DI.I

p̄teriti intelligat̉ de inſtanti ẜm ꝙ ꝯtinuat ꝑtes temporis. Un̄ nō ē neceſſariū ꝙ pͥmū inſtans ſit finis alicuiꝰtꝑis. neqꝫ ꝙ vltimū ſit pͥncipiū tꝑis. qꝛ neutꝝ ꝯtinuattꝑs tēpori. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ ratio illa ꝓcedit de mouente qd̓ agit ex neceſſitate nature quale nō eſt deꝰ. qꝛẜm īmutabilē voluntatē deus qn̄qꝫ non ꝓducit res. ⁊qn̄qꝫ ꝓduxit. qꝛ ab eterno voluit vt res ꝓducerenturpoſtqͣꝫ nō fuiſſent. ¶ Ad qͣrtū dd̓m ꝙ deus nō agit peractiōeꝫ mediā. q̄ fit aliud a ſua eſſentia. vn̄ actio ſua eſteterna: ſicut ⁊ eſſentia ſua ē et̓nā. ſꝫ effectꝰ eſt tꝑalis ẜmꝓpoſitū ſue volūtatis. vnde ex hͦ ꝙ aliqͥd de nouo fit adeo nō ſeqͥt̉ aliqͣ mutatio in deo ſꝫ ſolum in effectu.Redimus ergo reruꝫcreataꝝ. Hic querūt̉ quattuor. ¶ Primovtrū rerum oīm finis ſit diuina bonitas.¶ Scd̓o vtrū oīa ſunt facta ꝓpter hoīem.¶ Tertio vtruꝫ aīa debuit corpori vniri. ¶ Quarto demodo vnionis.D pͥmū ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ non oīa facta ſuntꝓpter dei bonitateꝫ. Ea enī q̄ ſunt ad finē aliquid ꝯferūt ad fine. vn̄ ⁊ vtilia dicōt̉: ſꝫ creature nihil ꝯferunt ad diuinā bonitatē. nonbonitas dei ē finis reꝝ. ¶ Pͣ bonitatē dei ꝑcipit creatura cognoſcēdo ⁊ amando. ſꝫ nō om̄ia pn̄t cognoſcere ⁊amare dei bonitatē. gͦ non oīa ſunt ꝓpt̓ eam ſicut ꝓpterfinē. ¶ Pͣ. agens facit effectū ſuū ꝓpinquiorē fini qͣꝫtūcunqꝫ pōt. ſed deus non facit creaturas ꝓpinqͣs ſue benitati qͣꝫtūcūqꝫ pōt. qꝛ ſic nō poſſet eas facere melioreergo diuina bonitas nō ē finis rerū. ¶ Sꝫ ꝯtra eſt qd̓d̓r Prou̓. xvj. Uniuerſa ꝓpter ſemetip̄m oꝑatꝰ eſt dn̄s¶ Pbonū hꝫ rōnem finis. ſed deus ē pͥmū ⁊ ſūmū bonum. gͦ ip̄e ē vltimꝰ finis oīm. ¶ ℟º dd̓m ꝙ om̄e agēsꝑ voluntatē quicqͥd agit: agit ꝓpter hͦ qd̓ ē ſue volūtafinis. Nam quicqͥd agit eſt volitū ab eo. voluntas aivna ad vnū vltimū finē ordinat̉. ad quē ordinat qucunqꝫ vult. finis auteꝫ vltimꝰ diuine volūtatis eſt ſuabonitas. vt in pͥncipio li. dictuꝫ eſt. vn̄ oīa q̄ facit: facitꝓpter ſuā bonitatē. nō ꝯſtituendā vel augēdaꝫ. qꝛ hocēimpoſſibile: ſꝫ multiplicandaꝫ eo mō quo multiplicaripōt. ſcꝫ ꝑ cōmunicatiōeꝫ. ideo ad hoc vnaqueqꝫ creatura facta ē. ſicut ꝓpter vltimū finē. vt diuina bonitatemſuo mō ꝑticipet. ¶ Ad pͥmū ergo dd̓m. ꝙ ratio illa ꝓcedit qn̄ agens agit ex appetitu finis. quē acqͥrere intendit. deus aūt non ſic agit ꝓpter ſuā bonitatē. ſꝫ ex amore ſue bonitatis. vt eā cōmunicādo multitudinē ſicuteſt poſſibile. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ duplex ē modus participandi diuina bonitataē vnus ꝑ aſſimulatōem. ⁊ himodus cōmunis ē oībꝰ creaturis. inqͣꝫtum ſūt bonebono deo facte. Alio modo ꝑ oꝑatiōeꝫ ſcꝫ cognoſcēqet amādo. ⁊ hic modus ꝓprius ē rōnalis creature. inetiā ratio beatitudinis ꝯſiſtit. Et ideo ſola rōnalis cretura facta ē ꝓpter beatitudinē. ſꝫ oēs creature ꝓpter ˡnitatē. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ ratio illa ꝓcedit qn̄ id qd̓ad finē: ꝑfecte pōt ꝯſequi finem. tunc enī fit ꝓpinquiusfini. qͣꝫtuꝫ eſt poſſibile. Sꝫ hoc nō eſt in ꝓpoſito. ⁊ id̓oratio non ſequit̉.O ſcd̓m ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ nō om̄ia facta ſūtꝓpter hominē Nobilius enī fit ꝓpter minusnobile. qꝛ finis eſt nobilior eo qd̓ ē ad finemſed alique creature ſūt hodie nobiliores. vt(pote angeli. gͦ non omnia facta ſunt ꝓpter hoīem ¶ Pͣomīs res eſt ꝓpter ſuam oꝑationē. vt d̓r in ſcd̓o de celo⁊ mudo. ſed alique res ſunt quaꝝ oꝑationes ad hoīesſe nō extendūt vt lapilli qͥ ſunt ī viſceribꝰ terre. ⁊ piſcesq̄ſunt in ꝓfundo maris. gͦ nō oīa facta ſunt ꝓpt̓ hoīem

¶ Pqn̄cunqꝫ id qd̓ fit ꝓpter aliquem cedit in nocumētum eius. fruſtratur in tentio agentis. ſed dei intentionon fruſtrat̉. cū gͦ creature cedant in nocumentuꝫ hoīsẜm illud Sapīe. xiiij. Creatura dei in odiū facte ſuntaīe hoīm. Uidet̉ ꝙ creature non ſint facte ꝓpter hoīeꝫ.¶ Sed ꝯtra om̄e bonū qd̓ accidit ī vniuerſo. ē intētuꝫa deo. alias caſu accideret. ſꝫ ex oībꝰ creaturis aliqͥd cedit in bonū hoīs. ẜm illud Ro. vij. Diligentibꝰ deū oīacooꝑant̉ in bonū. gͦ oēs creature aliquo modo facte ſūtꝓpter bonuꝫ homīs ¶ Pͣ. in oībus que ſunt ꝓpter finēpoſterius ē finis pͥoris. ſed creature ſunt facte ꝓpt̓ finē.cū ergo homo int̓ cetera ſit vltimo creatꝰ. vt ptꝫ Gen̄. j.videt̉ ꝙ om̄ia ſunt ꝓpter hoīeꝫ facta. ¶ ℟º dd̓m ꝙ alicuius rei finis d̓r dupliciter. Uno mō principaliter. adquē res pͥncipaliter ordinat̉. ⁊ talis rerū finis ē diuinabonitas. Alio mō ſecūdariꝰ ꝑ quē res pͥncipalem fineꝫꝯſequitur. ⁊ hoc mō finis oīm creaturaꝝ eſt homo. differēter tn̄ ad hoīem ordinat̉ ⁊ creature ſuꝑiores ⁊ inferiores. Suꝑiores qͥdem vt angeli ⁊ corpora celeſtia. ꝑſolam oꝑationē: ꝑ quā hoīem ꝑficiūt. ⁊ ſic diuinam ſimilitudinē ꝯſequunt̉. inqͣꝫtum deus eſt cauſa reꝝ. queqͥdem aſſimilatio ē finis cuiuſlibet creature. vt dictumeſt. Creature ꝟo inferiores ordinant̉ ad hoīem dupliciter. Uno modo qͣꝫtum ad eſſe. inqͣꝫtū imꝑfectiora appetunt formā ꝑfectiorē. ſicut elemeta formam mixti. ⁊ſic deinceps vſqꝫ ad formā hoīs. q̄ eſt nobiliſſima interformas inferiores. Alio modo qͣꝫtum ad oꝑatōem. inqͣꝫtum ex eaꝝ oꝑatiōibꝰ aliqd̓ cōmoduꝫ hoī acqͥrit̉. Eſtetiā ⁊ tertius modus quo oīa ad hoīem ordinant̉ ſcꝫ ꝑoꝑationē hoīs qui ex cognitiōe creaturaꝝ in dei cognitionē adducit̉. ¶ Ad pͥmum gͦ dd̓m ꝙ obiectio illa ꝓcedit de fine principali. Uel pōt dici ꝙ nulla creatura eſtdignior hoīe. qͣꝫtum ad finem ſuū vltimū. ¶ Ad ſcd̓mdd̓m. ꝙ qͣꝫuis alique res ſint que nō actu aliqͥd oꝑant̉.circa hominē nate ſunt tn̄ oꝑari. ⁊ homo natus eſt eascognoſcere. qͣꝫuis nō actu cognoſcit. ⁊ ẜm naturalē appetitū: materie tendūt in formā homīs. vt dictum eſt.¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ ex hͦ ipſo ꝙ creature alique nocenthomini vel qͣꝫtū ad culpā occaſionaliter. vel ad penamactiue cedūt ī bonū hoīs vel eiuſdē vel alterius.D tertiū ſic ꝓcedit̉. videtur ꝙ aīa rōnalis corpori vniri nō debuerit. Aīa enim rationaliscreata ē ꝓpter beatitudinē. vt in lr̄a d̓r. hͦ autēcōſiſtit in cognitiōe dei. cum gͦ ꝑ corpꝰ retardet̉ anime cognitio. ẜm illud Sap̄. ix. Depͥmit terrenainhabitatio ſenſū multa cogitantē. videt̉ ꝙ aīa corpori vniri nō debuerit. ¶ Pͣineqͣlitas bonoꝝ. a iuſto autore nō turbat̉ niſi ꝓpt̓ differētiā meritoꝝ. ſꝫ nulla merita p̄ceſſerūt ī angelis ⁊ in aīabꝰ anteqͣꝫ crearent̉. gͦ diuina iuſticia reqͥrit: ꝙ eqͣles crearent̉. et ſic cum angelinon ſūt vniti corporibus. nec anime vniri debuerint.Pͣ. anima ē nobiliſſima formaꝝ. ſi gͦ ꝯueniēt̓ vnitaeſt corpori. debuit vniri corpori nobiliſſimo. ⁊ ita corpori celeſti. vel etiā igni. qd̓ ē corpꝰ ſubtiliſſimuꝫ. ⁊ ītercorporalia nobiliſſimū. Cuiꝰ ꝯtrariū videmꝰ. ⁊ ita incōueniēter aīa eſt corpori vnita. ¶ Sꝫ ꝯtra ſi extremaſunt ī natura. ⁊ mediū ī natura inueniri debet. vt patꝫꝑ ph̓m ſcd̓o ce. et mūdo. ſꝫ inuenit̉ in rebꝰ creatura pureſpūalis. inuenit̉ etiā pure corporalis. gͦ ad completiōeꝫvniuerſi debuit eē aīa cōpoſita ex ſpūali ⁊ corporali. ⁊ita ſpūalis creatura q̄ eſt anima: debuit corpori vniri.¶ Pͣ ꝑfectio ī rebꝰ ꝯſiſtit ẜm quēdā circulū. inqͣꝫtuꝫ ſcꝫvltima ad pͥncipiū ꝑ quandā ꝯiūctiōem redeūt. ſꝫ ītercreaturas infima ē corporalis. ſup̄ma ꝟo ſpūalis. media autē ſpūs rōnalis. debuit gͦ ad hͦ ꝙ eſſet ꝑfectio inrebꝰ ſpūs rationalis corpori vniri. ¶ ℟º dd̓m ꝙ cauſa

g 2