Capitulū .V.Fo. CXXXVIII

tie cum patre eſt. Omnis em̄ ſubſtātia que deusnō eſt creatura eſt. et q̄ creatura nō eſt: deus eſt.Idem circa iſta verba cauendi ſunt tres errores aliquoꝝ circa hoc. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. Primus error eſt. ꝙ verbū dederit cauſaꝫ creatori ꝙmundus crearet̉. Secundꝰ eſt ꝙ ſpūſſanctus ſitfactus ꝑ verbū vt creatura. Tercius eſt ꝙ pateroperatꝰ ſit mundū creando ꝑ verbū vt inſtrumētum ſuū ſeu miniſtrū inferiorē eo. Inchoando aſecūdo errore qͥ fuit origen̄. dicebat ip̄e origen̄. cūoīa ſimpliciter dicat. et qͥ oīa dicit nihil excludit.ſequit̉ ꝙ ſpūſſanctus qͥ eſt aliqͥd ſit factus ꝑ verbum. Sed ſi iſta eſſet ſufficiēs rō: ſequeret̉ ꝙ etiāpater cū ſit aliqͥd eſſet factū ꝑ verbū: quo nil ab.ſurdius dici p̄t. Si em̄ ſpūſſanctꝰ eſſet factus: ſequeret̉ ꝙ eſſet creatura ⁊ minor patre ⁊ filio ⁊ nōdeus: cū dicat̉ Io. iiij. Spūs eſt deus. et eiuſdēſubſtātie cū patre ⁊ filio ⁊ dignitatꝭ. j. Io. v. Pater et filius et ſpirituſſanctꝰ hi tres vnū ſunt. Hereticū eſt ergo qd̓ ait origen̄. qꝛ ſpūſſanctus nō factus nec creatus ꝑ verbū. Un̄ cū euangeliſta dicit. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt: ly oīa nō ponit̉ ſimpliciter ⁊ abſolute: ſꝫ eſt diſtributio accōmodata includens oīa q̄ ſunt in genere factoꝝ .i. creaturaꝝet exponit oīa eoꝝ .ſ. q̄ facta ſunt. ꝑ ip̄m verbū facta ſunt. Oīs tribulatio et afflictio hoīs inqͣꝫtumeſt in penaꝫ a verbo facta ⁊ inflicta eſt. qꝛ inqͣꝫtūhmōi iuſta eſt. deus autē auctor eſt oīs rei iuſte.Un̄ amos ꝓpheta. Nō eſt malū in ciuitate .ſ. pene qd̓ deus nō fecerit. Inqͣꝫtum aūt pena ⁊ afflictio iniuſte infert̉ .i. a creatura. ex malicia eiꝰ. Deus etſi ſit cauſa actōis inqͣꝫtū actio ſicut ⁊ oīs motus. nō tn̄ eſt cauſa defectus rōnis in illo qͥ maleagit. Un̄ augꝰ. Nō te ꝑſequit̉ creatura quā fecitdeus .ſ. homo vel aīa eiꝰ: ſed malicia quā fecit homo. Et ideo oīa patiēter ferenda aduerſa. qꝛ nūqͣꝫ hoc accidit niſi iuſto dei iudicio etſi nobis occulto. Et nota ait Criſo. ꝙ oīa q̄ moiſes ꝑ multacapitula enumerat dicēs. Dixit deꝰ fiat lux. ⁊ fimamentū ⁊cͣ. hec oīa vno verbo excedens exprimit dicēs. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. Cuius rō eſt. qꝛmōiſes intendebat tradere emanationē creaturarum a deo. et ideo eas enumerat. Iohannes vero ad altiorē materiā in hoc libro intēdit nos inducere. vicꝫ in cognitionē creatoris earū. ¶ Notandū ꝓ cōfutatione primi ⁊ tercij erroris predictorū. ꝙ hec p̄poſitio ꝑ. importat cauſalitatē ⁊ operationē in obliquo aliqͦ mō: ſed diuerſimodeCum em̄ oꝑatio ſit media inter operantē et remoperatā. oꝑatio ip̄a p̄t dupliciter ꝯſiderari. Unomō ẜm ꝙ exijt ab operāte. Alio mō ẜm ꝙ determinat̉ ad operatū. Qn̄qꝫ igit̉ hec p̄poſitio ꝑ: ſi.gnificat cauſam operatōis ẜm ꝙ exijt ab operāte: qn̄qꝫ ẜm ꝙ terminat̉ ad operatū. Cauſaꝫ quidem operatōis ẜm ꝙ exijt ab operāte ſignificat:qn̄ id qd̓ ſignificat̉ ꝑ obliquū fit cauſa oꝑanti ꝙoperet̉ vel efficiēs vel formalis. Formalis ſicutcū ignis dicit̉ calefacere ꝑ calorē: calor eſt cauſaformal̓ ignis qꝛ ignis calefacit calore. Cauſa aūtmouēs vel efficiēs eſt vt cū dicit̉ ꝙ baliuus oꝑatur ꝑ regē: rex eſt cauſa baliuo ꝙ operet̉. Cauſali

tatem vero operatōis ẜm ꝙ terminat̉ ad operatum ſignificat hec p̄poſitio ꝑ. ſicut cū dicimus ꝙcarpentariꝰ facit ſcamnū ꝑ ſecurim. ſecuris nō eſtcauſa carpētario ꝙ operet̉. ſed potiꝰ eſt cauſa ꝙſcamnū fiet ab operante. Hodo ad ꝓpoſitū. cūdicit̉. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. Si lyꝑ. denotat cauſam mouentē ſeu efficientē patrē ad operanduꝫ:tūc pater nihil operat̉ ꝑ filiū: ſed ꝑ ſeip̄m operat̉oīa. Falſum ergo ſenſit valentinꝰ hereticus oīafacta ꝑ verbū. qꝛ verbū fuiſſet cā cōditori ꝙ mūdum faceret. Falſuꝫ eſt etiā qd̓ alij dixerūt exponentes illud. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. qꝛ .ſ. verbumfuit cā creatori p̄ſtans ei ad mundū faciendū materiā. qd̓ ſi eſſet: dixiſſet. oīa a verbo facta ſunt ꝑcreatorē. ſed nō ſic immo oīa per ip̄m facta ſunt.Sed ſi hec p̄poſitio ꝑ. dicit cam formaleꝫ: ſic oīaꝑ verbū facta ſunt. qꝛ ſcꝫ oīa facta ſunt ꝑ ſapīamſuā .ſ. dei ſicut ⁊ ꝑ eſſentiā. Quia em̄ ſapīa ⁊ virtus patris attribuit̉ filio iuxta illud. j. ad coꝝ. j.xp̄m dei virtutē et dei ſapīam. iō per iſtū moduꝫappropriatōis dicimus oīa. patrē oꝑari ꝑ filiū qꝛper ſapīam ſuā. Si vero p̄poſitio ꝑ. denotat cauſalitatē ex ꝑte operati. tūc hoc qd̓ dicimꝰ patremoīa facere ꝑ filiū: nō eſt appropriatū ſꝫ ꝓpriū verbo. qꝛ hoc ꝙ verbū ſit cauſa creaturaꝝ: habet abalio .ſ. a patre a qͦ habet vt ſit. Nec tn̄ ꝑ hoc ſequitur ꝙ ſit verbū inſtrumentū patris: licet om̄e ꝙ ēab alio motū ad operandū aliqͥd rationē vniuerſaliter habeat qͣſi inſtrumēti. qꝛ iſtud hꝫ veritatēqn̄ illud qd̓ ſignificat̉ per ip̄am cauſalitatē nō eſtcā operāti ꝙ operet̉: ſed eſt cauſa operatōis ẜmꝙ terminat̉ ad operatū. Cū em̄ dicit̉ aliqͥd oꝑari per virtutē ab alio acceptā. hoc p̄t eſſe dupliciter. Uno mō ita ꝙ ſit vno ⁊ eadē numero virtusdantis ⁊ accipiētis. et hoc mō qͥ operat̉ ꝑ virtutēacceptā ab alio eadē nō eſt minor: ſed equalis eta quo accepit. qꝛ ergo pater eandē virtuteꝫ quāhabet dat filio ꝑ quā filius operat̉ cū dicit̉ pateroꝑari ꝑ filiū: ꝓpter hoc filius nō eſt dicendꝰ minor patre nec inſtr̄m eius vt dixerūt aliqͥ heretici. qꝛ hoc ſequit̉ in illis qui nō eandē virtutē recipiunt ab alio: ſed aliā ⁊ cauſatā. Et hic eſt aliusmodus qͦ accipiēs virtutē ab alio eſt minor eo aquo accipit. ſicut baliuus oꝑari dicit̉ ꝑ regē .ſ. exvirtute ſibi data a rege q̄ eſt minor virtute regiset ſic minor baliuus rege. Cōcludēdo dicta lyꝑ.p̄t notare cauſam formalē efficientē. et etiaꝫ licetimproprie finalē. et ſic diuerſimode exponit̉. ẜmcauſam formalē ſic. ꝑ ip̄m facta ſunt .i. per ſapīaꝫſuā q̄ filio attribuit̉. Quicūqꝫ em̄ aliqͥd facit oportet ꝙ illud p̄cōcipiat ī ſua ſapīa. alioquin nūqͣꝫ aliqͥs faceret niſi p̄exiſtat actualis ꝯceptio ſueſapīe q̄ ſit forma et rō rei facte. ſicut forma archeid ē mēte artificis p̄concepta eſt rō arche faciēdeSic gͦ deus nihil operat̉ niſi ꝑ ꝯceptū ſui intellectus qͥ eſt ſapīa ab eterno cōcepta .ſ. dei verbū etdei filius. et ideo impoſſibile eſt ꝙ aliqͥd fiat niſiper verbū. Un̄ augꝰ. dicit. Uerbū dei ē ars plena oīm rationū viuentiū. Scd̓m cauſam efficientem vero. Oīa per ip̄m facta ſunt .ſ. per virtutēactiuā equalē patri ⁊ eandē quā accepit a patre.

X 4