibet ꝟtute ītelligatur tum quia eēt tot gr̄e quot ꝟtutes in homīe vno. tum quia alique ꝟtutes abſqꝫ gratieſſe poſſunt. Si autē hoc ſpecialiter ꝓ aliqͣ ꝟ̓tute dicaſcꝫ charitate ꝓbabilior erit opinio. Nam charitas ſinegratia eſſe nō poteſt. ſed cum charitas quādā inclinationē appetitꝰ in bonum ſuꝑnaturale imꝑtet. que qͥdemclinatio nō ꝓportionat̉ ad eſſe nature oꝑtet ꝙ aliqd̓ ſpirituale eſſe pintelligat̉ in anima ante charitatē ꝑ qd̓ homo fit diuinitatꝭ ꝑticeps. ſic enī appetitus eius poteritꝑ charitatē tēdere in diuina. ⁊ ꝑ alias virtutes ea q̄ deiſunt oꝑari. vnde ſicut eſſe naturale p̄cedit inclinatōemnaturalis appetitus ex viribus naturalibꝰ ita gr̄a charitatem ⁊ alias ꝟtutes ¶ Ad primū ergo dd̓m ꝙ gratiareducitur ad primam ſpēciem qualitatis. nec tn̄ oꝑtetꝙ ſit ſciētia vel virtus cum nō ꝑficiat īmediate ad actūpotentie affectiue vel cognitiue. ſꝫ ad eſſe ſpūale qd̓ ph̓non cognouerūt. vn̄ ab eis hmōi accidēs eſt p̄termiſſū¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ illi effectus ꝯueniūt gratie pͥmo etprincipaliter. ſed v̓tutibus ſecūdario ⁊ īmediate. namgratia nō eſt īmediatum actus pͥncipium. ſed ſpūalitereſſendi. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ nihil ꝓhibet eiuſdē eē plires formas ordinatas. vnde ⁊ actus meritorius informatur ⁊ ꝟtute eliciente actū qͣꝫtum ad hoc ꝙ ad finemꝓximuꝫ ordinat̉. ⁊ ꝑ prudētiā qͣꝫtū ad hoc ꝙ debitꝭ circūſtantijs veſtit̉. ⁊ charitate qͣꝫtum ad vltimū finem ordinat̉. ⁊ gr̄a qͣꝫtū ad hoc ꝙ reddit̉ deo acceptum.D tertiū ſic ꝓceditur. videtur ꝙ gratia nō ſitin eſſentia anime ſic̄ ī ſubiecto. quecūqꝫ enimꝑfectio eſt in aliqua potentia anime ꝑficit adactū illiꝰ potētie. ſed gratia non ꝑficit ad eſſe(naturale qd̓ eſt actus eſſentie aīe. anima enī ꝑ ſuā eſſentiam eſt forma corporis. gͦ gratia nō eſt ī eſſentia aīe ſicut in ſubiecto ¶ PͣOppoſita nata ſunt fieri circa ideſed culpa que opponitur gratie: non eſt in eſſentia anime ſicut ī ſubiecto. ſed in potētia. ergo nec gratiā. ¶Gratuita ſupponunt naturalia. ſed potentie natur.liter inherēt ſubiecto anime. ergo gratia eſt in ſub̓a anme mediāte potentia. ⁊ ſic in mediatuꝫ ſub̓m gratie nōeſt eſſentia anime ſed potentia. ¶ Sꝫ contra gratia importat acceptationem a deo. ſꝫ primo acceptur anima adeo qͣꝫ eius oꝑa. vt patet ꝑ illud qd̓ dicit̉ Gen̄. iiij. Reſpexit deus ad abel ⁊ ad muūera eius. gͦ gratia ꝑ pͥus ēī ip̄a ſub̓a anime qͣꝫ in potētijs qͥbꝰ adoꝑatiōes ordinat̉¶ PͣQuāto aliqͥd e pͥus ⁊ deo ꝓpinquiꝰ. tanto ꝑ pͥus donis diuinis replet̉. ſed eſſentia anime eſt pͥor ⁊ deo ꝓpinquiorqꝫ potentia que a deo cauſat̉ eſſentia anime mediate. ergo gr̄a que ē pͥncipiū diuinoꝝ donoꝝ ē in eſſentia anime ſicut in ſubiecto. ¶ ℟. dd̓m ꝙ ſuppoſito gratiam ⁊ ꝟtutem ꝑ eſſentiam differre vt dictū eſt oportetdicere ꝙ gratia non eſt in potentia anime ſicut in ſubiecto ſed in eſſentia. cum enī potētia ſit ꝓprium pͥncipiuꝫoꝑandi om̄is ꝑfectio potētie īmediate ordinat̉ ad opid autē quo ad bene operandū ꝑficimur ꝟtus eſt. oportet ergo ſi gratia non eſt ꝟtus ꝙ non ſit in potentia ani

me ſicut in ſub̓o ſed in eſſentia. Sic enī ꝑfectōes ꝑfectꝭbilibus ꝓportionaliter reſpōdebunt. naꝫ ſicut eſſentiaanime eſt pͥncipium eſſe naturalis. ⁊ ab ea fluūt potētieque ſūt actuū naturaliū pͥncipia. ita gratia que ē ī eſſentia anime eſt pͥncipiū eſſe ſpūalis ⁊ ab ea fluunt ꝟtutesin potētijs que ſunt ꝓxima pͥncipia actuū meritorioꝝ.¶ Ad primū ergo dd̓m ꝙ lꝫ gr̄a non ſit pͥncipium eē naturalis. eſt tamē pͥncipium eſſe ſpūalis ꝑ qd̓ naturale ꝑficitur. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ culpa que ex actu cauſat̉ eſtſicut in ꝓximo ſub̓o in potētia anime q̄ eſt ꝓximi actuspͥncipium culpa aūt orig. que ex infectōe carnis ꝯtrahitur eſt ſicut in ꝓximo ſub̓o in eſſentia anime ꝑ quamanima corpori vnitur vt forma. ⁊ ſimiliter habitꝰ virtutum ex actibus acquiſitarum vel ad actus proximoordinataꝝ ſub̓a ſunt potētie. ſed illius ꝑfectionis quedeſuꝑ venit. ⁊ ad actū īmediate non ordinat̉ ſcꝫ gratieeſſentia anime ſubiectū ꝓprium debet eſſe ¶ Ad tertiūdd̓m ꝙ naturalia p̄ſupponunt gratuita ſi ꝓportionaliter accipiāt̉ vt fiat ꝯꝑatio pͥncipioꝝ actus ad pͥncipiaactus ſcꝫ ꝟtutum ad potētias ⁊ pͥncipia eſſendi ad primum eſſendi ſcꝫ gr̄e ad eſſentiā aīe.D quartū ſic ꝓceditur. videt̉ ꝙ gr̄a incōuententer ꝑ oꝑantē ⁊ cooꝑanteꝫ diſtinguat̉. eadēenī gr̄a p̄parat volūtatem ad bene volēdū etad efficaciter implendū. primū autē horū ꝑtinet ad gr̄am oꝑantem ẜm ad gratiam cooꝑantem. gͦeadem eſt in nobis gratia operas ⁊ cooꝑans. ⁊ ſic incōueniēter gr̄a ꝑ hec duo diſtinguitur ¶ Pͣ Nulla formaque non eſt ſubſiſtēs habet oꝑationem ſine cōmunicātia ſui ſubiecti. qd̓ enī ꝑ ſe non eſt ꝑ ſe agere non poteſtſed gratia non eſt forma ſubſiſtēs cum ſit accidēs. ergonon oꝑatur ꝑ ſe ſine ꝯmunicātia ſub̓i. ⁊ ſic gratia nūqͣꝫeſt oꝑans tm̄ ſed cooꝑans. ¶ Pͣ. Gratia pͥncipaliter ſehabet in actu meritorio vt ex littera patet. ſed cooꝑansnon eſt pͥncipale agēs ſed ſecūdariū. ergo gratia cooperans non debet dici. ¶ Pͣ Augꝰ dicit in li. de natura ⁊grātia. ꝙ gratia preuenit vt pie viuamꝰ ⁊ obſequamurvt ſemꝑ cum illo viuamus. ⁊ nūc p̄uenit vt vocemur ⁊tunc ſubſeqͥt̉ vt glorificemur. ⁊ ſic gratia p̄ueniens pertinet ad ſtatū vie. ſubſequēs vero ad ſtatum glorie. ſedſtatus iſti ſunt om̄ino diſperati. ergo p̄ueniens ⁊ ſubſequens nō debēt in eandē diffinitioneꝫ venire. ⁊ ſic necgratia oꝑans ⁊ cooꝑans que idem vidētur eſſe cum p̄dictis. ¶ ℟. dd̓m ꝙ gratia dupliciter accipitur. Unomodo ẜm ꝙ ē quoddā donuꝫ dei ī nob̓. Alio modo ẜmꝙ ſignat diuinam voluntatem vel oꝑationem qui circa nos gratis oꝑatur. vtroqꝫ aūt modo cōueniēter peroꝑantem ⁊ cooꝑantem diuidit̉. ſed oportet ſi pͥmo modo gratia accipiatur ꝙ ſumat̉ oꝑari ⁊ cooꝑari formaliter. ⁊ ẜm hoc dicetur gratia oꝑans ꝓut ea informat̉ homo ad hoc ꝙ ſit iuſtus. cooperans vero ẜm ꝙ inclinatad iuſte agendū quaſi primum pͥncipium. ⁊ tunc patetꝙ eadem numero eſt gratia operans ⁊ cooperans ſicutidem numero. calor eſt quo ignis eſt calidus et quo calefacit. Si auteꝫ accipiatur gratia. ſcd̓o modo oportetꝙ ſumatur operari ⁊ cooperari effectiue vt dicatur gratia operans ẜm ꝙ deus in nobis oꝑatur bonum ꝓpoſitum volūtatis quo primo ei adheremꝰ. gratia vero cōoperans ẜm ꝙ oꝑatur in nobis omnia cōſequentia ſcilicet efficatiam ⁊ ꝑſeuerantiam in merendo. ⁊ ſic etiaꝫgratia operans ⁊ cooperans eſt eadem ex parte operantis. ⁊ non ex parte operatorum. ¶ Ad primum ergo dicendum ꝙ qͣꝫuis gratia operans ⁊ cooperans non differunt ꝑ eſſentiam ẜm aliquē modum accipiendi differunt tamen ratione. ⁊ hoc ſufficit ad hoc ꝙ cōueniēterdiſtingui poſſunt. ¶ Ad ẜm dicendū ꝙ gratia non pōt