Primus lilerm ſtinitiomi

In nomineª dn̄i noſtri Ieſu chriſtImperator ceſſtinianusº.rancus. germanicus. affricanꝰ. piusᵍ felixᵇ. inclytusvictoac triumphatorⁱ ſemper auguſtusᵐ. cupideⁿ leguꝫ inuentuti inipitᵈ ꝑMperatoriammaieſtateꝫᵖ nonſoluꝫ armis decoratamq ſed etiNam legibꝰ oporEItetʳ eē armatāʳ:tZt vtrunqꝫ tempus ⁊ bellorumᵗ ⁊ pacisª recte poſ-

ſit gubernariᵉ: ⁊ pͥncepsʸ romanusvictor exiſtat: non ſolum in hoſtilibusᶻ prelijs: ſed etiaꝫ ꝑ legitimosºtramites calumniantiumᵇ iniquitates expellat: ⁊ fiat tam iuris religioſiſſimusᶜ qͣꝫ victis hoſtibus triumphator. ¶ Quoꝝᵇ vtrāqꝫ viamcū ſummisᵉ vigilijsᶠ ſūmaqꝫ prouidentiaª annuenteʰ deo perfecimus.Et bellicosⁱ quidem ſudores noſtros barbariceᵏ gētes ſub iuga noſtra deducteⁱ cognoſcunt: ⁊ tā affricaᵐ qͣꝫ alie innumeroſe prouincieⁿpoſt tanta tempoꝝ ſpacia: noſtrisvictorijs a celeſti numine preſtitisiterumº ditioni romane noſtroqꝫaddite imperio proteſtanturᵖ.

N nomine dn̄i noſtri Ieſu xp̄i. Iſta rubrica diuiditur in quatuor ꝑtes primo ponit̉ īuocatio diuini noīs: ꝑ quā deus venerat̉. ibi. In noīe dn̄i. Scd̓o ponitur deſcriptio imperialis culOO minis ꝓprij ⁊ cuā cā efficiens ibi. imꝑator Ceſar. Tertio pͥonit̉ cui pn̄s liber dibi.de legū iuuētuti. Quaritur quedam parto pticularis rubri. ad nigrū ꝓxīe ſequēs ibi. incipit ꝓemium. Angelusare. Non continuat̉ iſtaRu. qꝛ ꝯtinuatio dꝫ fieri ad proxi. ut. l. ij. ff. deſta. ho. vn̄ cū ſit principiuꝫ nihil an̄ ſe hr̄e pōtad qd̓ cōtinuet̉ vt in. 5.diſcipuli. in proemio degeſtoꝝ: ⁊ in. l. ꝓximꝰ d̓ioſorꝰ poreꝰvo. ſi¶ Ieſu Criſti. ex hocno. ꝙ chriſtianuit:al̓s nō poſſet īperare .i.imperij iuriſditioneꝫ eercere vt in auc̄. iuſtur.qd̓ pͥſtatur ī pͥn. ibi. Etcōmunicator eccl̓ie. col..ij. vbi dr̄ ꝙ ꝗlibꝫ adminiſtrator dꝫ iurare ſe eēcōicatorē ſctē ⁊ catholice eccl̓ie. ſic ⁊ aīs incipitu. C. d̓. ol. p. pͥ. afri. l. īnoīe dn̄i. ⁊ in aucͣ. de armis ī pͥn. col. vi. ex hoceni ſeꝗt̉ bonū initiū: melius mediū: ⁊ optimꝰ finis. ut in aucͣ. quomodo oporteat epiſco. ī pͥn.col. i.Imperator ceſar. aCeſare Auguſto qui renabat tēpore natiuitatis chriſti. vn̄ illd̓: Exijt̉edictū a ceſare Auguto vt deſcriberetur vniuerſus orbis .i. vt ꝗlibꝫeſtimaret bona ſua ⁊ exinde quilibet imperator dictus eſt Ceſar. uel dic Ceſar: quia fuit ceſus det ¶ Flauius. quia talis erat coloris. nam rubeus.ventre matris ſue luce. ij. c.inianus. qꝛ fuit filius iuſtini. vt. jͣ. de dona. §. eſt ⁊ aliud. ⁊ jͣ. ꝗ1¶ Ibus nō eſt ꝑ. fa. teſt. §. penul. ſed in dec. di. xvi. c. habeo liberum. diciturꝙ fuit filius conſtantini. ſed forte ibi loquit̉ de alio iuſtiniano ꝙͣ hic: veldic ꝙ fuit filius in ſucceſſiō̓e poſt ipſum ī regno. vel dicit̉ a iuſticia quamſemper coluit ⁊ ſubditis iniunxit colendam. ut in. C. de ſum. tri. ⁊ fide catholica. l. i.e ¶ Alamanicus. hoc nomē ⁊ noīa ſequentia oīaſunt ab euentu ſibi impoſita: vt puta qꝛ vicit affricos. ⁊ ſic de alijs. vt inauc̄. de here. ⁊ ſal. in principio. col. i.ſ¶ Germanicus. hec ſunt nomina prouinciarum quas deuicit.5 ¶ Pius. a pio antonio vt in auc̄. ut lib. decetero col. vi. §. ſiquis aūtal̓s eſt. §. ſancimus.Ac felix. a v̓tute aī. uel felix .i. ꝓſper. qꝛ ita ſibi ad votuꝫ ſuccedebat.nclytus. a geſtis magnificis.k ¶ Uictor. ī fugādo hoſtes.ſ¶ Triūphator. poſt victoriā: glorioſus .n. erat ī magnifica geſta ſua.m ¶ Semper auguſtus. qꝛ huius debet eſſe ꝓpoſiti ꝗlibet imperator vtaugeat licet hoc ſemꝑ non faciat. ſic in diffinitione matrimonij: vt. jͣ. depatria po. in prin. lꝫ interdum diuidatur. ut. C. de repu. l. conſenſu. ſic indiffinitione iuſticie vt. jͣ. de iuſti. ⁊ iure. in prin. ẜm Io.¶¶ Cupide .ſ. mittit ſuam gratiam ⁊ hunc librum.s ¶ Incipit. more recte ſcribentium premittit proemiū in quo reddit lectorem attentū: docilē: ⁊ beniuolū. Attentum cum dicit ſummis vigiliis. nam per hoc ꝙ ipſe vigilauit reddit nos attentos vt vigilare debeamus. nam ius ciuile vigilantibus ſcriptū eſt. vt. ff. que in frau. cre. l. pupillus in fi. ⁊ ibi ſumma prouidentia: vt. jͣ. proxi. §. Docilē cū dicit. Ettum ſacratiſſimas conſti. antea conf. ⁊cͣ. vt. jͣ. e. §. omnes. docilem enimfacit ꝙ ſummam rei breuiter cōprehendit. nam per hoc ꝙ ipſe abbreuiauit: poterunt āmodo facilius edoceri. Beniuolū .i. bone voluntatis adadiſcendum: vbi dicit. ⁊ que in prioribus etiam tꝑibus. ⁊ ibi ſumma itaqꝫ oꝑe. vt. jͣ. e. §. cūqꝫ ⁊. §. ſumma itaqꝫ ⁊cͣ.Itoriā. Diuidit̉ in tres ꝑtes principales totuꝫ hocMproemiū vſqꝫ ad finē. lꝫ Io. placenti. diuidat in ꝗnqꝫ. nā primo ponit in quibus debet verſari īperator. Scd̓o ponit qͣliterIuſtinianus illud adimpleuit. Tertio nos ad ſtudiū exhortatoīnꝗ ſequunt̉ ex aſſiduo ſtudio. Scd̓a ibi ī. §. quoꝝ. Ter-

tia ibi. Sūma itaqꝫ. Iteꝝ pͥma diuidit̉ ī duas ꝑtes. qꝛ pͥmo ponit dictum. ſcd̓opōit tres cāus. Scd̓a ibi. vt vtrūqꝫ. Et hec prima pars in ſumma ẜm Ange.hoc intendit. Pro ſuſtentatione ⁊ gubernatiōe reipubli. duo ſunt neceſſaria videlicet leges ⁊ arma. h. d. vſqꝫ ad. §. quorum.p ¶ Maieſtatē .i. īperatorē ꝗ eſt in maieſtate vt. C. de legi. ⁊ cō. l. digna vox. ſinilis eſt loquendi ornatus. jͣ.quibus mo. ius pa. po. ſol. §.filius ibi. Imperatoriā celſitudineꝫ. ⁊ no. ꝙ antiphorizat rn̄dendo ad tacitam queſtionemhanc .ſ. qͣre imperator non facit qd̓ ſuum eſt .ſ. armis intendere cum milites magis armaſcire ꝙͣ iura oporteat: ut. C. deiure deli. l. ſcimꝰ. ad qd̓ rn̄detImperatoriā maieſtatē ⁊cͣ.q ¶ Decoratā. q̄rit̉ quare qd̓erat armorū attribuit legibus⁊ ecōtra; rn̄det̉ ut on̄deret alterū alterius auxilio ſemꝑ egereut. C. de nouo. co. cōfir. in pͥn.uel dic ꝓprie pōit. nā arma ſūtad decorē: leges ſunt ad armādū. vn̄ dicit̉ militant nāqꝫ ⁊c̄.ut. C. de aduo. diuer. iu. l. aduocati. uel ideo poſuit ut euitetur malus ſonus uerborum .ſ.cacephaton .i. turpis ſonus.r ¶ Oportet .i. oportunuꝫ eſt.s ¶ Armataꝫ .ſ. ad hanc utilitatem que ſequitur.t ¶ Et bellorum. ⁊ ſic quo aduſuꝫ armorū.u ¶ Et pacis. ſic quo ad uſumlegis.x ¶ Gubernari. alteꝝ cum legibus .ſ. tꝑe pacis. alterum atmis .ſ. iꝑe belli.y ¶ Et pͥnceps. īperator.z ¶ In hoſtilibꝰ. ꝗ ſunt hoſtesdr̄. ff. d̓ ca. ⁊ poſtl. re. l. hoſteſ.a ¶ Per legitimos tramites.i. leges que ſunt via gradiendi ſicut tramites eūdi ẜm Io.bn̄ dico calūniantes puniri ꝑleges. nam in criminibus ſiue ordinarijs ſiue extraordinarijs ad ſimilitudinemſupplicij punit̉ calūniator. vt. C. de accu. l. fi. ⁊. ff. ad turp. l. i. ⁊ in priuatis ⁊ inextra ordinarijs criminibus oēs calūnioſi ꝓ qͣlitate admiſſi plectunt̉. Item in ciuilibꝰ mō pecūiaria pena mō ſacramēto calūnie. mō nota īfamie. vt. jͣ. d̓ penate. li. per totū. ⁊ .jͣ. de act. §. ſiꝗs agēs ⁊. C. de plus pe. l. vnica. ⁊ de iudi. ꝓperādū. §. ⁊ ſiꝗdem. vbi punit̉ cōtumax in expenſis. uel dic ꝙ. vij. genera penarumvocat legitimos tramites. vt. ff. de penis. l. vi. in fi. ⁊. l. vij. ⁊ .viij. uel dic ꝙ magiſtratus uocat tramites ꝑ quos iura reddunt̉. nā paruꝫ ualerent iura in ciuitate niſi eſſent qui executioni mandarent. ut. ff. de origi. iu. l. ij. §. poſt originem.qui puniunt in criminalibus: puniūt ⁊ in ciuilibus ⁊ expenſis ⁊ in viatico ut. ff.de iudi. eum quē. que vltima uerior eſt. ac.b ¶ Calūniantium. calumniator eſt qui falſa crimia ſcienter intēdit: ut. ff. ad turpil. l. i. in prin. ⁊ facit ad hoc. ff. de his qui no. infa. athletas §. calūniator. quidautem ſit preuaricator ⁊ tergiuerſator: dicitur in predictis legibus.c ¶ Religioſiſſimus. no. quē fieri religioſuꝫ ꝑ leges. nā ipſe ſunt ſacre. ut. C. delegi. ⁊ cō. l. leges. Itē no. hic qͣtuor ꝓportionalia .ſ. arma. uſus armorū: victoria. triumphus. Item leges: uſus legū. calūnie pulſio: ⁊ iuris religio.rum utrāqꝫ. Diuiditur ī duas partes. Primo dicit ꝙ īperatorfecte ſe habuit circa arma ⁊ circa leges. Secūdo hoc dictum ſuum ꝓbat ab effectu. ſecunda ibi ⁊ bellicos quideꝫ. Item ſecunda ſubdiuiditur. nam primo exemplificat qualiter ſe habuit circa arma. ſecundo circa iura. ſecunda ibi. omnes v̓opopuli. ⁊ hoc eſt loco ſumme ẜm ange.d ¶ Quorū utranqꝫ. ſi iſta debent eſſe in principe: tu Iuſtiniane quid feciſti; rn̄det quorū utrāqꝫ.e ¶ Summis .i. cum ſummo labore.f ¶ Uigilijs. quo ad leges. nā ius ciuile vigilantibus ⁊ non dormientibus ſcriptum eſt. ut. ff. que in frau. cre. pupillus in fi.¶ Prouidentia .ſ. quo ad arma. ⁊ no. tres eſſe hominis ſtatꝰ memoria preteritorum: ſcientia preſentium ⁊ prouidentia futurorum.h ¶ Annuēte deo. deo gr̄as refert cuius triumphū meruit obtinere. vt. C. de offi. pre. pre. afri. l. i. in prin.i ¶ Et bellicos. qd̓ coniunctiꝫ dixerat dicēdo utrāqꝫ viā ⁊cͣ. nunc diuidit dicendo prīo qͣliter ſe habuit circa arma.t ¶ Bar barice gētes. barbari ſunt ꝗ exͣ romanū imperiuꝫ ſunt ⁊ maxīe hoſtes.l ¶ Deducte. de nouo.m ¶ Tam affrica. ſub qua multe prouincie continentur.n ¶ Prouincie. ſic cōſtrue. tā affrica ꝙͣ alie innumerabiles prouincie.o ¶ Iterū addite .i. adiuncte ditioni romane .i. iuriſditioni. nr̄oqꝫ īperio ꝓ te ⁊cͣ.p ¶ Proteſtant̉. nr̄is victorijs a cele. nu. preſt. nam iſte ꝓuincie prius fuerunt

a ij