¶ Titulusquintus

et non vt per inſtrumentū et virtutē inferiorem.Scd̓m cauſam finalē licꝫ improprie facta ſūt oīaꝑ verbū. qꝛ ad hūc finē ad manifeſtandū ſapīaꝫet pulchritudinē dei ẜm illud ꝓuer. xvj. Oīa ꝓpter ſemetip̄m. ſcꝫ manifeſtandū oꝑatus eſt deꝰEt ſine ipſo factū §. VIIeſt nihil. Qd̓ p̄t exponi vt ſit magis expreſſiuumeius qd̓ dixit oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. q. d. ita vniuerſaliter oīa vt ex creatis nullū ſit qd̓ ꝑ ip̄m non ſitfactū. Poteſt et aliter exponi et tripliciter. Unomō vt notet̉ cauſa in nobis eſſe ab eo ⁊ virtꝰ noſtre operatōnis. vt ſicut ab eo habemꝰ eſſe qꝛ oīa⁊cͣ. ita et operādi virtutē qꝛ ſine eo .i. niſi eo mouente factū om̄e. eſt nihil. i. nulliꝰ virtutis operādi aliqͥd. ẜm illud Io. xv. Sine me ait nihil poteſtis facere. Alio mō vt ſignet̉ in nobis ab eo eſſecauſa ⁊ influxus noſtre ſuſtentatōis. et ſic ſine eoſcꝫ cōtinue influente ⁊ ſuſtentāte factū om̄e eſt nihil. i. ad nihilū deueniret. Sicut em̄ creatura eſtex nihilo ita ex ſe habet vt tendat in nihilū. Un̄Grego. in mora. Oīa in nihilū redigerent̉: niſi eamanus oīpotentis .i. virtus dei ſuſtentaret. Tercio mō vt inſinuet̉ a nobis ſolū: nō ab eo eſſe cauſa nr̄e inquinatōis. et ſic exponit̉ ſine ip̄o .i. eo nōagēte. Factū eſt .i. operatū a creatura nihil i. peccatū ſic exponit Augꝰ. ſuꝑ Io. Dicit̉ aūt peccatum nihil. qꝛ nō eſt aliqua natura ſed defectꝰ rōnis: ſicut tenebra importat priuatōꝫ lucis nō naturā. Et nihil fiunt hoīes cū faciūt peccatū .i. merentur ex eo annihilari. et nihil ſunt in eſſe ſpūaliꝘ ergo qͥs peccatū faciat: ex ſe eſt nō ex deo. iuxta illud Oſee. Perditio tua ex te iſrael. Ubi etiam notandū ẜm tho. vbi ſupra. ꝙ quidā expoſuerūt iſtud nihil affirmatiue. q. d. euāgeliſta. Itaoīa dixi facta ꝑ verbū ꝙ ꝑ eum nō eſt factū nihiltāqͣꝫ nihil aliqͥd exiſtens importet. Ex qua falſaacceptōe inſurrexit triplex error. Primus eſt valentini qͥ dicebat quedā principia p̄ceſſiſſe verbūiſtud ⁊ triginta ex eis ſecula. et iſta principia ⁊ ſicula q̄ fuiſſe ante verbuꝫ dicit et appellat nihil exeo ꝙ ſint ſupra rationē noſtrā ⁊ nō poſſint ab intellectu noſtro ꝯprehendi. Iſte valentinus vt dicit aug. de tri. ponebat multa principia ⁊ ex illisxxx. ſecula. Primo ponit duo principia q̄ noīatꝓfundum ⁊ ſilentiū. Profundū dicens patrē. exhis duobꝰ dicit ꝓceſſiſſe decē ſecula. Itē ex fundo et ſilentio dicit ꝓceſſiſſe duo alia principia ſcꝫintellectū ⁊ veritatē ex qͥbus ꝓceſſerūt octo ſecūla. ex intellectu et veritate dicit eſſe duo alia principia .ſ. vitā et verbū: ex qͥbus ꝓceſſerūt. xij. aliſecula. et ſic ſunt. xxx. ſecula. Ex verbo aūt ⁊ vitadicit ꝙ ꝓceſſit homo xp̄s et eccleſia. et ſic valentinus ponebat iſta ante verbū. Et ꝓpterea dicittalia ſine eo facta: id eſt ante eū. Sed fatua ſuntiſta et heretica. Secundꝰ error circa hoc fuit manicheoꝝ ponentiū duo principia. vnum incorruptibiliū: aliud corruptibiliū. Dicit ergo iſte hereticus. ꝙ cū Io. dicat de verbo ꝙ oīa ꝑ ip̄m factaſunt. ne qͥs intelligeret nō ſolū incorruptibilia: ſetiā corruptibilia facta ꝑ verbū. cū corruptibilia

ẜm eum ſint a cōtrario principio .i. diabolo. ideſubdit euāgeliſta. ſine ip̄o factū eſt nihil .i. corriptibilia. q. d. Omne qd̓ cōuertitur in nihil: factieſt ſine eo. Tercius error fuit eoꝝ qui dixerunt.ꝑ nihil intelligit̉ diabolꝰ ẜm illd̓ Iob. xviij. habitet ī tabernaculo qͥ nō eſt .i. diabolus. Et exponūt ita oīa facta ſunt ꝑ verbū ꝙ nō eſt factū pereū nihil .i. diabolus. Oēs iſte hereſes ſunt exoriex hoc ꝙ intelligunt affirmatiue qd̓ negatiue intelligitur vt ſupra expoſitū eſt. Et vt dicit Critqͣꝫuis Iohānes dixerit oīa ⁊cͣ. nō ſuꝑflue addſine ipſo factū eſt nihil. Quia em̄ moiſes enumrando creaturas ab initio factas ponit tm̄ viſilia. ne quis crederet cū Iohā. dicit oīa intellioret de viſibilibus tm̄. ideo addit ſine ip̄o factueſt nihil. ad oſtendendū ꝙ nihil eſt creatū ſiue viſibile ſiue inuiſibile qd̓ nō ſit per verbū factū. veetiā ẜm Criſo. Sic nō ſolū facta ꝑ xp̄m de qͥbinarrant euangeliſte ſunt facta per verbuꝫ: ſed etoīa alia que ſunt. Et ſic iſta clauſula ſine ip̄o ⁊ponit̉ quaſi cōpletiua prime particule. oīa ⁊cͣ. adoſtendendā totā cauſalitatē in eo et omnipoteti am. Uel ẜm hilariū nō oſtendit ex hoc patrenō excludi ab operatōe omniū. Un̄ ſine eo ſcꝫ cooperante. id eſt nō a patre ſed etiā a filio cū patronō eſt aliquid qd̓ nō ſit factū. ẜm illud ꝓuer. Cūeo eram cuncta cōponens. eo ſcilicet patre ego ſapientia.Quod factū eſt §. VIII.in ip̄o vita erat. Hic notatur verbi ſumma ſapiētia et bonitas. quia quicquid eſt factū: habet rationem in ſapientia ſua que ip̄e eſt. ſicut ratio atificiatoꝝ eſt in ſapientia artificis. Et cum multbona reperiant̉ in iſtis inferioribꝰ pulcra. ſuauilucida. precioſa. ſcientifica: que trahunt hominad ſui amorē: et omnia iſta ſunt in verbo diuirſicut effectus in cauſa ſua. et perfectius in eo ſinqͣꝫ in ſeip̄is: ex hoc immenſa bonitas et ſapientiaeius debent rapere affectuꝫ noſtrū ad ip̄m. vndet cōmentator dicit. ꝙ ꝑfectiones omniuꝫ rerūſunt in deo: ſed ſine mixtura defectus que eſt icreaturis. Unde et moiſi dictum fuit exo. Uenad me et oſtendā tibi omne bonum .ſ. meip̄m. Equia indeficiētia ſunt bona in eo: ideo dicitur ūip̄o vita erat. ¶ Exponitur autem hoc. Quofactum eſt ⁊cͣ. et punctatur multipliciter. Et vgenes in omel̓. exponit ſic. Quod factum eſt īip̄o. id eſt per ipſum. ſic enim aliquando in ꝓ ẜeponitur in ſcriptura. Ut illud ad Coll̓. j. In iijcōdita ſunt ⁊c̄. id ē ꝑ ipſum. hoc vita erat. nō ſitſeip̄o ſed in cauſa ſua. In omnibus enim creatuhoc cōmune eſt. ꝙ effectus ſiue per naturam ſiuper intellectum producti ſunt in cauſis ſuis. nōſcd̓m proprium eſſe. ſed ẜm virtutem proprie cabſe. ſicut effectus inferiores ſunt in ſole vt in calſa. Non ẜm ſuuꝫ eſſe: ſed ẜm virtutē ſolis. Quiaergo deus eſt cauſa effectiua omniū ꝓductoꝝ qeſt vita quedā et ars plena oīm rationū viuentium. ideo omne qd̓ factū eſt in ip̄o. id eſt per ip̄m