¶ Titulusquartus
ei pompeius repoſuit. eque pulcram iudicans reges facere ⁊ vincere. honorificeqꝫ habitum regnitm̄ parte mulctauit ⁊ ꝑgrandi pecunia ademptaeſt. et phenice et ſopheno ⁊ ſex milia talentoꝝ argenti que populo romano daret: quia belluꝫ ſinecauſa romanis cōmouiſſet.De bellis ci §. XXVIII.uilibus romanorum. quorum initium ⁊ cauſaꝫ dicit aug. in. v. de ciui. dei. cap. xxiiij. fuiſſe ſeditionēſuſcitatā in vrbe ꝑ duos grachos tribunos. de qͥbus dictū eſt ſupra. Et pͥmo de bello ciuili int̓ marium ⁊ ſillam capita partium vrbis. Et vt diciteutropius ⁊ Oroſius libro. v. Tres fuerunt marij. Gayus marius pater. et grauis marius filiuseiuſdem: ⁊ marcus marius. De primo mario dicunt auguſtinus ⁊ prefati hiſtoriographi. ꝙ peripſum primū ciuile bellum motum fuit ⁊ geſtumqui non habuit a primogenitoribus ſuis ꝙ eēt tātis dignitatibus fulcitus ſicut fuit. Fuit enim cōſul ſepties cum tamen non eſſet nobilis. Cum aūtꝑueniſſet ad etatē militarem factus eſt ſtipendiarius: poſtea tribunus militū. creſcendo ꝟo primegeſſit vnū magiſtratum poſta aliū: deinde in bello romanoꝝ contra iugurtaꝫ regem numidaꝝ militauit ſub metello conſule in affrica. tandem reuſus romam factus eſt conſul. et in bello iugurtīſucceſſit metello. De eo etiā dicit Ualerius librovj. ꝙ fuit fortune luctator. nam qꝛ arpinatibꝰ honoribus iudicatus eſt inferior. queſturā rome petere auſus eſt. ⁊ ex iſto mario tam humili arpinate ignobili rome candidatus euaſit affricam. Sexies aūt factus eſt conſul propter probitatē ſuaꝫnec legit̉ ꝙ magnam crudelitatem exercuerit. niſi poſtqͣꝫ ſeptimum ambiuit vel obtinuit quod fiit occaſio primi belli ciuilis. in quo nimias crudelitates oſtendit. Anno igit̉ vrbis condite ſexcenteſimo ſexageſimoſecundo ẜm oroſiū ⁊ eutropiūgalus maior ſenior prefatus. qui ſexies conſul ante fuerat. cum ſilla qui eo tempore cōſul fuerat cōtra mitridatem qui aſiam ⁊ achaiam occupauerat mirteret̉. affectauit ſeptimū conſulatum ipſemarius .i. vt ſeptimo conſul fieret ⁊ mitteret̉ ip̄emitridatem. Quare ſilla cōmotus cū exercitu advrbem venit ⁊ contra marium dimicans ipſuꝫ fugauit. ⁊ eo fugato contra mitridatem proceſſit ingrecia. Marius ꝟo fugiens cum peſequentiuminſtantia circumſpectus eſſet in miternenſiuꝫ paludibꝰ ſe abſcōdite quibꝰ infeliciter et ignominioſe extractus turpi ſpectaculo in victurnas dedictus. contruſus eſt in carcerem. vbi ꝑcuſſorem adoccidendum miſſum ſolo vultū exterruit: vt eūoccidere nō auderet. Et vt dicit Ualerius. ꝙ miſſus eſt ad eum occidendū craſſuꝫ in domo priuata in termis publicis ſeruus qͥ fuerat natione cimber. Et licet marius gerens bellum romanorumcontra cymbros nationem illaꝫ deleuerit. et marius eſſet ſenex ⁊ inermis ⁊ ſqualore obſitus. ⁊ ſeruus ille ſtrictum gladiū teneret ī manibꝰ ip̄m aggredi non audebat. ſed claritate viri obcecatꝰ ferro abiecto attonitus ⁊ tremens inde fugit. Dein-
de lapſus eſt vinculis ipſe marius in affricā fugitSollicitatoqꝫ ibi filio ſuo .ſ. gayo mario iunioreapud vticam in cuſtodia ſeruabat̉. cinne conſuliſocietate ſcelerū cōiunctus romam redire ſtatuitcum eodem. Exercitum vero ſuū diuiſerunt in qͣtuor partes. ſic ꝙ mario ſeniori tres legiones date ſunt. Partem ꝟo exercitus accepit gneus carbo. De quo dicit Ualerius. ꝙ erat origo malorūciuiliū fax ardentiſſima. Pars ꝟo data eſt ſentorio: reſidua aūt exercitus pars cinnam conſulemſecuta eſt. Marius igit̉ portum hoſtienſem vi ingreſſus: omnia genera libidinis auaricie ⁊ crudlitatis exercuit. Deinde cinna conſul cum legiōibus et marius cum fugitiuis vrbem ingreſſi. nobiliſſimos quoſqꝫ ſenatus ⁊ viros cōſulares plurimos interfecer̄t. multos etiā ꝓſcripſerūt ⁊ eueſa domo ſille: filios ⁊ vxorem ad fugaꝫ cōpuler̄iInterim ꝟo priuſqͣꝫ ſilla rediret: marius ſenior cūinterfectorū ciuiū capita illata conuiuijs oblatacapitolijs collata roſtris .i. loco quodam in foroſic appellato ad ſpectaculum congereret. ac ſeptmum conſulatum cū cinna tercio cōſule ꝑuaſiſſetin exordio conſularis imperij ſera tandem moriprereptus eſt. Cinna ꝟo quarto cōſul factꝰ. poſtmodum a ꝓprio exercitu interfectus eſt. Interimetiam priuſqͣꝫ ſilla rediret: rome facti ſunt conſles gaius marius iunior: et papirius carbo. ¶ Fcit etiā marius maior occidere octauiū qui fueratconſul cum cinna. Sꝫ quia cinna fouit partē marij quam octauius deteſtabatur: ꝓpter quod cuſentorio qui erat marianus octauius adiunctoſibi gneo pompeio. quem gneum pompeium ſenatus vocauerat cum toto exercitu cui preerat vt republicam defenderet conflixit. infelicem aūt pignam huiuſmodi nox ſuꝑueniens diremit ⁊ inti milites ex vtraqꝫ parte occiſi ſunt. Poſtera dicum ꝑmixta corpora a ſepultura diſcernerent̉ mnles pompeianus .i. qui fuerat ī exercitu pompofratris ſui quem interfecerat corpus agnouit. itqꝫ frater victor victo fratre infelicior fratricidiūſuum execratus et bella ciuilia ilico pectus ſuurtranſfodiens. ſimul lachrymas ⁊ ſanguinem fuidens: ſuꝑ fratris ſui corpus ſe ꝓiecit. Et dicit valerius. ꝙ iſte cum fratris ſui ab eo occiſi corpꝰ atnouiſſet. multū ac diu conuicio deos ob donū inpie victorie inſecutus eſt. Demū ipſe octauiꝰ deuictus cum exercitu ſuo quando cinna ⁊ mariusin vrbe recepti ſunt interfectus eſt. et caput eiꝰ īroſtris poſitum eſt. Dicebatur aūt roſtra quidalocus in vrbe. vbi forum erat .ſ. in campo martioqui a roſtris nauium aureis quas romani ceper̄quibus ille ornatus fuit. et que etiam ibi affixa fierant in ſignū victoriarum ſic dictuꝫ eſt. Et ibi ꝓpe erat curia vbi tribuni plebis habuerunt contonem plebis et tractatus ſuos cum plebe. Ibi ergo tanqͣꝫ in loco multum frequentato poſitū fuicaput octauij. vt a multis videret̉. Dicit etiā valerius ꝙ predictus marius gaij ceſaris conſulaet cenſorij viri nobiliſſimū corpus ignobilis ſeucia trucidauit apud ſēditioſiſſimi ⁊ abectiſſimi heminis cuiuſdam buſtum .i. ſepulcrum. Nec tams