LI.II

¶ Pͣ omne qd̓ fit: ſit in tēpore vel in inſtanti tēporis. qꝛfieri ſine ſucceſſione non eſt. nec ſucceſſio ſine tēpore inſtans. gͦ vel tempus in quo creatū eſt celuꝫ: aut ē creatuꝫaut non. ſi creatum ergo in aliquo inſtanti vel temporeet ſic in infinitū qd̓ ē impoſſibile. Relinquit̉ ergo ꝙ p̄terdeum ſit aliquod aliud pͥncipium increatū. ¶ Sꝫ ꝯtraeſt qd̓ Sapīe. xj. dicit̉. Quomodo poſſet aliqͥs ꝑmanereniſi cū voluiſſes. oīm ergo que ſūt: eſſe ⁊ ꝑmanētia a voluntate dei dependet. ſed q̄ ſunt ꝑ voluntateꝫ eius ſuntab eo creata. ergo nihil pōt eſſe p̄ter ip̄m quod nō ſit abeo creatum. ¶ Pͣ vnitas eſt pͥncipium multitudinis. hͦautem non eēt ſi plura increata ponerent̉. ergo non ē ponere plura increata. ¶ ℟ dicendū ꝙ om̄es res cuiꝰ eſſentia non eſt ſuum eſſe. habet eſſe ſuuꝫ ab alio creatum. qꝛſi eſſe rei eſt p̄ter eſſentiā eius. oꝑtet ꝙ ei cōiungat̉ ꝑ aliquam cauſam. que qͥdem non pōt eſſe ip̄a rei eſſentia. ſicut ſubiectū eſt cauſa accidentis. qꝛ nihil pōt eſſe cauſaalicuius niſi ꝑ hoc ꝙ eē habet. Unde relinquit̉ ꝙ cuiuſlibet rei que non ē ſuū eſſe ſit cauſa eſſendi aliqͥd ab eo ſeparatū. nulla aūt res pōt eſſe cuiꝰ eſſentia ſit ſuū eē niſivna tm̄. quia hmōi rei eſſe non addit̉ alicui ꝑ qd̓ diuidatur vel ꝯtrahat̉. ſic vt non poſſet eſſe niſi vna abſolute ꝑſe ſubſtans. Relinquit̉ ergo ꝙ non pōt eē niſi vnū increatum. ⁊ ꝑ ꝯſequens in ip̄m ſicut in cauſaꝫ oꝑtet res oēsalias reduci. ¶ Ad pͥmū ergo dicendū ꝙ malū inqͣꝫtumhmōi non habet eſſe nec eſt res aliqua ſed magis eſt pͥuatio alicuiꝰ ꝑfectionis in re. vnde non habet cauſam efficientē ſed deficientē. ⁊ huiuſmodi ſunt cauſe medie ꝓpthoc ꝙ ſunt ex nihilo. ¶ Ad ſcd̓ꝫ dicendū ꝙ creare nominat actum cauſe efficietis. vnde oꝑtet id qd̓ eſt pͥmū ī genere cauſe efficiētis eſſe increatū. Sicut materia pͥma ēingenita nō aūt increata. qꝛ cum habeat eē imꝑfectumoꝑtet ꝙ a ꝑfecto ente ſumat originem. forma aūt ⁊ finisincidunt in idem cū efficiente. ⁊ ſic reſtat vnum ſoluꝫ eēpͥncipium increatū. ¶ Ad tertiū dicendū ꝙ creatio relatio q̄dam eſt vt dictum eſt. relatio autē non refert̉ ꝑ aliquā relationē realem vt Auic. dicit. Unde creatio nō ēcreata ꝑ aliquā creationē ſꝫ ꝑ ſeip̄am. ¶ Ad qͣrtum dicēdum ꝙ in tēpore ⁊ in inſtāti non differūt eſſe ⁊ fieri. nōautē eſt neceſſe tēpꝰ eē in tꝑe. ſicut nec locū in loco. vndenon eſt neceſſe ꝙ inſtans primum creationis in alio inſtanti fiat.O tertiū ſic procedit̉. videtur ꝙ creare ſoli deonon ꝯueniat. vnūqd̓qꝫ enī agens pōt agere infra ſuam ſpeciē. ſed aīa rationalis ẜm naturāeſt angelo inferior. ergo angelus pōt animā facere. ſed aīa nō pōt fieri niſi ꝑ creatōeꝫ cum non ſit cōpoſit a ex materia ⁊ forma. ergo angeli creare poſſunt. ¶omne qd̓ nō habet materiā ꝑtem ſui. nō pōt fieri niſi dnihilo. ⁊ ita ꝑ creationē. ſꝫ forme naturales ⁊ accidētianō habēt materiā ꝑtem ſui. ergo nō poſſūt fieri vel educi in eē niſi ꝑ creationē ſed educunt̉ in eē ab agentibꝰ naturalibꝰ. ergo cauſe naturales agētes creāt. ¶ Pͣ ad immēſitatem diuine bonitatis ꝑtinet vt om̄is ꝑfectio creature cōmunicabilis ſit ei ꝯcreata. ſed poteſtas creandieſt creature cōmunicabilis: cū in ſe ꝯtradictiōem nō implicet. ergo videt̉ ꝙ creare nō ſit ꝓprium dei. ¶ Sꝫ ꝯtraeſt qd̓ Dam̄. dicit. Om̄es qͥ dicunt angelos aliqͥd crearemaledictos eſſe. de qͥbus tamē magis videt̉ qͣꝫ d̓ alijs creaturis. ergo creare ſoli deo ꝯuenit. ¶ Pͣcreare nō ē niſiagētis ẜm totam ſuam ſub̓am. qꝛ res ẜm totam ſuā ſubſtantiā ꝑ creationē in eē educit̉. ſed agere ẜm totam ſubſtantiā ſuam deo ꝯuenit. Cum ip̄e ſolus ſit actus purꝰergo ſolus deus eſt creatio. ¶ ℟ dicēduꝫ ꝙ ſicut ī pͥmaq̄ſtione dictū eſt. Creatio ꝓprie actio eſt pͥmi agentis qd̓nihil aliud ī ſuo accidēte p̄ſupponit. Ex ſcd̓a aūt q̄ſtiōe

habitū eſt ꝙ pͥmum agens eſt ſolus deus. qꝛ omnia aliaſūt ab eo creata. Unde relinquit̉ ꝙ ip̄e ſolus eſt reꝝ creator ⁊ creando res tradit eis poſſibilitateꝫ vt recipianteffectus cauſaꝝ ſuaꝝ agentiū nō ex nihilo ſed ex potentia p̄ſuppoſita. ⁊ ideo omēs alie cauſe agunt̉ ꝑ viam motus vel mutatiōis ſolus aūt deꝰ ꝑ creationē. ¶ Ad pͥmūergo dicendū ꝙ qͣꝫuis aīa ſit ẜm naturā infra angelum:tamē modus creandi animaꝫ eſt ſupra poteſtate angelique eſt finita. Nam agere ex nulla potētia p̄exiſtēte infinite potētie eſt. Qd̓ ptꝫ ex hoc ꝙ quāto potētia paſſiua ēremotior ab actu: tanto indiget maiori potētia actiua.Ad ſcd̓m dicendū ꝙ fieri ꝓprie loquēdo nō eſt niſi reiſubſiſtētis cuius ē ⁊ eſſe. Unde forme naturales nō fiūtſed cōpoſitū. ip̄e ꝟo forme educunt̉ de potentia materie¶ Ad tertiū dicēduꝫ ꝙ potētia creandi repugnat ratiōicreature. tum ꝑ hoc ꝙ eſt pͥmi agentis. tum ꝑ hoc ꝙ ē infinita. ⁊ ideo ratio nō ſequit̉.D quartū ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ mundus ſit eternus. qd̓ enī nō habet ꝯtrariū nō ē corruptibile neqꝫ generabile. qꝛ generatio eſt ex ꝯtrario ⁊corruptio in cōtrariū. Sꝫ celum nō habet cōtrariū qd̓ eius motꝰ oſtēdit cui nihil eſt ꝯtrariū. ergo celum ē ingenerabile ⁊ incorruptibile. ⁊ ita eternū ⁊ ꝑ cōſequens totus mūdus. ¶ Pom̄e quod eſt ſemꝑ in ſuopͥncipio ⁊ ſuo fine: ſemꝑ fuit ⁊ ſemꝑ erit. qꝛ poſt pͥncipiūeſt aliud ⁊ ante finē. ſꝫ tēporis nihil ē acciꝑe niſi nūc qd̓eſt pͥncipiū futuri: ⁊ finis p̄teriti. ⁊ ita qn̄cūqꝫ tēpus ē: eſtſuū pͥncipiū ⁊ finis. ergo tēpus ſemꝑ fuit ⁊ ſemꝑ erit. ⁊ ꝑcōſequēs motꝰ ⁊ mobile. ¶ Pͣſi aliquid incipit mouerioꝑtet acciꝑe aliquaꝫ habitudinē mouētꝭ ad mobile nūceſſe qͣꝫ pͥus. hoc autē nō pōt eſſe niſi aliqua mutatio accideret vel ex ꝑte mobilis: vel ex ꝑte mouentꝭ. ergo anteqͣꝫhabet motū ē alius motus. ⁊ ſic motus ſemꝑ fuit: ⁊ perꝯſequens mūdus. ¶ Pom̄is actio que eſt ab agente nōmoto nec ꝑ ſe nec ꝑ accidēs ē ſꝑ. qꝛ qd̓ agit poſtqͣꝫ nō agebat fit d̓ potētia actu agēs. ⁊ ita exeūdo d̓ potētia ī actūmouet̉ vel ꝑ ſe vel ꝑ accidēs. ſꝫ deus nō mouet̉ ꝑ ſe neqꝫꝑ accidēs. ergo omis actio eius ē ab eterno. ⁊ ita ab eterno mundū fecit mūdus. ergo ē eternꝰ. ¶ Sꝫ ꝯtra om̄eqd̓ creat̉ ex nihilo eſt. ſꝫ mundus eſt creatus vt ex ſupradictis ptꝫ. ergo ex nihilo. ⁊ ita habet eē poſt nō eē. nō ergo eſt eternꝰ. ¶ Pͣſi mundus fuit ab eterno. ⁊ dies fuerūt ab eterno. ⁊ ſil̓iter homīes infiniti. ergo dies infiniti p̄ceſſiſſent diem iſtū. ⁊ infinite aīe remanerēt a corporibꝰ ſeꝑate: quoꝝ vtrūqꝫ impoſſibile ē. qꝛ ex pͥmo ſequeret̉: ꝙ infinita eēt ꝑtranſita. ex ſcd̓o autē ꝙ eſſent infinita ſimul in actu. ¶ ℟º dd̓m ꝙ ſicut ſupra oſtēſū ſē oīmque ſunt p̄ter deum ip̄e deus eſt cauſa q̄ non agit qͣſi exneceſſitate nature. ſꝫ ex ꝓpoſito voluntatis. agit enī perintellectū qͥ eſt rerū pͥncipiū: mediāte voluntate. Voluntas aūt ſe habet ad vtrūlibet. pōt enī ꝓducere effectumſuū ⁊ nō ꝓducere. qꝛ igit̉ deus fecit mūduꝫ. ad hͦ vt mūdus deum rep̄ſentaret: fecit eum poſtqͣꝫ non fuerat. hocenī modo in mūdo facultas diuine volūtatis rep̄ſentat̉qua pōt effectū ꝓducere ⁊ non ꝓducere. Unde fides catholica firmiter tenet: mundū nō ſemꝑ fuiſſe Quidā ꝟoph̓i res nō ex volūtate inſtitutas eē ſed ex neceſſitate nature ponētes: dixerūt. vel materiā vel mūdū eſſe eternūnō qͣſi neceſſarijs rōnibꝰ hoc aſſerētes. ſed qͥbuſdaꝫ ꝓbabilibꝰ ꝯiecturis. Unde d̓r in j. Topicoꝝ: ꝙ ſūt q̄daꝫ ꝓblemata de qͥbus rōneꝫ nō habemꝰ. vt vtrū mūdus ſiteternus ¶ Ad pͥmū ergo dd̓m ꝙ ꝑ rōnem illam. on̄dit̉ aph̓o in pͥmo celo ⁊ mūdo: ꝙ celum nō exit in eſſe ꝑ generatione qͣſi a cauſa naturaliter agente. nō aūt remouet̉qͥn exeat ī eſſe ꝑ creationē a cauſa volūtarie agēte ¶ Adſcd̓m dd̓m ꝙ cuꝫ d̓r inſtans eſt pͥncipium futuri. ⁊ finio