LI.II
nibus naturalis cognitionis p̄exiſtūt in potentia aliacognoſcibilia naturalia. ita ⁊ in ip̄a natura homīs ⁊ eorū q̄ ad ip̄as ſpectant. ⁊ ideo ſicut aliaꝝ rerū naturaliūita ſuij p̄ius ⁊ ad ſe expectātiū primꝰ homo noticiā habuit duplicē ⁊ ꝯtemplatiuā ⁊ practicā. Cōtemplatiuaqͥdem vt in ſeip̄o ⁊ in rebus alijs dei ſapientiā miraret̉.practicā vero vt ſciret qualiter ſeip̄o ⁊ rebꝰ alijs vti deberet. ¶ Ad primū dd̓m ꝙ ꝓpter ea q̄ in homīe ſūt ſufficiēter ducere poſſunt ad cognoſcēdū eſſentiaꝫ animehumane. nō autē ad cognoſcendū eſſentiaꝫ angeli. formā enī oportet eſſe matie ꝓportionataꝫ ⁊ ideo nō ē ſil̓e.¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ adam in ſtatu īnocētie ſciuit ſibi expedire vt dei p̄ceptuꝫ ſeq̄ret̉. ⁊ demonis ꝯſiliū euitaretſed motus elatōis menti eius ſuꝑueniens electōem rationis ꝑuertit. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ futura ꝯtingentianō ſūt naturali cognitōe cognoſcibilia. ⁊ ideo nō oportuit̉ ꝙ ea que circa ip̄m futura erāt: homo cognoſceretnat̉ali rōne. neqꝫ etiā erat decēs vt ſibi reuelaret̉ ne penā doloris ſiue triſticie de malis futurꝭ culpā p̄cede̓t.¶ DI.XXIIIIVnc diligenter inueIſtigari oportet ⁊cͣ. ¶ Hic q̄runtur qͣttuor¶ Primo vtrū homo ī ſtatu innocētie potuerit ſine gr̄a ſtare. ¶ Scd̓o de li. ar. qͥd ſit. ¶ Tertioqͥd ſit ſenſualitas. ¶ Quarto vtrum ratio ſuꝑior ⁊ inferior ſint eadē potentia vel diuerſe.O primū ſic ꝓceditur. videtur ꝙ homo ī ſtatu īnocentie ſine gratia non potuerit ſtare. f.enī qd̓ homo ꝑ ſe p̄t habere nō habet neceſſeab alio petere. ſed homo ī ſtatu īnocentie neceſſe habebat a deo petere ꝑſeuerantiaꝫ. ſicut ⁊ alia deidona. gͦ non poterat ꝑ ſeip̄m ſtare ſine auxilio gr̄e ¶7Declinare a malo ē vna ꝑs iuſticie. ſed vera iuſticiā ſine gratia haberi nō poteſt. gͦ adam ſine gratia nō poterat peccatū vitare. ¶ Pͣ Premiū nō debetur niſi merito ſed victorie debet̉ pͥmiū. vt patet apo. iij. ⁊. ij. gͦ vincere peccatū eſt meritoriū. ſi ergo adam ī ſtatu īnocentieꝑ ſeip̄m ſtare potuit tēptationē demonis ſuꝑando. videtur ꝙ potuerit ꝑ ſeip̄m ꝓfice̓ ad meritū vite qd̓ ē falſum vt oſtendit̉ in lr̄a. ergo ⁊ p̄miuꝫ ſcꝫ ꝙ potuerit ſinegratia ſtare. ¶ Sꝫ ꝯtra nulla pena ī ſtatu īnocētie fuitſed neceſſitas peccādi eſt q̄dam pena. gͦ nō fuit in ſtatuīnocentie. ⁊ ſic homo poterat nō peccare. ⁊ ꝑ ꝯſequensſtare ſine gratia. ¶ Pͣ Homo in ſtatu īnocētie nō eratminus ꝑfectus ẜm animā qͣꝫ ẜm corpus. ſꝫ abſqꝫ nouegr̄e additione poterat corpus eius a corruptione p̄ẜuari. gͦ multo fortiꝰ anima a peccato ¶ ℟. dd̓m ꝙ circa ſtatum pͥmi homīs eſt duplex opinio. Quidā enī dicūt eūin gratia fuiſſe ꝯditum. Alij ꝟo abſqꝫ gratia. de qͦ infraq̄retur di. xxix. ſuppoſito tamē ꝙ abſqꝫ gratia creatꝰ fuerit vt locum habeat q̄ſtio p̄ſens. Dicēdū ē ꝙ ī ſtatu illo adaꝫ habuit om̄e illud ad qd̓ facultas nature ſe pōtextēdere. non aūt illud ꝙ hēat facultatem excedit. oꝑaaūt meritoria excedūt facultatē nature cum ꝑ ea horaoadipiſcat̉ ſuꝑnaturalem habitudinē. ſed non cadere inpctm̄. hoc nō excedit facultatē nature. qꝛ pctm̄ ꝯtra naturam recte inſtitutū eſt. ⁊ ideo homo ī ſtatu īnocentieſi gr̄am non habuit mereri non potuit. potuit tn̄ abſtinere a peccato. ¶ Ad primū ergo dd̓m ꝙ deꝰ non ſoluꝫē gr̄e dator. ſed etiā nature auctor ⁊ gubernator. vn̄ adeū recurre̓ debemꝰ nō ſolū ī his q̄ ꝑtinēt ad facultatemgr̄e. ſꝫ etiā ī his q̄ ꝑtinēt ad facultatē nat̉e. ¶ Ad. ij. dd̓mꝙ lꝫ habitꝰ iuſticie infuſe nō poſſit eē ſine gr̄a nihil tn̄ ꝓhibet aliquē iuſticie actū fieri ab aliqͦ gr̄aꝫ nō habēte. ⁊ſic declinare a malo poterat pͥmꝰ hō qͣꝫuis gr̄aꝫ nō hr̄et
¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ abſtine̓ a pctō nō ſemꝑ eſt vincerepctm̄. ſꝫ tūc qn̄ aliqͥs a pctō impugnat̉. nec tn̄ ip̄a peccati victoria eſt meritoria niſi qn̄ gr̄a informat̉ ſicut eſt etde ceteris actibus ꝟtutum.D ſcd̓m ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ li. ar. incōuenient̉in lr̄a deſcribat̉. facultas enī habitꝰ eē videt̉cuiꝰ ē potētiā facere facilē ad agendū. ſꝫ li. ar.nō ē habitꝰ cuꝫ ſit alioꝝ habituū ſub̓m ergoAi. ar. incōueniēter d̓r eē facultas. ¶ PͣBruta ab hoībꝰſola volūtate ⁊ rōne diſcernūt̉. ſed diſcernūt̉ li. ar. gͦ li.ar. eſt ratio vel volūtas nō gͦ aliqͥd rōnis vel volūtatis¶ Pͣ Ratio ⁊ volūtas ſūt diu̓ſe potētie etiā gene̓ diſtincte cū rō ꝑtineat ad cognitiuas. volūtas aūt ad appetitiuas. ſꝫ li. ar. ē vnū aliqͥd. gͦ nō debet ꝑ volūtatē vel rationē diffiniri ¶ Pͣ Li. ar. affiniꝰ ē bono qͣꝫ malo cumnihil appetat̉ niſi ſub rōne boni. ſꝫ p̄t ꝑ ſeip̄m ī malumꝯſentire. gͦ ⁊ abſqꝫ gr̄a bonū elige̓. ⁊ ita incōueniēter d̓rꝙ li. ar. bonū eligit̉ gr̄a aſſiſtēte. ¶ Pͣ Anẜ. dicit ꝙ poſſe peccate neqꝫ ē libertas neqꝫ ē ꝑs l̓ibertatis. ſꝫ illd̓ qd̓nō ē de eſſentia rei nō debet ī eiꝰ diffinitōe poni. gͦ electio peccati nō debet poni ī diffinitōe li. ar. ¶ ℟º dd̓mꝙ q̄dā ſūt res q̄ oꝑant̉ abſqꝫ iudicio ſic̄ inaīata Quedāꝟo cū iudicio ſꝫ nō libero. īmo ex ip̄a nat̉a determīatoad vnū. ſic̄ bruta q̄ ex naturali eſtimatōe vnū appetun⁊ aliud refugiūt. hō vero ⁊ iudiciū de ſuis oꝑbꝰ hꝫ ⁊ libertatē ī iudicādo. q̄ qͥdē lib̓tas ꝓuenit cū ex rōne q̄ adoppoſita viā habet. cū ex volūtate q̄ nō eſt determīataad vnuꝫ. vn̄ hō eſt dn̄s ſui iudieij. qꝛ p̄t ſic vel aliter iudicare de agēdis ⁊ ꝓ tāto d̓r eē li. ar. ſic gͦ ꝯueniēter li.ar. notificat̉ ī lr̄a ꝑ hoc ꝙ ponit̉ radix libertatis. ſꝫ ī hocꝙ d̓r rōnis ⁊ volūtatis. ⁊ libertatis effectꝰ in hoc ꝙ d̓rqͣ bonū elicit̉ ⁊cͣ. ¶ Ad primū gͦ dd̓m ꝙ duplex ē facultas. Una ꝑ inclinatōeꝫ. ⁊ ſic habitꝰ facilitatē in potentia oꝑat̉ inclinās eā ad alterū oppoſitoꝝ. Alia ē per remotionē impedimēti ſicut homī d̓r eſſe facile reſpectucuiꝰ nō impedit̉. ⁊ ſic d̓r li. ar. facultas inqͣꝫtū homo nōimpedit̉ qͥn poſſit hoc face̓ vel nō face̓ ¶ Ad ſcd̓m dd̓m.ꝙ li. ar. nō eſt aliqͥd ꝑ eſſentiā diuerſū a rōne ⁊ volūtate īmo ē ꝑ eſſentiā ip̄a volūtas vt Dam̄. dicit in. iij. lib̓.differt tn̄ a volūtate rōne. Naꝫ volūtas d̓r ẜm ꝙ aliqͥdabſolute appetit. li. ꝟo ar. ẜm ꝙ eligit aliqͥd ꝓpter fineꝫ.hic enī actus ē ꝓprius li. ar. vn̄ ꝙ dicit ꝙ libertas eſt facultas rōnis ⁊ volūtatis ⁊cͣ. Intelligēdū ē intrāſitiueid ē. rō ⁊ volūtas faciles ad efficiēdū. ſil̓r cū d̓r ꝙ ē liberū de voluntate iudicium. volūtas ponit̉ ibi ꝓ volito.¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ qͣꝫuis rō ⁊ volūtas abſolute loquēdo ſint potētie diuerſe. tn̄ hn̄t ordinis vnitatē inqͣꝫtuꝫrō dirigit volūtatē. vn̄ ⁊ li. ar. ꝯueniēter ꝑ rōem ⁊ volūtatē deſcribit̉. qꝛ electio nō ꝯplet̉ ſine iudicio rōnis ⁊ appetitu volūtatis ip̄a tn̄ electio appetitꝰ qͥdē eſt rei ꝯſiliate vt d̓r in. iij. ethic̄. vn̄ ⁊ li. ar eſſentialiter ē volūtas etnō rō. ¶ Ad qͣrtū dd̓m ꝙ bonū nature ꝯmēſuratuꝫ p̄elige̓ li. ar. abſqꝫ gr̄a. n̄ aut bonū meritoriū qd̓ facultatē nature excedit. ⁊ de hͦ h̓ loqͥt̉. ¶ Ad qͥntū dd̓m ꝙ poſſe peccare nō ē ꝑs libertatis abſolute ꝯſiderate ꝯſeqͥturtn̄ li. ar. humanū qd̓ h̓ diffinit̉ inqͣꝫtum eſt ex nob̓ vel inqͣꝫtum ē ꝑ peccatū corruptumD tertiū ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ incōueniēter ſenſualitas ī lr̄a deſcribat̉ ſicut enī ſenſualitasqinferior viribus ītellectiuis. ita ē ſuꝑior aīevegetabilis. gͦ incōueniēter in eiꝰ deſcpͥtioned̓r ꝙ eſt vis aīe inferior. ¶ Pͣ In lr̄a habet̉ ꝙ qͥcquid ēnobis ꝯmune ⁊ beluis ad ſenſualitatē ꝑtīet plures autpotētie ſūt nobis beluiſqꝫ cōmunes. gͦ ſenſualitas nōdebet dici q̄dā vis ſed q̄dā vires. ¶ Pͣ Ex ſenſualitateꝓcedit appetitꝰ rerū ad corpꝰ ꝑtinētiū. hic aūt appeti