LI.I

affectionibus afficitur in bonū ſcꝫ ⁊ malum. nec etiamdiuerſa ſimul ꝑ diuerſas ſpecies intelligit intellectu naturali vt in ſcd̓o dicetur. ⁊ ideo om̄es hm̄oi motus ſūtin tempore. ⁊ cum tempus quo hmōi motus mēſurantur non eſt ꝯtinuū. qꝛ neqꝫ habet ꝯtinuitateꝫ ex motuquē menſurat cum in oꝑationibus ſibi ſuccedētibꝰ autꝯtactibus ſpūalibus ad diuerſa loca non ſit aliqua cōtinuitas. neqꝫ etiam habet ꝯtinuitatem ex motu celeſtiad quem p̄dicti motus nulluꝫ habent ordinem. ¶ Aprimū ergo dicendū ꝙ ꝑ auctoritatē illam li. de cauſison̄dit̉ angelꝰ totaliter eſſe ſupra tempus qd̓ menſuratmotum celi. ē tamē in oꝑatiōibus angeli tp̄us modo p̄dicto. ¶ Ad ſcd̓m dicendū ꝙ Dyo. accipit motum prooꝑatione. ⁊ ſic motꝰ ītellectualis nature tēpore nō mēſuratur ꝑ ſe loquēdo. ¶ Ad tertium dicendū ꝙ quādoduo extrema mutatōis ſunt īmediata ⁊ alterū eoꝝ habet ꝯtinuitatem rōne alicuius motus annexi tūc talismutatio eſt terminꝰ motꝰ. ⁊ ideo nō eſt in tēpore ſed intermīo tēporis. ſed quādo neutrū extremorū habet continuitatem nec ꝑ ſe nec ꝑ accidens tūc talis mutatio nōpoteſt eē terminꝰ motus. vnde nō poteſt eſſe ꝙ alter terminoꝝ ꝑticipat ad tempus p̄cedēs quo mēſuratur motus. ⁊ alter ad terminū tēporis quo mēſuratur terminus motus. ſꝫ oꝑtet ꝙ duo termini habeāt ꝓprias mēſuras eis reſpōdētes ſcꝫ duo nūc ſibi ſuccedētia que adp̄ſens tp̄us dicimus. ¶ Ad quartū dicenduꝫ ꝙ illud aquo noīat̉ aliqͥs motus vt a dāte ſpeciē. oꝑtet eſſe terminum motꝰ. quia ab eo ſortitur ſpeciem nō aūt ſi denomīet̉ vt a mēſurante. cōtingit enī duobus modis motum aliquē denomīari.XXXVIII¶ DI.Unc ergo ad propoſitum reuertētes. ¶ Hic eſt duplex queſtioI¶ Prima de cauſalitate diuīe ſcīe. ¶ Secūda de cognitōe cōtingentiū. ¶ Circa pͥmū querūtuduo. ¶ Primo vtrū res ſint cauſa ſciētie dei ¶ Scd̓ovtrū ſcīa dei ſit cauſa rerum.D primum ſic ꝓceditur ⁊ videtur ꝙ res ſciteſint cauſe diuine ſcientie veritas enī ad rationem ſciētie ꝑtinet. quia ſciētia nō niſi veroꝫeſt. ſed veritatis cauſa ſunt res. quia ex eo ꝙres eſt vel nō eſt. ē oratio vera vel falſa. ergo res ſūt carſa ſcientie rei. ¶ B Sciētia eſt aſſimilatio ſciētis ad rēſcitam vt agazel dicit cauſe aūt non aſſimilātur effectibus ſed magis ecōuerſo ẜm Dyo. ergo res ſcite ſūt cauſa ſciētie ⁊ nō ecōuerſo. ¶ Pͣ Quecūqꝫ ſe ꝯſecūtur adinuicem oꝑtet ꝙ dependeat ab vna cauſa. vel vnum eorūſit cauſa alterius. ſed deū ſcire mala ⁊ mala eē ſe conſecūtur. cū ergo ſcīa dei non ſit cauſa maloruꝫ videtur ꝙmala fieri ſit cauſa quare deus mala cognoſcat. nō enīpoteſt dici ꝙ vtrūqꝫ ex aliqua cauſa extriſeca depēdeat.¶ Sed ꝯtra tēporale nō eſt cauſa eterni ſciētia aūt deieſt eterna. ergo res tēporales ſcite a deo nō ſūt cauſa ip̄ius ſcientie. ¶ Pͣ Malum non eſt cauſa boni. ſed ſciētia dei ē bonū. cum ergo ſcitoꝝⁱ a deo quedā ſint malavidet̉ eſſe impoſſibile ꝙ res ſcite ſint cauſa diuine ſcientie. ¶ ℟º dicendū ꝙ res ſcite non poſſunt eſſe cauſa alicuius ſciētie niſi rōne ſpeciei ītelligibilis qua ſciēs ſcitinqͣꝫtuꝫ illa ſpecies a rebus ſcitis accipit̉ vt ītellectu noſtro accidit naͣm vis ītelligendi nō poteſt cauſari a re ſcita inqͣꝫtum hmōi illud aūt quo deus ītelligit oēs res ēeſſentia diuina cuius ꝯſtat res cauſas nō eſſe. vnde resſcite nullo modo poſſunt eſſe cauſa diuīe ſcientie ¶ Adprimū ergo dicendū ꝙ veritatis que eſt in ītellectu noſtro vel in ſigno ip̄ius ſcꝫ enūciatiōe cauſa ſunt res nō

aūt veritatis que eſt in intellectu diuino eo ꝙ ītellectꝰnoſter eſt mēſuratus a rebus quaꝝ intellectus diuinꝰeſt menſura. ¶ Ad ſcd̓m dicendum ꝙ verbum agazel ītelligitur de ſciētia noſtra que a rebus ſumitur nō autēde ſciētia diuina. vel ſi cōmunit̓ accipiat̉: accipit̉ aſſimilatio large ꝓ quacunqꝫ ſimilitudine ſiue ſit cauſati adcauſam ſiue ecōuerſo. ¶ Ad tertiuꝫ dicēdū ꝙ qͣꝫuis malorum deus cauſa non ſit in diuina ſcientia. cuꝫ malicauſa nō niſi bonū eſſe poteſt. ſed ꝑ accidēs. aliter enimmalū cauſam nō habet bonorū aut cauſa diuina ſcientia eſt. ⁊ ſic rōne diuine cauſalitatis eſt infallibilis conſecutio inter eſſe maloruꝫ ⁊ ſcientiam dei qͣꝫuis maloꝝcauſa non ſit.D ſcd̓m ſic ꝓceditur. ⁊ videtur ꝙ ſcientia deinō ſit cauſa rerum ſcitaꝝ. poſita enim cauſaponitur effectus. ſed ſciētia dei eſt eterna. cūergo res ſcite a deo ſint tēporales. earū cauſaſciētia dei nō eſt. ¶ PͣDeus nō tm̄ ſcit entia ſed etiamnō entia. nō entium vero cauſo nō ē neqꝫ ꝙ ſint neqꝫ ꝙnon ſint. ergo pari rōne nō erit cauſaentiū. ¶ Pͣ Scientia dei comꝑatur ad res creatas ſicut ſciētia artificisad artificiata. artificiatoꝝ aūt cā non eſt ſciētia artificꝭſed voluntas que mouet ad opus. ergo ſciētia dei nō eſtcauſa rerum. ¶ Sed ꝯtra eſt qd̓ in pſal. dicit̉. Om̄ia inſapiētia fe. ¶ P Sicut ſciētia noſtra mēſuratur a rebꝰita res menſurātur diuina ſcientia vt patet per ph̓m. xethic̄. ſed res ſunt cauſa ſciētie noſtre. ergo ecōuerſo ſciētia dei eſt cauſa rerū. ¶ ℟º dicēdum ꝙ omniū rerū creatarum aliqualiter eſt cauſa diuina ſciētia. om̄e enī imꝑfectum ab aliquo ꝑfecto ſumit originem forme aūt innatura reruꝫ exiſtentes ex hocip̄o ꝙ in materijs recipiuntur imꝑfecte ſunt. ex hoc enī ꝙ indiuiduātur cōmūitas earuꝫ ad hoc ꝑticl̓are reſtringitur. vnde oꝑtet haꝝformaꝝ prima pͥncipia exiſtere formas: ſuaꝫ cōmunitatem retinētes. non qͥdem ꝑ ſe ſubſiſtentes vt ploto dicebat. hoc enī impoſſibile on̄dit ph̓s. ſed exiſtētes in intellectu diuīo. in ſolo enī ītellectu forma ſue cōmunitatisrōneꝫ ẜuare pōt ⁊ he forme dicūt̉ ydee de qͥbꝰ ſupra habitū ē. ſic gͦ ſcīa dei ꝯtinēs hmōi formas eſt pͥma rerumorigo. nec tn̄ oīm que deus ſcit eius ſciētia eſt cauſa. nāex ſcia non ꝓcedit opus niſi mediāte voluntate imꝑante ⁊ potentia exſequēte. vnde malorum ⁊ non entiū adque dei voluntas non īclinatur ſcientia dei nō ē cauſaſil̓iter nec eternoꝝ que potētie nō ſubdūtur. vnde ſcīanō ē tota cauſa ſꝫ ſimul ſcīa ⁊ volūtas. ¶ Ad primuꝫ gͦdd̓m ꝙ qꝛ a ſcīa nō ꝓcedit opus niſi mediāte volūtatenō oꝑtet ꝙ qn̄cūqꝫ fuerit diuīa ſcīa fuerīt creat̉e ſed qn̄ei placuit. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ qͣꝫtū ad nō entia ſcīe deideeſt volūtas oꝑandi. ⁊ ideo hoꝝ cauſa deꝰ nō ē. ¶ Adtertiū dd̓m ꝙ ſcīā artificis ⁊ ſi nō ſit cauſa ꝓxima artificiatoꝝ. eſt tn̄ cauſa pͥma quā artificiata imitāt̉.Einde q̄ritur d̓ cognitione ꝯtingentiū. ¶ Et circa hͦ q̄runt̉ duo.¶ Primo vttrum deus ſciat ꝯtingētia futura ¶ Secūdo vttrumſcientia ſua ſit variabilis.O primum ſic ꝓceditur ⁊ videtur ꝙ deus neſciat ꝯtingētia futura. nihil enim poteſt ſciriniſi verum vt habetur pͥmo poſterioꝝ. ſed cōtingentia futura nō habent veritatē vt ꝓbaſprimo pyar. ergo de cōtingentibus futuris deus ſcientiam non habet. ¶ Pͣ Iſta conditionalis eſt vera ſi deus ſcit aliquid illud eſt verum alias deus ſciēdo falleretur. ſed huius cōditionalis antecedēs ē neceſſarium. gͦ⁊ cōſequens eſt neceſſarium. nihil ergo cōtingēs poteſt