Druckschrift 
Corpus iuris civilis : Justiniani Insitutiones. Mit der Glossa ordinaria des Franciscus Accursius und den Summaria des Hieronymus Clarius
Seite
72r
Einzelbild herunterladen
 

De exceptionibus. Quartus.De actionibus.

7 3

ē aduerſꝰ actio: actor ītēdit ſiapꝑetᵇ dare oporte̓. ſꝫ qꝛ iniquūē ꝯtra pactiōeꝫ dānari defendit̉ exceptōem pacti cōuēti. Eq̄ ſid̓bitor creditor̄ d̓ferēte iurauerit nihil ſe dare oportē adhuc obligatꝰꝑmāet. ſꝫ qꝛ iniquū ē de ꝑiurio q̄ri:d̓fenditur tn̄ exceptōeꝫ iuſiurādi. In his qͦqꝫ actōibus quibus in agit̉ eqꝫ neceſſarie ſūt exceptōesveluti ſi petitore deferēte poſſeſſoriurauerit rēᵇ ſuā eſſe: nihilominus petitor vēdicet: lꝫ .n. v̓umſit qd̓ ītēdit .i. eiꝰ: iniquū tn̄ eſtpoſſeſſorē ꝯdēnari. Itē ſi ī iudicio tecū actūᵉ fue̓it ſiue ī ſiue inſonā nihilominꝰ obligatō duratᶠ ip̄o iur̄ eadē re poſtea aduerſte agi p̄t. ſed debes per exceptionērei iudicate adiuuari. hec exēplirettuliſſe ſufficiat: alioꝗn qͣꝫ ex ml̓tis varijs cāis exceptiōes neceſſarie ſint ſic̄ ex latioribꝰ digeſtoꝝ ſeupādectaruꝫ libris ītelligi p̄t: quarūq̄dā ex legibusᵍ vl̓ ex his legis vi obtinētⁿ: ul̓ ex ipſius p̄toris iuriſditiōeⁱ ſb̓am capiunt. Appellantur aūt exceptiōes alie ꝑpetue ꝑēptorie: alie temporales dilatorie. Perpetue ꝑēptorie ſūt ſem agētibꝰᵏ obſtāt ſꝑ agiturꝑimunt: qͣlis ē exceptio doli mali: qd̓ me. ſcm̄ ē: pacti ꝯuēti: cuꝫita cōuenerit: ne oīno pecunia peteretur. Tꝑalesˡ atqꝫ dilatorie ſuntad tp̄s nocēt tꝑiſdilatōeꝫ tribuūtqͣlis ē pctī ꝯuēti: ita ꝯuenerit neītra certū tp̄s agē̓tur veluti ītra ꝗnquēniū. finito eo tꝑe īpedituractorē exeꝗ: ergo hi ꝗbꝰ ītra certuꝫ

tp̄s agē volētibus obijcit̉ exceptioaut pacti ꝯuēti aut alia ſimilis: differre debēt actionē poſt tp̄s agit̉ .n. dilatorie iſte exceptiōes appellant̉. alioꝗn ſi ītra tp̄s egerūt obiectaqꝫ ſit exceptio: neqꝫ eo iudicioꝗcqͣꝫ ꝯſeqͣrent̉ ꝑꝑ exceptionem: nꝫpoſt tp̄s olī agē poterant: cum temereᵐ ī iudiciū deducebāt ꝯſumebāt: rōe amitteb̓āt. Hodie aūt ita ſtricte ꝓcedē volumꝰ: ſꝫ an̄ tp̄s pactiōis vel obligatōis litē ferre auſus ē zēonianeˡꝯſtōi ſb̓iacere cēſemꝰ: quā ſacratiſſimus legiſlator his tꝑe plꝰ petierūt ꝓtulit: vt inducias quas ipſe actor ſpōte īduxerit: vel naturaactōiſ ꝯtīetᵈ: ſi ꝯtēpſerit: ī duplūhēant qui talē iniuriāq paſſi ſunt:poſt eas finitas non aliter litē ſuſcipiāt niſi oēs expēſas litis antea acceꝑint: ut actores taliaʳ pēa ꝑterritiēpora litiū doceantur obſeruare. Preterea ēt ex ꝑſona ſunt dilatorie exceptiōes qͣles ſūt ꝓcuratorie: veluti ſi per militē aūt mulierēᶠagere quis velit. Naꝫ militibꝰ necpro pr̄e vel mr̄e ul̓ uxoreᵗ: nec ex ſacro reſcripto procuratorio noīe experiri ꝯcedit̉. ſuis v̓o negocijs ſuꝑ ſine offenſa militaris diſciplineᵉpn̄t. Eas v̓o exceptiōes olīcuratoribꝰ ꝓpter īfamiā vl̓ dantisvl̓ ipſiꝰ ꝓcuratoris opponebātur:cuꝫ in iudicijs frequētari nulloꝓſpeximus ꝯquieſcereᵗ: ſancimusne duꝫ de his altercat̉ ipſius negocij diſceptatio proteleturibus.De replicationi Nterdū euenit ut exceptio

naturaliter ꝗd facer̄: vt facer̄ furtū: vt.. ob. que ex delicto naſ. §. i. ciua Oris. ſed naturalis tm̄: vt. ff. de ſo. ſtichū. §. naturalis in caſilllit pcm̄ vt in maleficijs factis ſi quispaciſcat̉pcm̄. vt. ff. de pac. l. ſi tibi. §quedā actiet. or̄o poſita loco actionis ẜm pla. ſecontra vt diximus.. dec. §. ſic itaqꝫ.c Iniquuꝫ eſt no. ſic. ff.de in lite. iur̄. l. fi.. ff. deiureiu. naꝫ poſtea. §. dato.. ff. de dolo. l. ſufficit. hoc tamē fallit quotiēs eſt cōtra legem iura qꝛ ẜuat̉ ſacramen: vt in aucͣ. ſceni. ſo. §. i. col. v. eſt. C. denup. auc. qd̓ eis.. ff. deiure pr̄o. l. adigere.. C.de le. cōſti. l. dubiuꝫin fi. Item qn̄ veritas al̓s teſtimoniū pōt inueniri: vt. C. de re. cre. l. fi. itēqn̄ defertur ſacr̄m a iudice: vt. ff. de iureiur. l. admonendi. al̓s autem obtinet qd̓ hic dicit̉. Eque ſi debitor.Exceptio iuriſiurandiactionem non tollit. ſed elidit ēt nititur equitate. Et cōtra realē actionem exceptio iuriſiurandi opponi pōt: que repeltagentē in. h. d. are.d Rem ſuam. diſtīguitur tn̄ vtrū iuret ſuameſſe vel petitoris non eſſeqꝛ ſi iuret ſuaꝫ eſſe dat̉ ſibi actio exceptio. ſed ſiiuret peritoris eſſe naſcitur ſibi exceptio contrapetitorem tantū: vt. ff. deiureiū. ſed poſſeſſori .i.. ij. rn̄. Iteꝫ ſi in iudicio.itoria lata Inperſonali ſiue reali eandem actionē ꝑimit. ſꝫexcep. rei iudi. ꝑit conuento idē in pluribus alijsactionibus quarum quedam ſunt ciuiles quedaſunt pretorie. h. d. are.e Actum ſubaudi fuerit abſolutus ſicut hic innuit. f Durat .ſ. ſi primo erat obligatus. vn̄ ſi ſoluat non reperit debitū ſoluat. vt. ff. de cōdi. inde. l. iul.. l. iudex. caue tibi qꝛ per iuſiurādū: per pcm̄ naturalis tollit̉ obligatio. vt. ff. de iureiu. l. fi. in prin.ff. de ſo. l. ſtichū aut phāphilū. §. naturalis. ſed ſnīaꝫ tollitur ciuilis remanet naturalis. vt. ff. de cōdi. inde. l. iul. ait. ſed actionē īducat res iudicata vbi nulla oīno erat. vt. C. de re. cre. l. actori. quare tollit vbi eſt?Rn̄. res iudicata de iure ciuili eſt: tollit inducit ea que ſunt de iure ciui. ita obligationē ciuilē tollit. actionē que eſt iure ciui. inducit: vt. ff.de ori. iu. l. ij. §. deinde ex his. ea aūt que ſunt iuris naturalis non tollit utobligationem naturalē. vt ar.. de legi. ag. tu. §. fi.z Ex legibꝰ. ne ꝗs cōueniatur niſi coram ſuo iudice: vt. C. de excep. l. fi.b Obtinēt. vt ſen.. vt.. ti. i. ī pͥn. ſic̄ ē excep. mac. vel. ut. ff. ad ma. vel. totū ti. i Iuriſditione: vt de dolo malo mētus. vt. ff. deexce. doli per totū. Item pacti. vt. ff. de pac. iuriſgen. §. pretor ait.etiatur. Quedā exceptiōes ſunt ꝑēptorie vt doli metus pactiſimiles. Quedam tꝑales. ſic vocate: qꝛ negociū differre dicūtur olimactorem temere litigātē faciebant cadere a. hodie vero reo inducie duplicantur eidem reo actor ī expenſis factis in damnabitur: an̄ quarū refectionē ſuper principali negocio audientia denegabit̉. h. d. diuiditur principaliter in tres partes. Primo ponitunā diſtinctionem exceptionum qꝛquedam ſunt ꝑpetue quedā tēporales. Secūdo ponit exempla cuiuſlibetēt perpetue tꝑalis exceptionis. Tertio ponit quā penam oliꝫ patiebatur: quā hodie patit̉ pendente dilatiōe legali uel data ab hoīe ante dilatōeꝫfinitā egerit. Scd̓a ibi. Perpetue ꝑēptorie. Tertia ibi. Alioquin ſi intra. are. k Agētibꝰ .i. ſine prefinitiōe tꝑis. ut. ff. de doli exce. l. pure§. fi. ita tn̄ ſi ante ſnīaꝫ opponāt̉: ut. C. ſen. reſcin. poſ. l. ꝑēptorias. niſi

in vij. caſibus in ꝗbus ēt opponi pn̄t poſt ſnīam ratione etatis: vt. C. e. l. dr̄.ff. de mi. l. mīor. xxv. an. omiſſā. Itē miles. vt. C. iu. fa. igno. l. i. Itē in mace. vel. vt. ff. ad mace. l. ſi. Itē in donatore opponit vt ꝯueniatur īquan facere pōt ēt poſt ſnīam: vt. ff. de reg. iu. l. nēſeniꝰ. §. fi. Itē exceptio falſi procuratoris: vt. C. de ꝓcu. l. lꝫ. ſecus ſi rōne ꝑſone ꝓcuratoris opponatur exceptiovt qꝛ ſit miles vel mulier. qꝛ talis exceptio eſt dilatoria: vt..eo. §. pretoria. Itē vbicunqꝫ dicerent nullum fuiſſe iudicium:vt qꝛ ſit venalis ſententia velfalſis teſtibus vel inſtrumētisiudicata: vt. C. qn̄ eſt ne..l. venales vel iudex non ſuus. vt. C. ſi a cōpe. iu. to. Itē ſi inique ſub iudice compulſus ē eo tꝑe quo cōpelli nondebuit: vt. ff. de ſer. l. i. ſed dilatoria ꝓponitur an̄ lit. conte. ſedꝓbat̉ poſtꝙͣ actor monſtrauerat qd̓ aſſeuerat: vt. C. ꝓba.l. exceptionē.. C. e. l. ſiꝗdeꝫ. ſecus ī excep. fori. qꝛ an̄ lit. conte.opponi ꝓbari debet ẜm quoſ: vt. ff. e. l. pe. Sꝫ ꝗd de exce. nu. pe. nunꝗd eſt dilatoriavel ꝑēptoria; rn̄. ꝗdā anorma. nos dicimꝰ eſt tꝑal̓biēnij .ſ. vel. xxx. dieꝝ. vt.. delit. ob. §. fi.. C. de non nu. pe.l. in ꝯͣctibꝰ. §. i. ſed ī hoc pōt dii anormala. qꝛ cuꝫ al̓s ꝓbatexcipit. hic tn̄ probat: vt. C.de non nu. pe. l. ſi ex cautionetua. Idem q̄ro in exce. non nu.pe. eo. ſolue. vt. C. de dote cau.. nu. l. fi. aucͣ. ibi poſita. Item ꝗd de ea que oppōitvt ꝗs ꝯueniat̉ ēt īquantū facer̄ pōt: rn̄. eaꝫ tꝑalē: qꝛ pͥſumo aliqua acquiret. ſic poſteapoterit ſoluere vt. C. arbi. tu.l. ſi defunctꝰ. non reperiturqd̓ ſoluit̉. lꝫ facere poſſit .ſ.mode. vt. ff. de condi. īde. l. maritus. qd̓ fieret ſi eſſet ꝑpetua ſit fauorabilis. vt. ff. decondi. inde. l. exce.l Tēporales. aut alia ſimilisꝯuēti .ſ. exceptio. ꝯuenti .ſ. vſqꝫad ꝗnquēnium. veluti ſi ꝗs ſtipulet̉ id qd̓ ī vtero ē vel fructꝰfuturos vel domum certo locoedificari. vel rome eſſet epheſi dare ſtipulatus eſt. vt. ff. de. ob. l. interdum ẜm azo.m Cuꝫ te.. actio. §. ſiquisagens. ff. li. le. l. ſolū. §. fi.. C. de iu. fiſci. l. iuſta. n Ienoniāe .ſ. grececuius meminit.. de ac. §. ſed hoc quideꝫ. o Continet. qd̓ dic vt dixilegē de. ob. īterdū. p In duplū. ſed vr̄ nullaꝫ patiatur penaꝫ. ut. ff. depe. here. qd̓ ſi in diē in pͥn. eſt huic ꝯtra. ſed dic illaꝫ corrigi. uel meliꝰ dic ibiad hoc ſolum agebatur. ut eodē iure penes agentē hēretur quo erat apud defunctū. un̄ fuit plꝰ petitū. q Iniuriā. tn̄ talē ꝑꝑ ꝙͣ agere poſſet. r Tapēa. fa. C. ad. l. iul. r̄pe. l. i. ff. de pe. l. capitaliū. §. pe.. C. de īof. teſ. ſiꝗs ī ſuoPreterea. Exceptionū tertiū genꝰ ē qꝛ q̄daꝫ uocat̉ dilatoria iudicij perſonaꝫ reſpiciēs ut exceptio incōpetētis ꝓcuratoris ſil̓is. h. d. primo. Infamis aūtpoteſt eſſe procurator pōt ꝓcuratoreꝫ ꝯſtituer̄. h. d. uſqꝫ ad fi. are. ſMulierē. alio ager̄ p̄t niſi parentibꝰ ſi morbꝰ aūt etas eos impediat. nec ſiteoꝝ noīe agat. ut. ff. ꝓcu. l. feīe. t Uel uxore. niſi libtate eoꝝ. ut. ff. de li.. l. iij. ē ꝯͣ ẜꝫ Io. u Diſciplīe .i. hoc ſit ſin̄ offēſa diſciplīe. āt ſic ītelligit̉ut hoc poſſit fieri ſi diſciplīa .i. exercitiū militar̄ offendit̉. ſꝫ ſiue offendat̉ ſiue preſumit̉ offendi: ut hic.. C. de ꝓcu. l. qui ſtipendia. x Cōquieſcereſed ꝯͣ. ff. de poſtu. l. i. §. loco in. §. hoc edicto. ſo. ibi de maxima infamia: deua. ul̓ illd̓ de aduocato qui emolumētū tantū hꝫ hic in procura. qui tm̄ hꝫ onusatiōibꝰ. Quia exceptio per replicationē eliditur. ideo per ꝯn̄s de reQe ſiplicatione dicit. ut.. eo. in prin.. ff. de excep. l. ij. §. replicatio.Nterdum. Totus iſte titulus diuidit̉ ī duas ꝑtes pͥncipal̓r. Primo ponit de replicatiōe ꝓdeſt actori. Secūdo exceptiones competentesreo pͥncipali ꝓſunt fideiuſſori. qn̄ ꝓſunt: ſecūda ibi. Exceptiones āt.. h. d.Replicatio exceptionē tollit ad tollēdū nititur equitate: que replicatio ad iuuādam intētioneꝫ actoris cōpetit: cōtra replicationē duplicatio ē inducta ad ſūmouendū eandē prima facie eqͣ videbatur ꝯtra quā duplicationē actori dat̉ replicatio. h. d. are. y Interdū. excludi .ſ. per exceptionem.

k ij