De exceptionibus. Quartus.De actionibus.
7 3
ē aduerſꝰ eū actio: q̄ actor ītēdit ſiapꝑetᵇ eū dare oporte̓. ſꝫ qꝛ iniquūē ꝯtra pactiōeꝫ eū dānari defendit̉ꝑ exceptōem pacti cōuēti. ¶ Eq̄ ſid̓bitor creditor̄ d̓ferēte iurauerit nihil ſe dare oportē adhuc obligatꝰꝑmāet. ſꝫ qꝛ iniquū ē de ꝑiurio q̄ri:d̓fenditur tn̄ ꝑ exceptōeꝫ iuſiurādi.¶ In his qͦqꝫ actōibus quibus inrē agit̉ eqꝫ neceſſarie ſūt exceptōesveluti ſi petitore deferēte poſſeſſoriurauerit eā rēᵇ ſuā eſſe: ⁊ nihilominus eā rē petitor vēdicet: lꝫ .n. v̓umſit qd̓ ītēdit .i. rē eiꝰ eē: iniquū tn̄ eſtpoſſeſſorē ꝯdēnari. ¶ Itē ſi ī iudicio tecū actūᵉ fue̓it ſiue ī rē ſiue in ꝑſonā nihilominꝰ obligatō duratᶠ ⁊iō ip̄o iur̄ d̓ eadē re poſtea aduerſte agi p̄t. ſed debes per exceptionērei iudicate adiuuari. hec exēpli cārettuliſſe ſufficiat: alioꝗn qͣꝫ ex ml̓tis varijs cāis exceptiōes neceſſarie ſint ſic̄ ex latioribꝰ digeſtoꝝ ſeupādectaruꝫ libris ītelligi p̄t: quarūq̄dā ex legibusᵍ vl̓ ex his q̄ legis vicē obtinētⁿ: ul̓ ex ipſius p̄toris iuriſditiōeⁱ ſb̓am capiunt. ¶ Appellantur aūt exceptiōes alie ꝑpetue ⁊ ꝑēptorie: alie temporales ⁊ dilatorie.¶ Perpetue ⁊ ꝑēptorie ſūt q̄ ſemꝑ agētibꝰᵏ obſtāt ⁊ ſꝑ rē d̓ qͣ agiturꝑimunt: qͣlis ē exceptio doli mali:⁊ qd̓ me. cā ſcm̄ ē: ⁊ pacti ꝯuēti: cuꝫita cōuenerit: ne oīno pecunia peteretur. Tꝑalesˡ atqꝫ dilatorie ſunt q̄ad tp̄s nocēt ⁊ tꝑiſdilatōeꝫ tribuūtqͣlis ē pctī ꝯuēti: cū ita ꝯuenerit neītra certū tp̄s agē̓tur veluti ītra ꝗnquēniū. nā finito eo tꝑe n̄ īpedituractorē exeꝗ: ergo hi ꝗbꝰ ītra certuꝫ
tp̄s agē volētibus obijcit̉ exceptioaut pacti ꝯuēti aut alia ſimilis: differre debēt actionē ⁊ poſt tp̄s agit̉Iō .n. ⁊ dilatorie iſte exceptiōes appellant̉. alioꝗn ſi ītra tp̄s egerūt obiectaqꝫ ſit exceptio: neqꝫ eo iudicioꝗcqͣꝫ ꝯſeqͣrent̉ ꝑꝑ exceptionem: nꝫpoſt tp̄s olī agē poterant: cum temereᵐ rē ī iudiciū deducebāt ⁊ ꝯſumebāt: qͣ rōe rē amitteb̓āt. ¶ Hodie aūt nō ita ſtricte hͦ ꝓcedē volumꝰ: ſꝫ eū ꝗ an̄ tp̄s pactiōis vel obligatōis litē ferre auſus ē zēonianeˡꝯſtōi ſb̓iacere cēſemꝰ: quā ſacratiſſimus legiſlator d̓ his ꝗ tꝑe plꝰ petierūt ꝓtulit: vt ⁊ inducias quas ipſe actor ſpōte īduxerit: vel naturaactōiſ ꝯtīetᵈ: ⁊ ſi ꝯtēpſerit: ī duplūhēant qui talē iniuriāq paſſi ſunt: ⁊poſt eas finitas non aliter litē ſuſcipiāt niſi oēs expēſas litis antea acceꝑint: ut actores taliaʳ pēa ꝑterritiēpora litiū doceantur obſeruare.¶ Preterea ēt ex ꝑſona ſunt dilatorie exceptiōes qͣles ſūt ꝓcuratorie: veluti ſi per militē aūt mulierēᶠagere quis velit. Naꝫ militibꝰ necpro pr̄e vel mr̄e ul̓ uxoreᵗ: nec ex ſacro reſcripto procuratorio noīe experiri ꝯcedit̉. ſuis v̓o negocijs ſuꝑeē ſine offenſa militaris diſciplineᵉpn̄t.¶ Eas v̓o exceptiōes q̄ olī ꝓcuratoribꝰ ꝓpter īfamiā vl̓ dantisvl̓ ipſiꝰ ꝓcuratoris opponebātur:cuꝫ in iudicijs frequētari nullo mōꝓſpeximus ꝯquieſcereᵗ: ſancimusne duꝫ de his altercat̉ ipſius negocij diſceptatio proteleturibus.De replicationi¶ Nterdū euenit ut exceptio q̄
naturaliter ꝗd n̄ facer̄: vt nō facer̄ furtū: vt. sͣ. d̓ ob. que ex delicto naſ. §. i.nō ciua ¶ Oris. ſed naturalis tm̄: vt. ff. de ſo. ſtichū. §. naturalis in caſilllit pcm̄ vt in maleficijs factis ſi quispaciſcat̉pcm̄. vt. ff. de pac. l. ſi tibi. §quedā actiet. or̄o poſita loco actionis ẜm pla. ſecontra vt diximus. sͣ. dec. §. ſic itaqꝫ.c ¶ Iniquuꝫ eſt no. ſic. ff.de in lite. iur̄. l. fi. ⁊. ff. deiureiu. naꝫ poſtea. §. dato. ⁊. ff. de dolo. l. nā ſufficit. hoc tamē fallit quotiēs eſt cōtra legem iuratū qꝛ nō ẜuat̉ ſacramentū: vt in aucͣ. ſceni. nō ſolū. §. i. col. v. q̄ eſt. C. denup. auc. qd̓ eis. ⁊. ff. deiure pr̄o. l. adigere. ⁊. C.de le. ⁊ cōſti. l. nō dubiuꝫin fi. Item qn̄ veritas al̓sꝑ teſtimoniū pōt inueniri: vt. C. de re. cre. l. fi. itēqn̄ defertur ſacr̄m a iudice: vt. ff. de iureiur. l. admonendi. al̓s autem obtinet qd̓ hic dicit̉.¶ Eque ſi debitor.Exceptio iuriſiurandiactionem non tollit. ſedeā elidit q̄ ēt nititur equitate. Et cōtra realē actionem exceptio iuriſiurandi opponi pōt: que repeltagentē in rē. h. d. are.d ¶ Rem ſuam. diſtīguitur tn̄ vtrū iuret ſuam rēeſſe vel petitoris non eſſeqꝛ ſi iuret ſuaꝫ eſſe dat̉ ſibi actio ⁊ exceptio. ſed ſiiuret peritoris nō eſſe naſcitur ſibi exceptio contrapetitorem tantū: vt. ff. deiureiū. ſed ⁊ poſſeſſori .i.⁊. ij. rn̄.¶ Iteꝫ ſi in iudicio.itoria lata Inperſonali ſiue reali eandem actionē nō ꝑimit. ſꝫexcep. rei iudi. ꝑit conuento ⁊ idē in pluribus alijsactionibus quarum quedam ſunt ciuiles quedaſunt pretorie. h. d. are.e ¶ Actum ſubaudi ⁊ fuerit abſolutus ſicut hic innuit. f ¶ Durat .ſ. ſi primo erat obligatus. vn̄ ſi ſoluat non reperitcū debitū ſoluat. vt. ff. de cōdi. inde. l. iul. ⁊. l. iudex. ⁊ caue tibi qꝛ per iuſiurādū: ⁊ per pcm̄ naturalis tollit̉ obligatio. vt. ff. de iureiu. l. fi. in prin. ⁊ff. de ſo. l. ſtichū aut phāphilū. §. naturalis. ſed ꝑ ſnīaꝫ tollitur ciuilis ⁊ remanet naturalis. vt. ff. de cōdi. inde. l. iul. ait. ſed cū actionē īducat res iudicata vbi nulla oīno erat. vt. C. de re. cre. l. actori. quare nō tollit vbi eſt?Rn̄. res iudicata de iure ciuili eſt: ⁊ iō tollit ⁊ inducit ea que ſunt de iure ciui. ⁊ ita obligationē ciuilē tollit. ⁊ actionē que eſt d̓ iure ciui. inducit: vt. ff.de ori. iu. l. ij. §. deinde ex his. ea aūt que ſunt iuris naturalis non tollit utobligationem naturalē. vt ar. sͣ. de legi. ag. tu. §. fi.z ¶ Ex legibꝰ. ne ꝗs cōueniatur niſi coram ſuo iudice: vt. C. de excep. l. fi.b ¶ Obtinēt. vt ſen. cō. vt. sͣ. ti. i. ī pͥn. ſic̄ ē excep. mac. ⁊ vel. ut. ff. ad ma.⁊ vel. ꝑ totū ti. i ¶ Iuriſditione: vt de dolo malo ⁊ mētus cā. vt. ff. deexce. doli per totū. Item pacti. vt. ff. de pac. iuriſgen. §. pretor ait.¶etiatur. Quedā exceptiōes ſunt ꝑēptorie vt doli metus pacti ⁊ſimiles. Quedam tꝑales. iō ſic vocate: qꝛ negociū differre dicūtur q̄ olimactorem temere litigātē faciebant cadere a cā. hodie vero reo inducie duplicantur ⁊ eidem reo actor ī expenſis factis in cā damnabitur: an̄ quarū refectionē ſuper principali negocio audientia denegabit̉. h. d. ⁊ diuiditur principaliter in tres partes. Primo ponitunā diſtinctionem exceptionum qꝛquedam ſunt ꝑpetue ⁊ quedā tēporales. Secūdo ponit exempla cuiuſlibetēt perpetue ⁊ tꝑalis exceptionis. Tertio ponit quā penam oliꝫ patiebatur:⁊ quā hodie patit̉ ꝗ pendente dilatiōe legali uel data ab hoīe ante dilatōeꝫfinitā egerit. Scd̓a ibi. Perpetue ⁊ ꝑēptorie. Tertia ibi. Alioquin ſi intra. are. k ¶ Agētibꝰ .i. ſine prefinitiōe tꝑis. ut. ff. de doli exce. l. pure§. fi. ita tn̄ ſi ante ſnīaꝫ opponāt̉: ut. C. ſen. reſcin. nō poſ. l. ꝑēptorias. niſi
in vij. caſibus in ꝗbus ēt opponi pn̄t poſt ſnīam ratione etatis: vt. C. e. l. dr̄. ⁊ff. de mi. l. mīor. xxv. an. omiſſā. Itē miles. vt. C. d̓ iu. ⁊ fa. igno. l. i. Itē in mace. ⁊ vel. vt. ff. ad mace. l. tā ⁊ ſi. Itē in donatore ꝗ opponit vt ꝯueniatur īquantū facere pōt ēt poſt ſnīam: vt. ff. de reg. iu. l. nēſeniꝰ. §. fi. Itē exceptio falſi procuratoris: vt. C. de ꝓcu. l. lꝫ. ſecus ſi rōne ꝑſone ꝓcuratoris opponatur exceptiovt qꝛ ſit miles vel mulier. qꝛ talis exceptio eſt dilatoria: vt. jͣ.eo. §. pretoria. Itē vbicunqꝫ dicerent nullum fuiſſe iudicium:vt qꝛ ſit venalis ſententia velfalſis teſtibus vel inſtrumētisiudicata: vt. C. qn̄ nō eſt ne. ꝓ.l. venales vel cū iudex non ſuus. vt. C. ſi a nō cōpe. iu. ꝑ totū. Itē ſi inique ſub iudice compulſus ē eo tꝑe quo cōpelli nondebuit: vt. ff. de ſer. l. i. ſed dilatoria ꝓponitur an̄ lit. conte. ſedꝓbat̉ poſtꝙͣ actor monſtrauerat qd̓ aſſeuerat: vt. C. d̓ ꝓba.l. exceptionē. ⁊. C. e. l. ſiꝗdeꝫ. ſecus ī excep. fori. qꝛ an̄ lit. conte.opponi ⁊ ꝓbari debet ẜm quoſdā: vt. ff. e. l. pe. Sꝫ ꝗd de exce.nō nu. pe. nunꝗd eſt dilatoriavel ꝑēptoria; rn̄. ꝗdā anormalā eā eē. nos dicimꝰ ꝙ eſt tꝑal̓biēnij .ſ. vel. xxx. dieꝝ. vt. sͣ. delit. ob. §. fi. ⁊. C. de non nu. pe.l. in ꝯͣctibꝰ. §. i. ſed ī hoc pōt dii anormala. qꝛ cuꝫ al̓s ꝓbat ꝙexcipit. hic tn̄ nō probat: vt. C.de non nu. pe. l. ſi ex cautionetua. Idem q̄ro in exce. non nu.pe. ⁊ eo. mō ſolue. vt. C. de dote cau. nō. nu. l. fi. ⁊ aucͣ. ibi poſita. Item ꝗd de ea que oppōitvt ꝗs ꝯueniat̉ ēt īquantū facer̄nō pōt: rn̄. eaꝫ tꝑalē: qꝛ pͥſumoꝙ aliqua acquiret. ⁊ ſic poſteapoterit ſoluere vt. C. arbi. tu.l. ſi defunctꝰ. nā non reperiturqd̓ ſoluit̉. lꝫ facere n̄ poſſit .ſ. cōmode. vt. ff. de condi. īde. l. nā⁊ maritus. qd̓ fieret ſi eſſet ꝑpetua cū ſit fauorabilis. vt. ff. decondi. inde. l. ꝗ exce.l ¶ Tēporales. aut alia ſimilisꝯuēti .ſ. exceptio. ꝯuenti .ſ. vſqꝫad ꝗnquēnium. veluti ſi ꝗs ſtipulet̉ id qd̓ ī vtero ē vel fructꝰfuturos vel domum certo locoedificari. vel cū rome eſſet epheſi dare ſtipulatus eſt. vt. ff. dev̓. ob. l. interdum ẜm azo.m ¶ Cuꝫ te. sͣ. d̓ actio. §. ſiquisagens ⁊. ff. d̓ li. le. l. n̄ ſolū. §. fi. ⁊. C. de iu. fiſci. l. iuſta. n ¶ Ienoniāe .ſ. grececuius meminit. sͣ. de ac. §. ſed hoc quideꝫ. o ¶ Continet. qd̓ dic vt mō dixi ꝑlegē de v̓. ob. īterdū. p ¶ In duplū. ſed vr̄ ꝙ nullaꝫ patiatur penaꝫ. ut. ff. depe. here. qd̓ ſi in diē in pͥn. q̄ eſt huic ꝯtra. ſed dic illaꝫ corrigi. uel meliꝰ dic ꝙ ibiad hoc ſolum agebatur. ut eodē iure penes agentē hēretur quo erat apud defunctū. un̄ nō fuit plꝰ petitū. q ¶ Iniuriā. n̄ tn̄ talē ꝑꝑ ꝙͣ agere poſſet. r ¶ Tapēa. fa. C. ad. l. iul. r̄pe. l. i. ff. de pe. l. capitaliū. §. pe. ⁊. C. de īof. teſ. ſiꝗs ī ſuoPreterea. Exceptionū tertiū genꝰ ē qꝛ q̄daꝫ uocat̉ dilatoria iudicij perſonaꝫ reſpiciēs ut exceptio incōpetētis ꝓcuratoris ⁊ ſil̓is. h. d. primo. Infamis aūtpoteſt eſſe procurator ⁊ pōt ꝓcuratoreꝫ ꝯſtituer̄. h. d. uſqꝫ ad fi. are. ſMulierē. q̄ ꝓ alio ager̄ n̄ p̄t niſi ꝓ parentibꝰ ſi morbꝰ aūt etas eos impediat. nec ſit ꝗeoꝝ noīe agat. ut. ff. d̓ ꝓcu. l. feīe. t ¶ Uel uxore. niſi ꝓ libtate eoꝝ. ut. ff. de li.cā. l. iij. q̄ ē ꝯͣ ẜꝫ Io. u ¶ Diſciplīe .i. hoc ſit ſin̄ offēſa diſciplīe. n̄ āt ſic ītelligit̉ut ⁊ hoc n̄ poſſit fieri ſi diſciplīa .i. exercitiū militar̄ offendit̉. ſꝫ ſiue offendat̉ ſiuenō preſumit̉ nō offendi: ut hic. ⁊. C. de ꝓcu. l. qui ſtipendia. x ¶ Cōquieſcereſed ꝯͣ. ff. de poſtu. l. i. §. loco ⁊ in. §. hoc edicto. ſo. ibi de maxima infamia: h̓ de ꝑua. ul̓ illd̓ de aduocato qui emolumētū tantū hꝫ hic in procura. qui tm̄ hꝫ onusatiōibꝰ. Quia exceptio per replicationē eliditur. ideo per ꝯn̄s de reQe ſiplicatione dicit. ut. jͣ. eo. in prin. ⁊. ff. de excep. l. ij. §. replicatio.Nterdum. Totus iſte titulus diuidit̉ ī duas ꝑtes pͥncipal̓r. Primo ponit de replicatiōe q̄ ꝓdeſt actori ⁊ q̄ nō. Secūdo q̄ exceptiones competentesreo pͥncipali ꝓſunt fideiuſſori. ⁊ qn̄ nō ꝓſunt: ſecūda ibi. Exceptiones āt. ⁊. h. d.Replicatio exceptionē tollit q̄ ad tollēdū eā nititur equitate: que replicatio ad iuuādam intētioneꝫ actoris cōpetit: ⁊ cōtra replicationē duplicatio ē inducta ad ſūmouendū eandē q̄ prima facie eqͣ videbatur ꝯtra quā duplicationē actori dat̉ replicatio. h. d. are. y ¶ Interdū. excludi .ſ. per exceptionem.
k ij