TertiusQuibus modis tollit̉ obligatioDe obli. q̄ ex delic. naſcuntur.

58

cūqꝫ cauſa dareª facere oportet vl̓oportebit preſens in diēue aut ſubconditione quarūcunqꝫ rerum mihi tecū actioᵇ eſt: queqꝫ abs te petitioᶜ vel aduerſus te proſecutio eſtvl̓ erit que tu mecū haberes: tenespoſſides: poſſide̓ ſueᵈ. doloue malo feciſti quominus poſſideas. quāticūqꝫ earū reꝝ resᵉ erit: tantā pecuniā dari ſtipulatusᶠ ē Aulus augerius: ſpōpōdit Numeriꝰ negidiꝰ.¶ Itē ex diuerſo Numeriꝰ negidius īterrogauit aulū augeriuꝫ ꝗcquid tibi hodierno die ꝑ aꝗlianaꝫſtipulationē ſpōpondi id ne omnehabes acceptū; rn̄dit aulus augerius: hēo acceptūqꝫ tuli. ¶ Pretereaᵍ nouationeʰ tollit̉ obligatioveluti ſi id qd̓ tibi ſeiꝰ debeat a ticiodari ſtipulatus ſis: nā interuētu noueⁱ ꝑſone noua naſcit̉ obligatio ⁊prima tollit̉ tranſlata ī poſteriorē:adeo vt interdū lꝫ poſterior ſtipulatio inutilis ſit tn̄ pͥma nouatiōisiure tollit̉: veluti ſi id qd̓ tu ticio debes a pupilloᵏ ſine tutoris auctoritate ſtipulatꝰ fuerit: qͦ caſu res amittit̉. nā ⁊ prior d̓bitor liberatur ⁊ poſterior obligatio nullaⁱ eſt. nōᵐ idēiuris eſt ſi a ſeruo quis fuerit ſtipulatus: nā tūc prior perinde obligatus manet ac ſi poſtea nullus ſtipulatusⁿ fuiſſet. ſed ſi eadeꝫ perſonaſit a quo poſtea ſtipuleris: ita d̓mūnouatioˢ ſit ſi quid in poſteriori ſtipulatiōe noui ſit forte ſi ꝯditio autdies aut fideiuſſor adijciat̉ aut detrahat̉. ¶ Qd̓ᵖ aūt diximꝰ ſi ꝯdi-

tio adijciatur nouationēª fieri: ſic ītelligi oportet vt ita dicemus fcāꝫnouationē ſi ꝯditio extiterit: alioꝗn ſi d̓fecerit durat pͥor obligatio.¶ Sꝫ cū hocʳ ꝗdē īter veteres cōſtabat tūc fieri nouationē cū nouādi aīo ī ſcd̓aꝫ obligatōeꝫ itū fueratꝑ hoc aūt dubium erat qn̄ nouādiaīo videret̉ hoc fieri: ⁊ quaſdaꝫ dehoc p̄ſumptiōes alij ī alijs caſibusintroducebāt: ideo nr̄a ꝓceſſit conſtitutioʳ q̄ aꝑtiſſime diffiniuit tuncſolū nouatōeꝫ pͥoris obligationisfieri quotiēs hoc ip̄m inter ꝯtrahētes exp̄ſſuꝫ fuerit: ꝙ ꝑꝑ nouationēpͥoris obligationis ꝯuenerūt: alioqn̄ manere ⁊ p̄ſtinā obligationē: ⁊ſecūdaꝫ ei accedereᶠ vt maneat exvtraqꝫ cā obligatio ẜm nr̄e cōſtitutionis diffinitionē quaꝫ licet ex ipſius lectione apertius cognoſcere.¶ Hoc ampliꝰ he obligationesque conſenſuꝰ contrahuntur ꝯtraria volūtate diſſoluūtur. nā ſi ticiꝰ⁊ ſeiꝰ inter ſe cōſenſerūt vt funduꝫtuſculanū emptū ſeiꝰ hr̄et centū aureoꝝ demū re nōdū ſecuta .i. neqꝫprecioᵉ ſoluto: neqꝫ fundo traditoplacuerit inter eos vt diſcedereturab ea emptione ⁊ venditione inuicem liberātur. Idem eſt in conductione ⁊ locatione ⁊ inomnibꝰ contractibꝰ qui ex conſenſu deſcēdūt:ſicutiam dictum eſtʸ.¶ Explicit liber tertius.¶ Incipit quartus.¶ De obligationibus que ex delicto naſcuntur.

⁊ nota ꝙ nō pōt ſic legi ꝗnthic ſuperflua. Itē nunquidvnū ſolum ex his qͥlare: cū ſolū qd̓ eratdandū in hac ſtipuecuniaꝫ ⁊c̄. rn̄. ſicar. sͣ. de verb. ob.citaqꝫ. ⁊ sͣ. de verb.s ¶ Dare. vbi dꝫ diob. l. nō apparet. §. fi.b ¶ Actio. in ꝑſonaꝫ acpetitio in rem perſecutiovtrunqꝫ cōtinet: vt. ff. d̓ac. ⁊ ob. actio ī perſonā.Petitio. in rem.Ne. pro vel.Res .i. eſtimatio.f ¶ Stipulatus. nūc mutat perſonas. de ſecūdaeniꝫ trāſit ad tertiaꝫ. Etno. ꝙ etiā realis actio d̓ducitur in ſtipulatiōe facta rei eſtimatione. ⁊ itaipſa pecunia ſiue rei eſt.matio deducitur in ſtipulationeꝫ ⁊ in acceptinam ipſa res nō pōt cuꝫnemo rem ſuaꝫ poſſit ſtipulari ſibi dari. vt. sͣ. d̓īnuti. ſti. §. ij. Sed qūededucam eſtimationemcū nō debeat̉? rn̄. immequaſi debita eſt. liberat̉enim exceptione qͣſi reivēdi. ſi pͥſtat eſtimationem. vt. ff. de rei vendi.eius rei. ⁊. l. ſeq. ſi auteꝫipiam rem in acceptilationē deducaꝫ valet iure pacti ẜm. B. vt diximꝰ. sͣ. e. §. quo genere.Preterea. Interuerue ꝑſone olimfiebat nouatio etiaꝫ ſi apupillo ſtipuler qd̓ alius mihi dꝫ: nō aūt a ſeruo: hodie v̓o nō p̄ſumit̉.nouatio niſi exp̄ſſe hocagatur. h. d. arti.¶ Preterea. nō ſolūſolutione vel acceptilationę. vt dictum eſt. sͣ.h ¶ Nouatione. ſi fiat ꝑſtipulationeꝫ vt ſubijcitſiue ꝑ iudiciū: vt ſi aliꝰnoīe meo iudicium ſuſcipiat aīo nouādi: vt. ff. d̓ſolu. l. ſolutiōeꝫ. ⁊. ff. de in rem uerſo. ſi ꝓ ꝑte ⁊. ff. de uerb. ob. ſcire debemus. in fi. i. rn̄.i ¶ Noue perſone. etiā ſi hoc nō agitur ut fiatnouatio iure iſto. hodie contra. vt. jͣ. eo. ſed cum.k ¶ Apupillo. ꝗ naturaliter tenet̉: ut. ff. de noua. l. i. in fi. ſi eſt maior infante al̓s nec naturaliter: ut. ff. de act. ⁊ ob. l. pupillus.l ¶ Nulla eſt. ſed nunꝗd reſtituitur creditor in priorem debitorem? quidam dicunt ꝙ ſic. ut. C. de reputa. l. i. in. §. i. ⁊. ff. de fideiuſ. l. ſi ticius. §.huic. que eſt contra. ⁊ quod hic dicitur res amittatur .ſ. iure cōmuni. ſednon per reſtitutionem ut dictum eſt. alij ut Pl. dicunt hanc in impuberequaſi ſtulte acceperit hic creditor tam paruulum. illam in pubere loqui.uel verius refert an minor iuuet̉ ut non teneatur per beneficium reſtitutionis ⁊ tunc etiam reſtituitur creditor in ueterem debitorem ut ibi: an v̓onon reſtituatur quia non eſt neceſſe cum tantum naturaliter ſit obligatꝰ:ut. ff. de noua. l. i. in fi. ⁊ tunc nec creditor reſtituitur: ut hic nec etiam tūcquādo dolo creditoris minor fuit obligatus: ut. ff. d̓ fideiuſ. l. ticius. §. fi.vnde hic doloſo non ſuccurritur. qꝛ fruſtra eſt ⁊. ff. de mino. l. auxilium.in fi. ⁊. l. ſi ex cauſa. §. nunc videndum. ⁊ ad velle. ſi decipiēdi. Quod etiam in muliere diſtinguitur. nam reſtituetur in primum debitorem actioea ſubducta per velleia. vt. C. ad velleia. l. ſi mulier. niſi fuerit dolo īducta: vt. ff. ad velleianuꝫ. quidam. ⁊ dicta. l. ſi ticius. in fi. at ſecus eſſet vbiceſſat ſecunda obligatio. ut in ſeruo ſubijcitur qui non poteſt etiaꝫ naturaliter teneri fideiubendo vel intercedendo quoquomodo: vt. ff. de fideiuſ.ſeruus inſcio. ⁊. l. ſequen. Ideꝫ etiam in infante dicam qui ſecundo ſe obligauęrit. nam eum nulla ſit non tollitur prīa cum non habeat in quemtranſeat. Quidā tn̄ dixerunt naturaliter ſeruum teneri etiā fideiubendoqd̓ falſum eſt: nam nec al̓s tenet̉ niſi naturaliter cuius occaſione teneturdominus de peculio. at hic non tenet̉: ut. ff. de pecu. l. iiij. §. ſi filius. ⁊ facit ad hunc. §. ff. de fideiuſ. ſi ticius. §. huic.m ¶ Nō idē. ſed que eſt rō diuerſitatis inter hunc. §. ⁊ ſuperius rn̄ſuꝫ? rn̄.

qꝛ ibi ſaltē naturalis obligatio fuit. hic nulla in ſeruo vt ibi diximꝰ. Item hic iōqꝛ pupillus potuit obligari naturaliter ⁊ ciuiliter cū auctoritate tutoris ⁊ per euꝫ.ſ. creditorem ſtetit quare ſibi imputet: vnde prior actio tollit̉. ⁊ poſterior nō manet. ſeruus autē nullius auctoritate pōt obligari ciuiliter: ideoqꝫ non imputat .ſ.creditori. vnde etiā actio prior durat.n ¶ Nullus ſtipulatus .i. interrogatꝰ. ſtipulor .n. i. īterrogoẜm Priſci. ſic accipit̉. ff. de cōdi. inde. ſi nō ſortē. §. ſi deceꝫ.o ¶ Nouatio ſit. No. h̓ tria iura circa nouationem antiquiſſima. vbi ēt ſi nihil noui interueniret fieret tn̄ nouatio: vt. ff.de ac. ⁊ ob. obligationum fere. §. fi. Iteꝫ noua vbi nouatiop̄ſumptiue fiebat quotiēs noui ꝗd interueniret. ⁊ ſemper intelligebatur hoc agit: vt hic. ⁊.ff. de noua. l. ij. Iteꝫ tertia qn̄hoc expreſſim diceret̉: vt. C. denoua. l. fi. uel dic tm̄ ⁊ veriusduo eē: pͥmo fiebat ſi hoc agebat̉ exp̄ſſe uel tacite: ut. ff. e. l..iij. de nouo iure ſi id exprimatur: vt. jͣ. ꝓxi. §. ⁊ in. d. l. obligationū fere nouū interueniebat .ſ. ſtipulatio penalis. ⁊ facit ad hoc. sͣ. ꝗ. mo. teſt. infir..§. i. ⁊. ff. d̓ re iudi. l. iiij. §. ſi exuentione. ⁊. §. ſed ſi pignora.p ¶ Quod aūt. fa. ff. de noua.otiens.q ¶ Nouationem. expreſſe velr ¶ Sed cū hoc. ītroducebāt ⁊tacitę. ac.alij in alijs: vt qꝛ forte aliquidnoui in obligatione erat adiectū: vt. sͣ. e. §. ſed ſi eadem.s ¶ Conſtitutio. vt. C. de not ¶ Accedere. ſit tn̄ exactio tm̄ua. l. fina.ſemel de eodē: vt. ff. de re iudi.bona fides.¶ Hoc amplius. Contractus ꝗ conſenſu cōtrahit̉: contrario conſenſu re non ſequutau ¶ Que cōſenſu .ſ. ſolo. ſed q̄diſſoluit̉. h. d. are.ſunt he; rn̄. numerant̉. sͣ. d̓ obli. ex ꝯſenſu. Itē in quibuſdamex maleficio ut nudo conſenſuetiam tollantur ipſo iure. ut iniuriarum. Iteꝫ furti ⁊ ſimiles:vt. ff. de pac. ſi tibi. x. §. quedaꝫactio. al̓s non ipſo iure tolluntur.u ¶ Cōſenſu .ſ. pacto de nō petēdo. ſꝫ ꝑ excep. vt. ff. de pac. l. ſi vnus. §. pactus.x ¶ Precio ſoluto. ſed nunquid ſi partē precij ſoluit; rn̄. non eſt integra. ⁊ ideonon reſcinditur nudo conſenſu. ſed ita demuꝫ ſi hincinde facta ſit retro traditio:vt. C. quando li. ab emp. di. l. i. ⁊. ff. de pac. l. ab emptione. ⁊ eſt ratio vtrobiqꝫ:qꝛ nil eſt tam conueniens naturali equitati ꝙͣ eodem genere quodqꝫ diſſolui quoy ¶ Idē dictuꝫ eſt. ut. sͣ. e. §. ⁊ no. in fi. huius ti. xij. eſſe modos per quos tolliturligatum eſt. ut. ff. de reg. iur. nihil.obligatio tā ciuilis ꝙͣ naturalis ipſo iure vt nulle remaneāt reliquie per ſolutionem: ut. sͣ. e. in prin. Itē per acceptilationem. ut. sͣ. e. §. itē per acceptilationem.Item ꝑ nouationem voluntariam. vt. sͣ. e. §. preterea. ⁊ sͣ. proxi. §. Iteꝫ per nouationem neceſſariam. ut ꝑ ſnīam ⁊ conteſtationem litis: ut ſi alius meo nomine ſubeat pro me iudicium animo nouandi ⁊ liberandi me: vt. ff. de noua. l. delegare. §. i. ⁊. l. alia. Item ꝑ cōpenſationē: vt. jͣ. d̓ ac. §. pe. ⁊. §. in bonefidei. Itēper delegationem: ut. ff. de noua. l. delegare. i. rn̄. Item per confeſſionem debiti: vt. ff. de fideiuſ. l. ſi debitori creditor. Item per obligationem conſignationeꝫ⁊ depoſitionem: vt. C. de ſol. l. obſignationem. ⁊ etiam ipſo iure: vt. ff. depo. l..i. §. ſi pecuniam. in fi. §. Item per interitum ſpecie: vt. ff. de verb. obli. l. ſi ex legati. Item maleficio ſuo mora non precedente. ut per conſtitutionem. l. Si quisin tantam. uel per edictum diui Marci. vt. C. vnde vi. l. ſi quis in tantam. ⁊. ff.quod met. cauſa. l. extat. ⁊. ff. ad. l. iul̓. de vi pri. l. pe. Item conſenſu nudo quādoqꝫ: vt in hoc. §. Item nudo pacto: ut in maleficijs. Sed ⁊ in alijs modis tollitur non utraqꝫ. ſcilicet ciuilis ⁊ naturalis vt per ſententiam: vt. ff. de cōdi. inde..l. iul. ſed interdum ciuilis tantum ⁊ remanet naturalis: vt per pactum ⁊ cyrographi redditionem ⁊ iuſiurandum: vt. ff. de ſol. l. ſtichum. §. naturalis. ipſa etiam ciuilis ſic eliditur: vt non habeat vigorem. jͣ. de excep. §. preterea. Item ſunt⁊ alij modi quibus tollitur obligatio per exceptꝭ. quos habemus. jͣ. de excep. pertotum.¶ De obligationibus ℟ica. Hic continua vt in prin. huius. 1onti

h ij