Liber

ꝑpetuū extēdunt̉ .i. vſqꝫ ad finē exꝯſtōibꝰª ītroductū qͣles ſūt he quasbonorum poſſeſſoriᵇ ceteriſqꝫ quihr̄dis loco ſūtᵉ accōmodat. ¶ Furti quoqꝫ manifeſti actio qͣꝫuis ex ipſiꝰ p̄toris iuriſditiōe ꝓficiſcat̉ᵈ tn̄ ꝑpetuo dat̉. abſurdū enī eſſe eſtimauitᶜ āno eā terminari. ¶ Nō oēsᶠāt actiōes q̄ in aliquē aūt ipſo iureᵍcōpetunt: aut a p̄tore dāt̉: ⁊ in hēdeꝫ equa cōpetunt aut dari ſolētʰ.Eſt eniꝫ certiſſima iuris regula: exmaleficijsⁱ penales actōes in he̓dērei n̄ cōpetereᵏ. ueluti furti vi bonorū raptoꝝ: īiuriaꝝ: dāni: iniurieˡ ſꝫhr̄dibusᵐ huiuſmōi actōesⁿ cōpetūt nec denegant̉ excepta īiuriaruꝫactōeᵈ ⁊ ſi qͣ alia ſil̓iſ īuēiat̉ᵖ. ¶ Aliqn̄q tn̄ ēt ex ꝯtractū actio ꝯtra heredē nō cōpetit: veluti cū teſtator doloſeᶠ v̓ſatus ſit: ⁊ ad hr̄deꝫº eius nihil ex eo dolo ꝑuenerit. ¶ Penales āt actōes qͣs ſupra diximꝰᵗ ſi abipſis pͥncipalibus ꝑſonis fuerint cōteſtateª ⁊ hr̄dibꝰ dāt̉ᵗ ⁊ cōtra he̓destrāſ eūtʸ. ¶ Supereſtᶻ ut admoneamus ꝙ ſi an̄ rē iudicatā is cuꝫ quoactū ē ſatiſfaciat actori: offō iudicis.ꝯuenit eū abſoluereª: lꝫ ī ea cā fuiſſet iudicij accipiēdi tꝑe vt damnari

debeat: ⁊ hͦ eſt ꝙ vulgo antea dicebatur oīa iudicia abſolutoria eſſe.De exceptionibusᵇ.IEꝗt̉ ut d̓ excep. diſpiciamꝰ cōꝑateᶜ āt ſūt exceptiōes d̓fendēdoꝝ eoꝝᵇ gr̄a cum ꝗbꝰ agit̉. ſepe .n.accidit vt lꝫ ip̄a ꝑſecutō q̇ actor exꝑit̉ iuſta ſitᶜ tn̄ iniqͣ ſit aduerſꝰ eū cū q̄agit̉. v̓bi gr̄a ſi metu coactꝰ ſit: autdolo īductꝰᶠ aut error̄ lapſꝰ ſtipulātiᵍ ticio ꝓmiſiſti qd̓ n̄ d̓bueras ꝓmittere: palā ē iure cili te obligatūᵇ eē ⁊actō q̄ ītēdit̉ dare te oꝑte̓ efficaxⁱ ēſꝫ iniquū ē te ꝯdēnari: iōqꝫ dat̉ tibiexcep. ꝙ me. cāᵏ: autⁱ doli mali aūt īſcm̄ᵐ ꝯpoſita ad īpugnādā actiōeꝫ.¶ Idē iuris eſt ſi ꝗs qͣſi credēdi cāpecuniā ſtipulatꝰ fuerit: nꝫ numerauerit. nā eā pecuniā a te petere poſſe eū certū eſt. dare .n. te oꝫ cum exſtipulatiōe tenearis. ſꝫ qꝛ iniquū eſteo noīe te ꝯdēnari: placꝫ exceptiōepecūie nō numerate te d̓fendi d̓ber̄Cuiꝰ exceptionis tꝑa nos ẜꝫ ꝙ iaꝫſuꝑioribꝰ libris ſcriptūⁿ ē ꝯſtōe nr̄acoartauimꝰᵈ. ¶ Preterea d̓bitorſi pactꝰ fuerit cū creditor̄ ne a ſe pecūia petereturᵖ nihilominꝰ obligatus manet: qꝛ pcō ꝯuēto obligationes nō oīoq diſſoluūt̉: qͣ d̓ cā efficax

a ¶ Conſtitutionibus. de ꝗbus dixit. sͣ. e. in prin.b ¶ Poſſeſſori .i. cuilibꝫ poſſeſſori ꝗ vult ſuccedere iure pretorio qui hꝫ her̄. peti.bo. poſ. de qͣ habes. ff. de fideicō. here. peti. ꝑ totum.c ¶ Sunt. vt ꝗbus reſtituta eſt hereditas ꝑ fideicommiſſum ꝗbꝰ datur here. peti. fideicōmiſſaria de qua habes predicto ti. per totum.d ¶ Proficiſcat̉. no. actionemfurti manifeſti eē pͥtoriā. ſꝫ nonmanifeſti eſt ciuilis: vt. sͣ. d̓ noxa. §. ſunt aūt.e ¶ Eſtimauit .ſ. pͥtor ⁊ ideꝫ inqͣlibꝫ penali in eo qd̓ ꝑuēit add̓linq̄ntē. vt. ff. d̓ vi ⁊ vi ar. l. i.in pͥn. ⁊. ff. de dolo. l. ſabinus.Aon oēs aūt. Penales actiōes pͥtorie vl̓ ciuiles cōtra heredes non dant̉ niſi liscontra d̓fūctos fuerit cōteſtarhr̄di v̓o ꝯpetunt excepta actione iniuriarū. ex ꝯtractu v̓o conpetunt cōtra hr̄des p̄ter actionem de dolo niſi aliꝗd ad eosperuenerit. arti.ſ ¶ Non oēs. pōit diuiſionemnam alie ſūt tranſitorie ad heredes. alie non. ſed ſuꝑior fuitꝙ alie erant perpetue alie nonvt. sͣ. eo. in prin.g ¶ Ipſo iure. ſcꝫ ciuili.h ¶ Solent .ſ. iure pͥtorio.Ex maleficijs .ſ. p̓uatis vtſubijcit in exemplis ⁊ ſubaudivl̓quaſi maleficijs. ut. sͣ. dob.ex qͣſi delic. §. fi. Quid de publicis de ꝗbus tractat̉. jͣ. d̓ pu.iudi. rn̄. ideꝫ ⁊ plus qꝛ ēt lit. ꝯ.non trāſeūt cōtra hr̄des: vt. ff.de accu. l. ex iudicioruꝫ. niſi inꝗnqꝫ caſibus. pͥmꝰ ē legis iul.maie. in duobus capitulis tm̄eiꝰ legis: vt. ff. ad. l. iul. maie..l. fi. ſecūdus eſt crimē hereſeos: vt. C. de apoſta. l. ij. ⁊. l. apoſtatarum. in fi. tertius eſt crimen repetundarū. qͣrtus de rek ¶ Competere. niſi lis fuerit ꝯteſtata: ut. jͣ. e. penales. ⁊. ff. de accu. ex iudicioſiduis. ꝗntus peculatus crimen: vt. ff. ad. l. iul. pecula. l. fi.rum in fi. Item niſi aliquid ad hr̄deꝫ ꝑuenerit. tunc n. tenet̉: vt. ff. de calū. l. ī hidē. ⁊. ff. qd̓ me. cā. l. videamus. in duobꝰ tn̄ caſibꝰ eſt ꝯͣ vt in actōe vi bo. rap. q̄non datur in hr̄edeꝫ lꝫ ad hr̄dē aliꝗd ꝑuenerit ſꝫ furtiua datur ꝯdictio: ut. ff. v.bo. rap. l. ij. §. fi. itē ī īterdicto vn̄ vi. qd̓ ī hr̄dē n̄ dat̉ lꝫ in ſcm̄ actio. ut. ff. d̓ vi ⁊vi ar. l. i. §. fi. l ¶ Iniurie. i. l. aꝗl. actio. m ¶ Sꝫ hr̄dibꝰ .i. hr̄dibꝰ eoꝝ ꝗpaſſi ſūt h̓ maleficia. n ¶ Actiones. nā hec non dat̉ hr̄di niſi lis ꝯteſtetur.o ¶ Actione. hoc iō qꝛ non eſt in bonis nr̄is an̄ lit. ꝯte. vt. ff. de iniur. l. iniuriaꝝactō. §. iij. in pͥn. ⁊. l. īiuriarum actio. la. ij. ⁊ ē rō qꝛ nihil mihi d̓ pr̄imōio abeſtnec reo adeſt ut. ff. d̓ col. bo. cū emācipati. §. emācipatꝰ: ſūt ⁊ alie ſil̓es ei vt ſubijcit in quibus nec actori aliꝗd de pr̄imonio abeſt nec reo aliꝗd adeſt. vn̄ ideꝫ iuriseſt qd̓ ⁊ in iſta vt actio ī ſcm̄ qͥ dat̉ cōtra libertū vocātē pr̄onū ī ius ſine venia in.l. aureis. vel filio vocante pr̄em: ut. jͣ. de pena teme. liti. §. fi. ⁊. ff. de in ius vo..l. pe. Item in popularibus actionibus vt ſi ꝗs hēat poſitū vel ſuſpenſuꝫ: vt. ff.de his ꝗ deie. l. ſi v̓o. §. qͥ āt. Quidam dicunt idem de actiōe in ſcm̄ de calūniatoribus: vt. ff. de calū. l. actio. ſꝫ certe ibi alia eſt rō. qꝛ hꝫ ꝯdictionē ob turpē cāꝫ. vtibi dr̄. itē qꝛ abeſt ibi aliꝗd actori. ⁊ adeſt aliꝗd reo vn̄ nō eſt ſil̓is ſupradictis.Inueniatur. hic continuatur illi. §. ꝗ eſt. jͣ. penales.¶ Aliqn̄. actio .i. actio de dolo nata ꝑꝑ dolum adhibitum ī contrahendo. naꝫſi dedit dolus cāꝫ cōtractui non agit̉ actione ex eo contractu cū nullus ſit. ſꝫ d̓ dolo vt hic. ⁊. ff. de dolo. l. ⁊ eleganter in pͥn. ſi .n. eſſet incidēs ageret̉ actione ex eocontractu vt purgaretur dolus. ut. ff. de ac. ⁊ ob. l. ex cōtractibus. ⁊. ff. de ac. ēp.l. iul. §. ſi vēditor. ⁊ daret̉ ī hr̄des. ut. ff. d̓ ac. ⁊ ob. ex. cōtractibꝰ. uel pone caſuꝙ dolus fuit incidens vel ſuperueniens ⁊ remanet contractus ⁊ non agit̉ cōtrahr̄dem niſi ꝑuenerit aliꝗd ad eū ut ī actione depoſiti q̄ dat̉ in duplū ꝯͣ eūꝗ doluꝫcommiſit in depoſito cā tumultꝰ uel īcendij vel rui. vel naū. ſꝫ in hr̄dē non dat̉ īduplum ex dolo defuncti: lꝫ in ſimplum det̉. ut. ff. depo. l. i. §. e. iteꝫ qͣlis eſt actioin ſcm̄ que datur contra agrimenſorē. nō āt aduerſus heredē: vt. ff. ſi mēſor fal.mo. di. l. iiij. §. pe. idem in actione ex ſtipulatū iudicio ſiſti in eo ꝗ erat ꝯuentꝰ iniure. ut. ff. ſiꝗs ca. ſi eū. §. ꝗ iniuriarū. Itē in actione tributoria: ut. ff. de tribu.l. illd̓. §. fi. ⁊ de his caſibꝰ loꝗt̉ hic. §. al̓s aūt ex cōtractu agitur ꝯͣ hr̄dē ēt de dolo defuncti regulariter. ut de ac. ⁊ ob. l. ex cōtractu: ⁊. l. ex depoſiti. q̄ ſūt huic contrarie ⁊ hanc ſpālitatem denotat hec littera cum dicit aliqn̄ tn̄ ⁊cͣ.¶ Doloſe. dolo dāte cāꝫ ꝯͣctui vl̓ incidēti. vl̓ ſuperueniēti vt modo diximus.z ¶ Ad hr̄dem. ſꝫ ſi ſuperū eniſſet actio in ſcm̄ ꝑpetuo cōtra hr̄dem ⁊ contra defunctum daret̉: ut. ff. de dolo. l. itaqꝫ. ſꝫ de dolo olim. jͣ. annū vtilē. hodie .ſ. biēniū continuū dat̉: ut. C. de do. l. fi. t ¶ Diximus. vt. sͣ. e. §. nō oēs aūt.

u ¶ Conteſtate. immo vt det̉ hr̄di ſola p̄paratio ſufficit: ut de inof. te. voſthumus. §. fi. Io. vel ſine pͥparatiur querela heredi.nus cū agit̉ ad oꝑas contra liberx ¶ Dantur. niſi in duobus caſibitū ⁊ moritur pr̄onꝰ exͣneo hr̄de relicto ad quē nō tranſeūt oꝑe ēt lit. ꝯte. ut.ff. d̓ oꝑis li. l. oꝑarūctio. ſcd̓s in pr̄e repetēte dotē filie q̄ a viro diuerterat ⁊ decēdat pr̄ exͣnechr̄de relicto ēt lit. ꝯte. njtranſit: ut. C. de rei vxo.ac. §. videamus.y ¶ Tranſeūt. niſi ī duobus caſibus. primꝰ in actione d̓ dolo vt. C. d̓ dolo. l. fi. ſcd̓s in reuocatione alicuius in ẜuitutē vl̓libertateꝫ ꝗꝑ colluſiōeꝫꝓnunciatus fuerat ingenuus: ut. ff. ne d̓ ſta. defū. l. i. §. ſed interduꝫ.nanaꝰ Bl̓gbſolui ab ob¶ Condēſeruatione iudicij ſi antſnīam ſoluerit qd̓ debet.h. d. aretinus.¶ Suꝑeſt. hec de vita⁊t̓ranſitū actionū ẜꝫ ꝙin rub. ꝓmiſit dicta ſūtnūc de iudicis offō dic̄.qd̓ cū exponere d̓beat iāpauca vt modicuꝫ reſpiret deliberat. naꝫ ꝯceptūẜmoneꝫ ꝗs retinere pōt.Abſoluere .ſ. ab obſeruatiōe iudicij. nā pͥncipalis cā eſt ſublata ſolutiōe. vt. sͣ. ꝗ. mo. tol.obli. in prin.bDe exceptiQuia exceptio vicem tꝫactionis: vt. ff. de excep..l. i. iō poſt actōes ponitde excep. ⁊ qꝛ de armisactorum vidimus: ⁊ dereoꝝ armis vidēduꝫ eſt.⁊ de hoc dicit vt ſeꝗtur.Equitur. Totus iſte ti. diuiditur in ꝗnqꝫ ꝑtes prīcipales. Primoꝯtīnuat ad precedentia Rubricaꝫ. Scd̓o ponit cām quare fuerunt exceptiones inuente. Tertio id demōſtrat per exempla tā in actionibus realibus ꝙͣ perſonalibus. Quarto pōit duplicem diuiſionem exceptionum.Quinto exemplificat. Scd̓a ibi. Comparate ſunt. Tertia ibi v̓bi gratia.Quarta ibi: in. §. appellantur. Quinta ibi. ꝑpetue ⁊ ꝑemptorie. ⁊. h. d.vſqꝫ ad. §. Idem iuris. Exceptiōes ſūt arma reoꝝ: ⁊ eꝗtate nitunt̉ ad excludendū actiones q̄ cōpetūt actori ipſo iure qͣles ſūt mētus doli ⁊ ī factūexceptiones. h. d. areti.c ¶ Comparate. al̓s inuente.d ¶ Eoꝝ .i. reoꝝ. nā ipſi ſūt cū ꝗbus agitur: vt. ff. d̓ iureiur. l. iij. in pͥn..⁊. jͣ. in. §. eum.e ¶ Iuſta ſit. prima facieInductus. h̓ ī ſtricti iuris iudicijs. in bo. fi. āt iudicijs ip̄o iure nō tꝫ cōctus. vt. ff. de dolo. l. ⁊ eleganter in pͥn. g ¶ Stipulāti. credensh ¶ Obligatum eē .ſ. inſpecto iuris rigore de eꝗtate obligatꝰ non eſt: utte debere cū non deberes. ut hic ⁊. ff. de excep. doli. l. ij. §. circate..ff. d̓ v̓b. ob. l. obligatꝰ ē. §. obligatū. ⁊. ff. de v̓. ſig. l. ſi creditor. q̄ ſūt ꝯͣ.i ¶ Efficax eſt .ſ. in ſubſtantia. nā ciuil̓r ⁊ natural̓r eſt obligatꝰ ⁊ pure ſednon efficax ꝙͣtum ad opem exactionis: vel dic efficax eſt inſpecto genere.nam prima facie ꝯdemnandus videtur. ſed inſpecta qualitate ꝙ ſit dolofacta vel metu vel ſimili cauſa impediatur eſt inefficax ⁊ ita expone ī ſeqͥntibus caſibus.k ¶ Metus cauſa. hoc qn̄ metu fuit compulſus..31l ¶ Aut doli. hoc qn̄ inductus fuit ꝑ dolum.m ¶ In ſem̄. redde ſingula ſingl̓is ꝓpoſitis cāis ẜm Io. ſꝫ nonne hͦ tertio cāu .ſ. qn̄ ꝑ errorē ꝓmiſi datur doli exceptio? certe ſic. vt. ff. d̓ do. exce..l. ij. §. circa. qͣre dic ꝙ hec actio ī ſcm̄ eſt ꝓponēda in ſubſidiū doli exceptionis .ſ. ꝯͣ pr̄onū ⁊ parētē contra quos turpes exceptiones non propo¶ Idem iuris eſt. Exceptio non numerate pecunie d̓bitori competitnunt̉ vt. ff. de excep. doli. apud celſū. §. aduerſus. ⁊ ita hic accipit̉.ꝗ ꝯfeſſus fuit ſe pecuniam recepiſſe quā non receꝑat: ⁊ ip̄aꝫ per ſtipulationem reſtituere ꝓmiſerat: ⁊ in eꝗtate fundat̉. h. d. arti.n ¶ Scriptum eſt. sͣ. de lit. ob.¶ Coartauimus. ut. C. de nō nume. pecu. l. in ꝯtractibus.eterea debitor. Exceptio pacti de non petendo actionem nontollit ſed eam elidit: q̄ exceptio nitit̉ eꝗtate. h. d. ang.Peteretur. no. ꝙ pcm̄ de non petendo tria oꝑat̉. nā tollit naturalē.ip̄o iure. vt. ff. de ſo. ſtichum. §. naturalis. Item elidit ciuilē vt ī hoc. §.Item obligat naturalit̓ paciſcentē non petere. nā ⁊ al̓s quis eſt obligat